Factcheck: Zorgen mensen die salderen voor extra kosten voor energiebedrijven?

23 april 2013 - Nog even over saldering. De traditionele energiebranche en andere tegenstanders van decentrale duurzame energie doen het nog wel eens voorkomen alsof mensen die salderen op één of andere manier profiteren van het systeem terwijl ze er niet voor betalen. Ze zouden zelfs voor extra kosten zorgen, terwijl ze tegelijkertijd minder betalen.

De stelling valt in een aantal delen uiteen:
1) Saldeerders betalen op één of andere manier niet voor kosten die ze maken.
2) Saldeerders zorgen voor extra kosten

Ad 1)
De gedachte is zo'n beetje: Naarmate mensen met zonnepanelen meer opwekken in verhouding tot het verbruik zal de energierekening lager zijn. Al ze evenveel op het net zetten dan ze er vanaf halen dan is die zelfs nul. Ze betalen dan niet of minder aan het energiebedrijf, terwijl ze wel gebruik maken van het net. Klopt deze redenering?
Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen de kosten van
a) het regionale netbeheer,
b) die voor het landelijk netbeheer door Tennet, en
c) die van energieleveranciers.
De stelling lijkt in de discussie vooral te slaan op die eerste twee categorieën. De saldeerders gebruiken het net als een soort batterij, waar ze stroom instoppen en uithalen, zonder dat ze daar voor betalen. En ze betalen tevens niet voor het moeite die Tennet en eventueel anderen moeten doen om het net in balans te houden; dus te zorgen dat de spanning altijd goed is. Als er veel door de opwekkers op het net wordt gezet moet iemand er voor zorgen dat er elders minder wordt opgezet. Balancering.

Betalen saldeerders voor kosten van de energiebedrijven?
ad a) Netbeheerders
Ja. Iedereen in Nederland betaalt voor transportkosten. Dat is een vast bedrag per jaar, het is dus niet afhankelijk van verbruik. Ook iemand die een verbruik heeft van nul betaalt deze kosten. Met de opbrengst van die rekening worden netten aangelegd en onderhouden. De kosten van het net worden omgeslagen in gelijke mate over iedereen. Dus iedereen betaalt daar evenveel aan mee. Zolang saldeerders niet voor extra kosten zorgen is er niets aan de hand.
ad b) Tennet
In die transportkosten zit ook een vergoeding in voor de landelijk netbeheerder: het systeemtarief. Daar wordt Tennet dus uit betaald. Dus voor de eerste twee kostenposten betalen saldeerders wel degelijk.
ad c) Leveranciers
Is het zo dat de saldeerders niet betalen aan energieleveranciers, terwijl ze wel voor allerlei kosten zorgen bij die leveranciers? Maya van der Steenhoven van EnergiekLeiden denkt van wel. Ze stelt dat ze niet betalen voor de administratie-kosten van die leveranciers. Zit daar wat in?
De rekening van saldeerders zal over het algemeen inderdaad lager zijn dan die van anderen. Iemand die weinig verbruikt, doordat hij zelf opwekt of flink energie aan het besparen is, draagt minder bij aan deze administratiekosten, dat is waar. Maar deze mensen nemen dan ook minder stroom af van de energiebedrijven. En is het niet bij vrijwel ieder bedrijf zo dat mensen betalen naarmate ze afnemen, bij de bakker, de slager, etc.
Daarbij brengen energieleveranciers allemaal een vast bedrag in rekening. Dat is dus al tamelijk absurd. Stel dat de bakker zegt: 'Als u hier klant wilt worden moet u een vast bedrag per jaar betalen'. Dat vaste bedrag kan gezien worden als een soort tegemoetkoming voor overhead, zoals administratiekosten. Het dempt ook de mate waarin leveranciers voor hun inkomsten afhankelijk zijn van het verbruik van hun klanten. Het kan dus nauwelijks volgehouden worden dat saldeerders niet meebetalen aan de administratiekosten van leveranciers en dat dit, zelfs als ze dat niet doen, als een probleem moet worden gezien.
Energieleveranciers spelen een rol in de balancering. Zij, of de PV-partij aan wie ze dit hebben uitbesteed, moeten immers zorgen dat ze altijd in balans zijn. Een bedrijf als Nuon zal een eigen gascentrale een tandje hoger zetten als de vraag hoger is dan verwacht. Als de zon ineens gaat schijnen zal de eigen productie daarentegen wat omlaag kunnen, als er echt heel veel panelen op daken in Nuon-gebied liggen. Betalen saldeerders wellicht niet mee aan deze balanceringskosten, waar ze dat wel zouden moeten doen? Als deze ook door de vaste kosten worden gerekend dan betalen saldeerders hieraan mee. Zo niet dan dragen ze hier minder aan bij dan anderen. Maar ook hier geldt weer: het is onzin om te stellen dat alle vaste kosten van een bedrijf noodzakelijkerwijs gelijkelijk verdeeld moeten worden over alle afnemers.
Daarbij is de inkomstenderving voor leveranciers als gevolg van saldering minimaal. Als een bedrijf één keer een marketingcampagne schrapt is er al weer uitgehaald. Het gaat helemaal nergens over, in andere woorden. En zoals beneden beargumenteerd: balancering wordt er mogelijk juist makkelijker op door de opkomst van lokale duurzame energie. De inkomstenderving moet derhalve vooral gezien worden als het effect van de opkomst van concurrentie, en dat is alleen maar goed.

Ad 2) Zorgen saldeerders voor extra kosten?

We kunnen nu ook weer een onderscheid maken tussen kosten voor a) netbeheerders, b) de landelijk netbeheerder en c) de leveranciers
Ad a)
Zorgen saldeerders voor extra kosten van netbeheer? Wat voor kosten zijn dat dan? Vaak wordt zoiets gedacht als: saldeerders gebruiken het net als een soort batterij. Ze stoppen er stroom in en halen het er weer uit al naar gelang de eigen opwek groter is dan het verbruik of niet. Dat doen ze. Maar leidt dat tot extra kosten voor de netbeheerders? Het is de vraag. Maakt het voor het net wat uit of iemand alleen maar stroom afneemt en niets invoedt of dat hij af te toe invoedt en dan weer afneemt? Dat net ligt daar gewoon te liggen.
Moet de netbeheerder extra investeringen doen als gevolg van al die decentrale opwek? Dit is eigenlijk de cruciale vraag. Hier gaat het het meest over. Vraag is dan om welke investeringen het gaat. We zullen hier op terugkomen.

Gemengd beeld
We hebben een rondgang gemaakt langs allerlei specialisten. Het beeld wat hier uit naar voren komt is niet helemaal duidelijk. Woordvoerder Carlo van der Borgt van Alliander zegt dat netbeheerders zwaardere netten moeten uitleggen, maar woordvoerder Martijn Boelhouwer stelt dat mogelijk lichtere netten mogelijk zijn. Intuïtief zeggen we het volgende:
De stroom die door zonnepanelen opgewekt wordt, overdag als niemand thuis is, zal nooit meer zijn dan wat er nodig is op een koude, donkere dag gebruikt door dezelfde bewoners in een bepaalde wijk. De capaciteit van de netten is berekend op die laatste hoeveelheid stroom. Dus de netten zullen nooit verzwaard hoeven te worden als gevolg van de plaatsing van zonnepanelen op zich.

Onderhoud
Daarbij moet niet vergeten worden dat netbeheerders sowieso moeten investeren in onderhoud van netten. Bij een afschrijvingstermijn van 50 jaar moet ieder jaar 2% vervangen worden. Op zo'n moment spreekt het vanzelf dat niet meer dezelfde materialen en technieken gebruikt worden als die 50 jaar geleden werden gebruikt. Er is heel wat gebeurt in die jaren. Technieken en materialen veranderen altijd. Dus zelfs als niemand panelen op het dak zou leggen zouden de netbeheerders interesse hebben in de nieuwste snufjes. Eigenlijk is het helemaal niet vast te stellen dus of er wel sprake is van extra kosten. De situatie is iets veranderd, net zoals die altijd en overal verandert. En bedrijven houden rekening met de veranderingen die er nu eenmaal altijd zijn.

No problems
Wijs mij de plekken aan waar de installatie van een groot aantal panelen tot problemen heeft geleid. Alleen in het Westland ontstonden er problemen, niet als gevolg van de plaatsing van zonnepanelen maar van die van WKK-installaties. maar hier is dan ook 800 MW aan WKK's neergezet. Op een  goede dag wordt er 500 MW teruggeleverd. Dat is uitzonderlijk en dat zal ook nergens anders meer voorkomen. Alleen als het aantal elektrische auto's heel sterk gaat toenemen kunnen er problemen ontstaan, maar dit is onwaarschijnlijk.

Ad b)
Moet Tennet extra kosten maken door decentrale opwek? Als die nog kleinschalig is, zoals in Nederland op dit moment, lijkt dat zeker niet het geval te zijn. Als decentrale opwek een rol van betekenis gaat spelen is dan zullen de kosten voor Tennet eerder lager dan hoger worden. Want minder stroom gaat dan over hoogspanningskabels. Die worden minder belast en er hoeft minder geïnvesteerd te worden in de aanleg van nieuwe ervan. Dit is de toekomst als het aandeel duurzame energie groot wordt, maar Tennet anticipeert hier in het geheel niet op en gaat volop door met de bouw van nieuwe lijnen.
Nu is er een land waar veel is geïnvesteerd in decentrale opwekking: Duitsland. Tennet-directeur Hartman zei laatst dat zijn bedrijf drie keer per dag moet ingrijpen om de balans op het net te handhaven. Dit heeft dan met name te maken met de sterk wisselende stromen van duurzame energie.

Ad c) Dan de leveranciers.
We hebben boven gezien dat leveranciers een rol spelen in balancering. Zorgen zonnestroom-opwekkers voor extra problemen op het net? Nee. Er is geen reden te veronderstellen dat salderen moeilijker of makkelijker is als mensen zelf opwekken. Iemand die niets opwekt gaat als hij thuiskomt ineens stroom afnemen en de onverwachtheid hiervan is net zo groot als die van iemand die plotseling stroom op het net zet. De kosten van saldeerders zijn voor de leveranciers niet hoger of lager dan die van niet-saldeerders. Daarbij wordt vaak gezegd dat decentrale opwek de balancering juist makkelijker maakt. Want juist daar waar de vraag is (in de woonwijken) wordt opgewekt.
Zijn er wellicht hogere administratieve kosten? Hier kan een voorzichtig ja op worden geantwoord. Want de leverancier moet niet alleen de afname door huishoudens bijhouden maar ook de opwek. Hier moet wellicht een extra invoerschermpje in software-systemen worden aangemaakt. Dat geldt echter meer niet voor mensen met een draaischijf-meter. Want die draait dus vanzelf terug als er opgewekt wordt.
Verder zullen deze extra administratieve kosten ook wel meevallen, want veruit het grootste deel van de huishoudens dat zonnepanelen op het dak heeft zal een slimme meter hebben, of binnenkort krijgen. De verwerking van de invoeding en het verbruik zal dan ook min of meer automatisch gaan. Die gegevens zullen eerst binnenkomen bij de netbeheerder. Niet helemaal duidelijk is of er twee stromen gegevens (per klant die zelf opwekt) naar de leverancier gaan, of dat alleen de saldi daarheen gaan. Als er meer in het net wordt gevoed dan er wordt uit gehaald dan moet de leverancier een vergoeding bieden. Maar dat is ook geheel terecht, want hij koopt dan ook stroom in.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn