ADVIES: Voeg warmtenetten bij netwerkbedrijf, vóór splitsing en verkoop van Eneco

23 februari 2013 - Hierbij een (ongevraagd) advies over Eneco aan de raadsleden en wethouders van de gemeente Den Haag.

ADVIES OMTRENT DE TOEKOMSTIGE BETROKKENHEID VAN DEN HAAG BIJ ENERGIEBEDRIJF ENECO

Het is een lang verhaal, maar het gaat om veel geld, om grote belangen en om cruciale infrastructuur en diensten voor de bewoners van de stad, dus daarom denk ik dat dat wel gerechtvaardigd is.

Gesprekken
Ik heb gehoord dat er gesprekken worden gevoerd over verkoop van Eneco. Jullie weten daar wellicht meer van. Gesprekken met het Russische Gazprom zouden zijn afgeketst. Dat is maar goed ook, want dat is een door en door corrupt bedrijf (met Poetin aan het hoofd).

Overrompeld
Het is goed om even stil te staan bij hoe zo'n verkoop eruit kan gaan zien.
Ik heb in het verleden al de verkoop van veel energiebedrijven meegemaakt, en meestal heeft de gemeenteraad het nakijken als er zich een kandidaat-koper heeft aangediend. Er wordt dan geschermd met grote bedragen. Als de raad tegen stemt dan zou de gemeente al die miljoenen (miljarden soms) mislopen; en dus kan de raad eigenlijk niet anders dan instemmen. Dit is een paar keer goed fout gegaan. Beter is het denk ik om van te voren een goede discussie te hebben over de toekomst van het bedrijf. De raad zou dit op de agenda moeten zetten.
 
Verkoop
Verkoop van het belang in Eneco hoeft echter niet slecht te zijn. Veel mensen, ambtenaren en politici zijn in de veronderstelling dat ze nog iets te zeggen hebben over Eneco. Het is 'ons bedrijf' en het is belangrijk dat we het inzetten voor verduurzaming van de stad, zo wordt er dan ongeveer gedacht. Maar feit is dat Den Haag eigenlijk niets te zeggen heeft over het bedrijf, feitelijk niet en ook in juridische zin niet. Het is een structuurvennootschap en dan kunnen de aandeelhouders niet zo gek veel invloed uitoefenen, zelfs niet als ze het allemaal met elkaar eens zijn.

Ons bedrijf
Er is dus een soort misconceptie: Er wordt gedacht: 'ons bedrijf', maar het is ons bedrijf niet meer. En Eneco maakt daarom net als andere energiebedrijven eigen keuzes, en doet eigenlijk precies waar het zelf zin in heeft, even gechargeerd gezegd. Het is niet dat dat altijd verkeerde keuzes zijn. En ook heeft Eneco in zekere zin oog voor het belang van de stad en voor verduurzaming van de energievoorziening. Maar op onderdelen wijkt de strategie wel af. Een van de eisen die Eneco naar verluidt bijvoorbeeld stelt is het halen van een hoog rendement. Daardoor vallen veel mogelijk rendabele projecten af. De stad zou met een lager rendement genoegen kunnen nemen.

Keuzes
Een voorbeeld waar belangen van de stad en Eneco mogelijk uit elkaar liggen is bij het warmtenet. Eneco wil de met aardgas gestookte Ypenburg-centrale uitbreiden, en een pijp te willen leggen van Ypenbrug naar het centrum. Vergunningen zijn daarvoor aangevraagd. Het warmtenet zou daarmee tot in lengte van jaren met fossiele warmte gevoed worden, ook nadat de Eon-centrale in het centrum in de toekomst ooit uit bedrijf gaat. Terwijl Den Haag over wil schakelen naar meer duurzame bronnen van warmte. Den Haag heeft als expliciete doelstelling dat het de CO2-uitstoot naar beneden te brengen, zelfs naar nul in 2040. Daar horen geen gasgestookte centrales meer bij. Nog even afgezien van de mogelijkheid dat gas flink duurder zal worden doordat het opraakt in Nederland en winning ervan steeds meer omstreden zal worden (aardbevingen Groningen!). Je kunt er over discussiëren of de klimaatdoelstellingen haalbaar is, maar er zullen wel keuzes gemaakt moeten worden. Kies je voor de klimaatdoelstellingen of laat je die los bijvoorbeeld omdat Eneco nu eenmaal die WKK-centrale wil uitbreiden.

Verwachtingen
De huidige situatie leidt dus tot verkeerde verwachtingen en de stad onderneemt minder dan het kan ondernemen, omdat het altijd met een schuin oog naar Eneco kijkt. 'We hebben Eneco toch.' Maar verwachtingen worden niet waargemaakt, zoals ook met de windmolens langs de A4. Bij de bijeenkomsten van de Haagse Milieutafel die gaan over verduurzaming van de stad schittert Eneco, de belangrijkste partij op dit gebied, altijd door afwezigheid. Dan is het maar beter om het bedrijf helemaal van de hand te doen. Dan is er duidelijkheid. Het is dan niet meer 'van ons' en het is dan duidelijk dat we, als we iets willen dat Eneco niet oppakt, dat dan zelf moeten doen. We kunnen het dan ook zelf gaan doen, het liefst samen met bewoners.
 
Splitsing
Verkoop hoeft dus niet slecht te zijn. Aan de vooravond van zo'n verkoop moet Eneco dan gesplitst worden. Dat schrijft wetgeving voor.  Er moet een commercieel bedrijf en een netwerkbedrijf gevormd worden. Dat laatste bedrijf moet in overheidshanden blijven.  Alleen het commerciële gedeelte mag verkocht worden.
 
Warmtenetten
De warmtenetten mogen in principe bij het commerciële gedeelte gevoegd worden. Warmtenetten van Nuon en Essent zijn zo in het verleden bij de huidige super commerciële moeders (Vattenfall en RWE) terecht gekomen. Dit is niet echt optimaal. Het is eigenlijk een fout in de wetgeving, als je het mij vraagt, dat niet geëist wordt dat warmtenetten in overheidshanden blijven. Want warmtenetten zijn 'natuurlijke monopolies', net als gasnetten en elektriciteitsnetten. Mensen met een huis met een aansluiting op het warmtenet zitten vast aan die netten. Ze kunnen niet weg. Ze zijn overgeleverd aan een monopolist. Het woordje 'natuurlijk' duidt op het feit dat dit ook eigenlijk niet anders kan. Er is geen bedrijf die een tweede net gaat aanleggen als er al eentje ligt. Dit leidt nu al tot veel klachten, zoals in Ypenburg. Dat zal mogelijk nog erger worden als het bedrijf verkocht wordt aan een echt commerciële jongen. Een paar weken geleden heeft de Tweede Kamer toevallig de Warmtewet aangenomen die de consument moet gaan beschermen, na meer dan tien jaar discussie daarover, maar die wet zal daarin waarschijnlijk niet slagen.
 
Dus ik wil het volgende ter overweging meegeven:

Zorg dat bij opsplitsing van Eneco de warmtenetten (in met name Rotterdam, Den Haag en Dordrecht) bij de overige netten gevoegd worden en in het netwerkbedrijf terecht komen. Ze blijven daarmee dus in handen van de gemeentelijke overheden, die nu eigenaar zijn van het bedrijf. Al het personeel dat zich bezighoudt gaat dan dus ook meer naar het netwerkbedrijf, en niet naar het commercieel bedrijf.
Dat heeft de volgende voordelen:
 
1) De gemeente kan samen met de andere gemeenten toezicht blijven houden op de tarieven. Het is een taak van de overheid om haar burgers te beschermen, onder meer tegen te hoge tarieven die gevraagd worden door monopolisten. Elders gebeurt dit al veel meer dan in Den Haag. Zo voert de gemeente Almere al jaren een juridische strijd tegen Nuon, vanwege te hoog geachte warmtetarieven.
 
2) Voorkomen kan worden dat de nieuwe eigenaar de warmtenetten 'uitwoont', er zoveel mogelijk geld aan probeert te verdienen en er vervolgens op een gegeven moment de stekker uittrekt. Wat gebeurt er dan? Dan moet een hele wijk plotseling overgaan op andere vormen van verwarming en Den Haag zit met de loze leidingen in de grond.
 
3) De gemeente kan een strategie uitstippelen voor verdere ontwikkeling van het warmtenet. De laatste jaren heeft die ontwikkeling een beetje stil gelegen. Het warmtenet is een beetje in een verdomhoekje terecht gekomen, helemaal nu de aardwarmte-centrale geen succes blijkt te zijn. Goed nagedacht moet worden wat de rol van dit net in de toekomstige lokale energievoorziening moet zijn. Er wordt nu al over nagedacht, maar ook de raad moet hierover nadenken. Als het warmtenet in handen komt van een commercieel bedrijf zal het aan dit bedrijf zijn om te bepalen wat er met het warmtenet gebeurt. Dan staat het rendement voorop, en niet de belangen van bewoners. Het warmtenet is echter teveel verweven met de belangen van bewoners, met het beleid van de stad en met de welvaart en het welzijn van de stad, om het over te laten aan Eon, Dong of, wie weet, private aandelenfondsen (rooffondsen), als die Eneco straks gaan overnemen.

Splitsing
In dit voorstel gaan dus ook de warmte-centrales (zoals die in Ypenburg en de aardwarmtecentrale) naar het netwerkbedrijf. Een andere optie is dat het warmtebedrijf eerst wordt gesplitst in een netwerk en de warmtecentrales. Het warmtenetwerk wordt dan ondergebracht in het te vormen netwerkbedrijf (met de gasnetten en de stroomnetten) en de centrales mogen dan wel naar het commerciële bedrijf. Hierover is gesproken vorige week bij de behandeling van de Warmtewet in de Tweede Kamer. Het is echter in juridische zin een wat lastiger constructie, maar er kan denk ik serieus naar gekeken worden.
 
Delta
Ten slotte is het een optie goed te kijken naar een eventueel samengaan met het Zeeuwse Delta. Delta is het enige andere energiebedrijf dat nog niet gesplitst is en nog in handen is van publieke aandeelhouders. Evides laat zien dat het mogelijk is een goede samenwerking tussen Zuid-Hollanders en Zeeuwen tot stand te brengen.
De commerciële delen van Delta en Eneco zouden samengevoegd kunnen worden en dan gezamenlijk verkocht kunnen worden. Wel is het dan natuurlijk zaak goed rekening te houden met de gevoelens van de Zeeuwen. Die voelen hier vooralsnog niet veel voor. En de eerlijkheid gebied te zeggen dat dit waarschijnlijk vooral in het belang van Delta is en niet zozeer in dat van Eneco.
 
Hopelijk heb ik hiermee de discussie een zetje in de goede richting gegeven. Graag ontvang ik  reacties.

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

 

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn