ADVIES: verzet schaliegas kan zich het beste richten op gebruik chemicaliën

5 september 2013 - Laat ons de komende tijd eens goed nadenken over de vraag hoe het verzet tegen schaliegaswinning het beste vorm kan worden gegeven. Financiële argumenten hebben hier, in tegenstelling tot bij het verzet destijds tegen een nieuwe kerncentrales, niet zoveel zin. Wat het meeste kans van slagen heeft, in mijn ogen, is verzet tegen het gebruik van chemicaliën door de mijnbouwbedrijven.

Onaanvaardbaar
Er zijn natuurlijk talrijke nadelen van schaliegaswinning, en allemaal zijn ze even valide. De vraag is echter: wat kan de regering en Parlement op andere gedachten brengen en voor welke argumenten is de rechter straks het meest gevoelig? Dat is toch dit gebruik van chemicaliën lijkt ons. Het is moreel onaanvaardbaar en onbegrijpelijk dat bedrijven het recht krijgen onze grond, waar we op wonen en werken en waar we van eten, vol te spuiten met chemicaliën waarbij we niet eens weten wat voor chemicaliën dat zijn. En dat in een dichtbevolkt gebied, waar drinkwater wordt gewonnen uit het grondwater. En dat na alle milieu-schandalen die we in de afgelopen jaren gehad hebben, zoals bij Ojdfell en bij Chemie-pack. Dit zou voor iedere rechtgeaarde Parlementariër reden moeten zijn om 'nee' te zeggen tegen deze praktijk.

Transparantie
Als het kabinet een standpunt heeft ingenomen komt het Parlement aan bod. Tegenstanders moeten eisen van de politiek dat die ervoor zorgt dat de mijnbouwbedrijven openheid van zaken geven. Dat is toch wel het minste wat je mag verwachten in dit land, om zo te voorkomen dat we helemaal een bananen-republiek worden. De politiek moet zorgen dat mijnbouwbedrijven bekend maken welke chemicaliën gebruikt worden, en dat gecontroleerd wordt of het klopt wat ze zeggen. Dat kan geëist worden bijvoorbeeld bij het verstrekken van de opsporingsvergunning of de winningsvergunning, of bij het verstrekken van de omgevingsvergunning.

Openheid is killing voor mijnbouwbedrijven
Een oproep van de tegenstanders hiervoor sluit goed aan bij de bezorgdheid van de waterbedrijven. Die zijn machtig, zowel de drinkwaterbedrijven verenigd in Vewin, als de waterschappen, verenigd in UVW. Tegenstanders zouden aansluiting moeten zoeken bij deze waterbedrijven en zich goed op de hoogte stellen van waar zij mee bezig zijn voor zover het gaat over de winning van schaliegas. Ze moeten erop aandringen dat deze bedrijven zich meer dan nu uitspreken. Het is overduidelijk dat de activiteiten van de mijnbouwbedrijven het daglicht niet of nauwelijks kunnen verdagen en dat ze, als ze gedwongen worden volledige openheid van zaken te geven, mogelijk snel hun biezen zullen pakken.

Vervuiling is aard van het beestje
Bij schaliegaswinning is vervuiling niet langer een bijverschijnsel dat geminimaliseerd kan worden; het is de hoofdzaak die nodig is om het gas te winnen. De winning van het gas vindt plaats door te vervuilen, namelijk door grote hoeveelheden water met chemicaliën in de grond te pompen waarna er scheuren in het gesteente ontstaan. Daarbij is er een alternatief: andere manieren om gas te winnen. Er zit namelijk nog genoeg gewoon aardgas in de grond. De schaliegasverwoesting is derhalve niet onvermijdelijk. In de MER-rapportage zou melding gemaakt moeten worden van deze alternatieven. Verzet aantekenen tegen deze vervuilende activiteiten om deze redenen lijkt daarom zinvol, desnoods bij het Europese Hof van justitie.

Aarhus
Na de mogelijke goedkeuring van de regering komt het verzet en de behandeling in de Kamer. Indien de Kamer onverantwoordelijk handelt en ja zegt tegen schaliegaswinning volgen ongetwijfeld procedures. Ook dan kan wellicht het beste worden gefocussed op dit gebruik van chemicaliën. Ik ben geen juristen. Maar er zijn handvatten voor een juridische strijd. Er is ten eerste de conventie van Aarhus, een Deense stad waar die conventie in 1998 werd getekend. Die verplicht de overheden om milieu-informatie openbaar te maken, niet alleen passief als erom gevraagd wordt, maar ook actief. Verder moeten de overheden garanderen dat er inspraak plaats kan vinden door de bevolking en dat er naar de rechter gegaan kan worden. Zowel Nederland als de EU hebben getekend.

Inspraak
Tegenstanders kunnen mogelijk met een beroep op dit verdrag eisen dat bedrijven openbaar maken welke chemicaliën ze gebruiken. Daarnaast moet dus inspraak van de lokale bevolking gegarandeerd zijn; die inspraak is er niet als de gemeenteraad buiten spel gezet wordt. Dit laatste zal gaan gebeuren als de rijksoverheid de Rijkscoördinatenregeling in werking zet, wat die heel waarschijnlijk zal gaan doen. Het verdrag bevat een lijst met activiteiten waar de bepalingen expliciet op van toepassing zijn. Verontrustend is dat schaliegasboringen daar niet expliciet in genoemd worden, zo lijkt het. Wel de winning van gas, als die boven een bepaald aantal kubieke meters per dag komt. Het verdrag wordt overigens ook succesvol aangegrepen door tegenstanders van grote windmolenprojecten, zoals die in een nationaal park in Ierland. De bevolking was in onvoldoende mate betrokken bij de plannen van een mega-groot windpark.

Vertrouwelijk
Dan is er de Reach-wetgeving. Die is ingewikkeld. Chemicaliën mogen alleen op de markt gebracht worden als ze geregistreerd zijn en als beschreven is wat de toepassingen zijn. Ook moet het risicoprofiel van die toepassingen bekend zijn en goedgekeurd zijn. Als de producent of de importeur van het goedje daar zelf niet mee komt dan moet de gebruiker, in dit geval dus het mijnbouwbedrijf, hiermee komen. Vraag is of dat altijd gebeurt, of eigenlijk is dat geen vraag. Mijnbouwbedrijven zijn al aan de slag gegaan, zonder dat ze alle gebruikte chemicaliën hebben aangemeld, zo schreef Lisette van Vliet, toxics policy adviser, in 2011 al aan ons. Er lopen, of liepen, wel aanvragen van bedrijven, zo stelde Van Vliet. De vraag was volgens Van Vliet of chemicaliën achteraf in die aanvragen ingefrommeld mogen worden.

Leiband
De gebruiker moet de informatie over het gebruik van het goedje en de risico's daarvan in ieder geval overleggen aan de producent en Echa, dat de Reach-wetgeving uitvoert. Niet duidelijk is of de gebruiker de informatie over de gebruikte chemicaliën vervolgens openbaar moet maken. "However, they may prefer to keep their use confidential for business reasons", zo schreef Philippe & Partners in een onderzoek, gemaakt in opdracht van de Europese Commissie. Maar Philippe & Partners loopt aan de leiband van de schaliegas-industrie. Dus mogelijk is de wens de vader van de gedachte. Een bedrijf als Halliburton voert een sterke lobby in Brussel om te zorgen dat de lijst met chemicaliën die bij het fracken gebruikt wordt geheim kan blijven, zoals dat ook in de Verenigde Staten toegestaan is, zo schreven we eerder.

Zwarte lijst
Maar ze moeten dus wel aangemeld worden bij Echa. Het zou heel raar zijn als Echa, dat mogelijk onderzoek doet naar die chemicaliën die informatie vervolgens niet openbaar hoeft te maken. Dat is in strijd met iedere regel van goed bestuur, zo lijkt ons. Het zou nog raarder zijn als Echa de informatie niet bekend maakt zelfs als de organisatie constateert dat het een gevaarlijke stof is. Er is een zwarte lijst, ofwel een lijst van SVHC, substances of very high concern. Als een goedje daarop komt te staan moet het door een uitgebreid autorisatie-proces, voor iedere individueel gebruik. Lidstaten lijken onder Reach in ieder geval wel te kunnen eisen dat de informatie, bijvoorbeeld bij het verlenen van een vergunning, openbaar wordt maar vraag is wat er gebeurt als de lidstaten dat niet doen, zoals in Nederland waarschijnlijk. Kan het publiek dat dan eisen? De Nederlandse politici zouden dus in ieder geval ervoor moeten zorgen dat dit wel gebeurt.

Financiën
Veel aandacht schenken aan de financiële aspecten van schalieagaswinning heeft niet zo veel zin, omdat de investeringen gedragen worden door met name de bedrijven zelf. Het is uiteindelijk een zaak van de bedrijven zelf of ze het financiële risico willen nemen. Bij de bouw van een kerncentrale door Delta was dat anders. Delta is in handen van lokale overheden. Bovendien stond het buiten kijf dat als het mis zou gaan met die bouw, of met de centrale zelf nadat die bouw voltooid was, de landelijke overheid zou moeten bijspringen. En als het dan zou moeten bijspringen zou het om miljarden belastinggeld gaan. Daar zal bij schaliegaswinning geen sprake zijn. Hoewel... als het grondwater vervuild  raakt, wie draait er dan op voor de schade?

Kosten omhoog jagen
Wel zinvol is het voor tegenstanders om ervoor te zorgen dat die kosten van schaliegaswinning zo hoog mogelijk zullen zijn. Felle protesten zullen maken dat de productie-sites, als die er komen, zo'n beetje permanent beveiligd moeten worden.  Wie betaalt die beveiliging? Als dat het bedrijf zelf is dan zal de businesscase verslechteren. Als dat de overheid is kunnen tegenstanders wijzen op de belastinguitgaven die daarmee gepaard gaan. Ook het voeren van procedures leidt tot extra kosten voor de bedrijven.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn