Geothermie (2): Fracking voor geothermie alleen nodig als er heel diep naar warmte geboord wordt

26 juni 2013 - De winning van warm water wordt al snel gekoppeld aan de winning van schaliegas. Er zijn inderdaad overeenkomsten. En soms wordt er zelfs gefrackt.

Hieronder de mening van experts samengevat, zoals die woensdag naar voren werd gebracht tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer.

Over het onderscheid schaliegaswinning en geothermie

Er zijn overeenkomsten tussen de winning van schaliegas en de winning van geothermie. Zo maken ze  gebruik van dezelfde technieken en is dezelfde wet- en regelgeving van toepassing. Daarnaast wordt er bij de winning van aardwarmte soms ook gefrackt. Dat zit zo.

Waterdoorlatendheid is een belangrijk begrip in de geothermie. De waterdoorlatendheid bepaalt de doorstroomsnelheid van het water; de snelheid waarmee het omhoog komt en vooral waarmee het water weer teruggestopt kan worden. Die doorlatendheid wordt bepaald door de poriën. Hoe dieper er geboord wordt, hoe kleiner de poriën en hoe lager de waterdoorlatendheid. De temperatuur van het water neemt dan wel toe; wat de boring interessanter kan maken. De temperatuur neemt zo'n 30 graden per kilometer toe.

Tuinders hebben over het algemeen genoeg aan water van zo'n 70/80 graden, wat zo'n twee kilometer diep  zit. Als je water voor huizen of voor de opwekking van stroom wilt gebruiken moet je op drie kilometer of meer gaan zitten. Het nadeel van de lagere waterdoorlatendheid weegt echter in zijn algemeenheid niet op tegen de hogere temperatuur. "De afname in doorlatendheid blijkt fnuikend te zijn als je tot 3 kilometer of  dieper gaat boren", zo zei Jan Diederik Van Wees, die het meest interessante verhaal had.

Geothermie zal zich daarom vooralsnog bijna uitsluitend afspelen op de wet minder diepe, goed doorlatende lagen: van 2 tot 3 kilometer. Fracken is hier niet nodig om het warme water te winnen. Pas als je dieper gaat, zo'n 4 kilometer of meer, kan fracken nodig zijn. Dat fracken heeft dan een andere doel als bij de winning van schaliegas. Het is dus bedoeld om de doorlatendheid te vergroten en niet om het gesteente open te breken.
Ook de technieken zijn anders dan bij schaliegaswinning. Er staat een de initiatiefnemers een familie aan technieken ter beschikking, zo stelt Van Wees. Voor putten die beschadigd zijn moet er even kort gefrackt worden. De risico's daarvan zijn beperkt. Naarmate je dieper gaat moet er grote fracks geplaatst worden. Dan ontstaat een vergelijkbare situatie als bij het winnen van schaliegas.

Op dat moment kunnen er aardbevingen ontstaan. Dit is gebeurd in Bazel, waar een project om die reden is gestopt. In de omgeving van Berlijn is er een project geweest waarbij met fracken gesteente uit elkaar moest worden gehouden. Als het gesteente open moet blijven staan heb je zand nodig en om dat in te brengen zijn chemicaliën nodig. Dan komen we dus echt heel dicht in de buurt van schaliegaswinning. Chemicaliën is een woord dat echter niet noodzakelijkerwijs slaat op stoffen die ook schadelijk zijn.

Nu wordt er niet tot op een diepte van vier/vijf kilometer geboord. Dit soort boringen bevinden zich nog in de R&D fase. De kosten nemen namelijk exponentieel toe met de diepte. Zo is het boren op 2 kilometer diepte al vier keer zo duur als op 1 kilometer. Door nieuwe laser en plasma-technieken kan de stijging in de kosten ingedamd worden. Dan nemen de kosten nog maar lineair toe. Op lange termijn zou je dan op dieptes van vijf of tien kilometer kunnen gaan boren. Dit beeld is laatst geschetst door het MIT, in een studie: 'The future of geothermal energy'.

Afkoeling
Is afkoeling van het water nog een probleem?, zo wilde Van Tongeren weten. Plaatselijk kan de temperatuur van het water afkoelen, zo zei Van Wees. Na dertig of veertig jaar daalt de temperatuur met zo'n 25%. Dan kun je nieuwe putten slaan, vanaf dezelfde plaats als de eerste. Maar als je kijkt naar de wereld als geheel dan is de natuurlijke toename in warmte jaarlijks zo'n 40% van het totale energieverbruik. Je kunt dus nog veel wat putten slaan voordat de wereld als geheel zou afkoelen.

Misboring
Overal waar schaliegas zit, zit warm water, maar niet andersom. Om het risico voor investeerders te verminderen zou er aan combinaties van de winning van gas en warm water gedacht kunnen worden. Dit zou dan vooral  gewoon aardgas zijn. Het gebeurt nogal eens dat olie- en gasmaatschappijen misboren. Vooral bij kleine velden is die kans groot. Op het moment dat iemand misboort kan er naar water geboord gaan worden. Op die manier kunnen kleine gasvelden, waarvan er bijvoorbeeld in het Westland een aantal zijn ontsloten worden. Die worden nu niet aangeboord omdat het risico op een misboring te groot wordt bevonden.

Onderscheid
Voor techneuten mag het onderscheid tussen schaliegas en geothermie minimaal zijn. De meeste maatschappelijke organisaties hechten er toch wel aan om een scherp onderscheid tussen schaliegaswinning en geothermie te blijven hanteren. De winning van schaliegas is niet duurzaam en geothermie wel, zo vinden zij. Met geothermie wordt een transitie naar een duurzame energie-huishouding in gang gezet, met schaliegas niet. Brabant Water gaat zeker niet fracken, zo zei Saskia Hagedoorn van dit bedrijf. "Fracken is niet nodig en er is geen draagvlak voor. We zien het niet zitten om ultradiep te gaan boren. Om de warmtevraag te verduurzamen kun je prima gebruik maken  van lagen die goed doorlatend zijn."

Hardleers
René Leegte van de VVD probeerde tevergeefs om de twee technieken op één hoop te gooien. Hij deed het voorkomen alsof fracken altijd nodig is bij geothermie. Verschillende specialisten maakten klip en klaar duidelijk dat dat niet het geval is. Als je op ondiepe lagen gaat zitten is fracken niet nodig. Ook de  voorliefde van PVDA-er Jan Vos voor de aanleg van dikke kabels die stroom opgewekt door heet water in IJsland naar Nederland transporteren werd door iedereen met de grond gelijk  gemaakt. Beide Kamerleden hebben de neiging om niet echt te luisteren en maar op hun eigen stokpaardjes terug te blijven komen.

Vervolg:
Geothermie (3): Veel projecten hebben problemen; maar die lijken overkomelijk te zijn

Vervolg van:
Geothermie: alom klinkt de roep om deelname EBN en om afschaffing aftopping

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn