Schaliegas 1 - 'EZ-onderzoek is te oppervlakkig om als basis voor beslissing te kunnen dienen'

13 mei 2013 - De kans is groot dat er een meerderheid is in de Tweede Kamer voor de winning van schaliegas uit de Nederlandse bodem. Toch is de kans niet groot dat het er daadwerkelijk van gaat komen. De weerstand bij omwonenden en bij gemeenten is groot. We praten over de laatste stand van zaken met Ko van Huissteden, aardwetenschapper aan de VU en voorzitter van de Stichting Schaliegasvrij Nederland.

Geldjagers
We hebben het debat een tijdje laten liggen. De kaart met bedrijven die willen gaan boren is in de tussentijd een stuk drukker geworden. Het eerste bericht van Energieenwater.net uit 2010 sprak nog maar over drie bedrijven: Cuadrilla, Queensland en DSM. Uit de mooie kaart van Schaliegasvrij Nederland, die overigens niet zo goed scrollbaar is, staan meer bedrijven. Zo zijn daar: Northern Petroleum (IJsselmuiden, Papekop), Hutton Energy (Zeeland en de Kempen), BNK Petroleum (Midden-Nederland) en Callic Energy (Breda-de Maas). Cuadrilla wil nu in grote delen van Nederland aan de slag: Brabant, Kempen, Noordoost-polder en Breda-de Maas. Queensland gas is in 2011 afgehaakt.

Potentieel
Schalie-gesteente is harder dan klei-gesteente maar zachter dan leisteen, zo zegt Van Huissteden. EBN, die erg pro-schaliegas is, meldde in eerste instantie dat de hoeveelheid gas in schalie net zoveel is als vier Slochterenvelden. Met veel tamtam werd dat toen aangekondigd. Recentelijk zijn die schattingen flink naar beneden bijgesteld. Nu wordt gedacht dat er zo'n 400 miljard kubieke meter in schalie-gesteente zit. Dat is zo'n tien keer het verbruik in Nederland per jaar. Daarmee zou Nederland dus tien jaar vooruit kunnen, mits echt elke druppel gas gewonnen zou worden en zou kunnen worden.

Schoonspuiten
Het klopt dat er in Nederland al gefrackt is, zo zegt Van Huissteden. Het zou zelfs al meer dan 200 keer zijn gebeurt, zo meldde het Brabants Dagblad vorig jaar in een schitterend artikel over schaliegas. In het verleden werd fracking vooral gebruikt voor het schoonmaken van putten. Dan wordt er een grote hoeveelheid water doorheen gejaagd om de put open te krijgen. Dat is bijvoorbeeld gebeurt in 2008 bij Brakel en Wijk en Aalburg. Het Britse Nortern Petroleum Nederland (NPN) heeft daar gefrackt. Het Brabants Dagblad achterhaalde met een beroep op de WOB wat daar aan chemicaliën bij is komen kijken. Er werden twaalf deels giftige chemicaliën gebruikt, zo bleek.

Stroperig
Maar de hoeveelheden water en chemicaliën die nu gebruikt gaan worden zijn een factor twee groter dan die van voorheen. Twee soorten chemicaliën zijn in ieder geval nodig voor fracking: chemicaliën die de viscositeit van water verhogen; ofwel het water stroperiger maken, Op die manier kan het water het zand vasthouden waarmee de scheuren in het gesteente open blijven. Dat zijn gom-achtige stoffen die uit planten gewonnen worden. Ten tweede zijn diociden nodig om bacteriën te doden. Daarmee wordt aanslag op leidingen en roestvorming voorkomen.

Lijst
In de Verenigde Staten zouden bedrijven veel meer verschillende chemicaliën gebruiken. Ieder bedrijf gebruikt daar naar het schijnt zijn eigen cocktail. En ze geven geen openheid over de aard van de chemicaliën, Er schijnt een lijst in omloop te zijn waarop er 500 staan vermeld. Stoffen als diesel, benzeen en tolueen worden ook gebruikt. Een bedrijf als Cuadrilla houdt vol, onder meer tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer, dat er maar twee chemicaliën nodig zijn. Niet duidelijk is waarom er zo'n groot verschil in aantal is.

Later
Cuadrilla gebruikt het argument van de twee stoffen om aan te tonen dat het heel goed bezig is. Maar het is heel goed mogelijk dat straks als het gas in Nederland gewonnen gaat worden zal blijken dat er veel meer chemicaliën nodig zijn, zo zegt Van Huissteden. Dat kan zijn bijvoorbeeld om het gesteente open te houden of omdat de chemie onder de grond dat vereist. En Cuadrilla is niet het enige bedrijf dat de Nederlandse bodem wil gaan omploegen. Het Amerikaanse bedrijf BNK Petroleum bijvoorbeeld zit ook op het vinkentouw. Dat bedrijf zal geneigd zijn om meer chemicaliën te gaan gebruiken.

Zwarte lijst
Er is een zwarte lijst met chemicaliën, die is opgesteld in het kader van de Europese richtlijn Reach. Chemicaliën die daarop staan mogen (straks) niet of in beperkte mate gebruikt worden. Veel chemicaliën die gebruikt kunnen worden voor fracking staan daar mogelijk nog niet op. Van chemicaliën die wel toegestaan zijn wordt het gebruik vermeldt. Niet duidelijk is of chemicaliën die niet getest zijn gebruikt mogen worden en of ze gebruikt mogen worden als de toepassing 'schaliegaswinning' niet bij de mogelijke toepassingen staat. Daarnaast is het mogelijk dat er onder druk van de lobby uitzonderingen komen, bijvoorbeeld voor gebruik bij fracking. Hoewel de schade van de stof bij fracking natuurlijk nooit kleiner zal zijn dan bij andere toepassingen.

Kort door de bocht
Het ministerie van EZ laat nu onderzoek doen naar de mogelijkheden en risico's van de winning van schaliegas. Tot die tijd is de vergunningverlening opgeschort. Dat onderzoek is ergens in februari begonnen en zal voor de zomer klaar zijn. Die tijd is te kort om echt te kijken wat fracking in de Nederlandse situatie betekent, zo zegt Van Huissteden. Er was een klankbordgroep ingesteld om naar de onderzoeksopzet te kijken. Verschillende clubs waaronder Schaliegas Nederland en de waterbedrijven konden zich niet vinden in de onderzoeksopzet. Een probleem is dat het woord hydrologie er niet in voorkomt; er werd geen rekening gehouden met mogelijke effecten op het grondwater.

Belangenverstrengeling
Er is nu een nieuwe opzet. De groep van Van Huissteden bezint zich nog op de vraag wat te vinden van de nieuwe opzet. Maar het onderzoek is dus al op gang gekomen. Minister Kamp zei in de Kamer dat de rol van de klankbordgroep nu uitgespeeld is. Vraag is wat er precies met het onderzoek zal gebeuren. Als dat als basis dient voor een beslissing om in Nederland te gaan boren, dan heeft Kamp een probleem, zo zegt Van Huissteden. Mogelijk is een gang naar de rechter dan kansrijk. Opvallend is ook dat het onderzoek wordt uitgevoerd door partijen die belang hebben bij een positief oordeel over de mogelijkheden van schaliegas. Want het zijn partijen die in dat geval straks veel extra werk kunnen verwachten.

Water
Van Huissteden houdt zich nu met name bezig met het informeren van gemeenten en provincies. Erg overtuigend klinkt hij niet. Schaliegasvrij Nederland werkt samen met natuurorganisaties, maar niet met de watersector. De rol van die watersector is onduidelijk. Branche-organisatie Vewin heeft aangegeven niet blij te zijn met fracking. Een bedrijf als Brabant Water wees al vroeg op de gevaren van schaliegaswinning, maar lijkt zich nu welwillend op te stellen. Het bedrijf wil wel grote hoeveelheden water gaan leveren aan Cuadrilla, zo bleek uit krantenberichten. Door het eeuwige gepolder zijn waterbedrijven mogelijk verleerd hun rug recht te houden.

Vervolg: Schaliegas 2 - Europarlementariërs eten buikje rond en heffen het glas samen met schaliegas-lobbyisten

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn