INTERVIEW Alex Schoep (International Hydro): We kappen in Nederland met bouw waterkrachtcentrales

25 februari 2013 - Er zijn twee grote hindernissen bij de bouw van waterkrachtcentrales in Nederland. De eerste is dat er geen ervaring is met het afgeven van vergunnigen, en de tweede is dat rechters te theoretisch toetsen. Als gevolg daarvan heeft International Hydro besloten niet meer in Nederland te investeren. "We kappen ermee", zo zegt directeur Alex Schoep in een interview met Energieenwater.net.

Roet
Het besluit van International Hydro is ingegeven door de ervaringen met de bouw van een waterkrachtcentrale bij de stuw in de Maas bij Borgharen in Zuid-Limburg. Het plan om dat te doen stamt al uit 2006. Tot nog toe is het er echter niet van gekomen. Toen eindelijk voormalig minister Eurlings er werk van maakte, achter de vodden gezeten door de Tweede Kamer, gooiden de rechters roet in het eten. Die vernietigden eerst de Waterwetvergunning en toen de vergunning vanwege de Natuurbeschermingswet. De bouw- en de milieuvergunning zijn wel binnen, zo zegt Schoep.

Zeven jaar verder
Het plan is ontwikkeld door ingenieur Anton van der Boom van Arbra. Hij kreeg hulp van International Hydro. Samen richtten ze de project-organisatie WKC Borgharen op. Ook werd Hydro Investment Projects opgericht. Dit bedrijf is in handen van International Hydro, Greenchoice (30%) en de financieringsorganisatie WIM, van Peter Arensman. Sinds de start van het project in Nederland heeft International Hydro al 10 waterkrachtcentrales in Duitsland en Frankrijk gerealiseerd, of gerenoveerd, met een totaal vermogen van 4 MW. Dat zijn run-of-river centrales; dat wil zeggen dat ze naast de loop van de rivier liggen en van daaruit water ontvangen, dat daarna weer in de rivier stroomt.

Vissen
In Nederland wil het dus nog niet zo lukken. Alleen bij de Hezenbergerstuw bij Hattem (Gelderland) is onlangs wel een kleine centrale van een halve megawatt gebouwd. Het project in Borgharen ligt echter niet stil, zo zegt Schoep. Er vindt overleg plaats met Rijkswaterstaat en de provincie Limburg over nieuwe vergunningen. Ook vindt overleg plaats over het toepassen van nieuwe turbines, die minder schadelijk voor de vissen zijn. Want vissen zijn het grootste struikelblok in Nederland. We vangen ze met miljoenen uit de zee, maar een paar dode vissen bij een waterkrachtcentrale is reden tot grote consternatie.

How come?
Schoep heeft een genuanceerde verklaring. Het eerste probleem is volgens hem dat er in Nederland geen ervaring is met het afgeven van vergunningen voor de bouw van waterkrachtcentrales. Zo was de vergunning voor Borgharen de eerste die in het kader van de Waterwet werd verstrekt. "Je bent nieuwe terreinen aan het verkennen." Dit is sterk tegengesteld aan de situatie in Frankrijk en Duitsland. Daar is vergunningverlening voor waterkrachtcentrales standaard. Duidelijk is waar waterkrachtcentrales worden gebouwd en waar niet. De normen zijn helder. In Nederland is het dat niet.

Bord
Probleem is dat veel normen die door Rijkswaterstaat (RWS) gehanteerd worden geen wettelijke basis hebben, zo zegt Schoep. De rechter stelt vervolgens in een rechtszaak dat niet voldoende is aangetoond dat de normen voldoende zijn om de wettelijke richtlijnen te waarborgen. "We kunnen daar niets mee als bedrijf. Neem de situatie op de weg. Er staat een bord: 100 kilometer per uur. U houdt zich daaraan maar iemand stapt naar de rechter en de rechter stelt vervolgens dat niet bewezen is dat een norm van 100 de veiligheid op de weg voldoende waarborgt." Absurd natuurlijk, maar bij de waterkrachtcentrales is dit wat er gebeurt.

Zalm
Neem de doelstelling uit de Natura-2000 wetgeving om de stand van de zalm in de Nederlandse rivieren te verbeteren. Dat was een van de redenen waarom rechters de vergunning inzake de Natuurbeschermingswet afwezen. De provincie heeft onvoldoende aangetoond dat de centrale geen belemmering is voor de terugkeer van de zalm. Schoep: "Dat is echter moeilijk te zeggen voor een plek waar die zalm nu niet zit. Daarbij zijn er allerlei factoren die maken dat de zalm het moeilijk heeft in Nederlandse wateren, zoals de opwarming van het water. Daar heeft die centrale niets mee te maken."

Formalistisch
Het eerste probleem is dus dit gebrek aan ervaring. "Niemand weet hoe het moet terwijl iedereen het wil. De politieke steun is enorm." Het tweede probleem is dat de rechters abstract te werk gaan. "De vraag is niet wat de schade is van de centrale. Maar de vraag is of theoretische normen gehaald worden." De terugval van het aantal palingen mag niet meer dan 10% zijn als gevolg van de waterkrachtcentrales in de Maas, zo vertelt Schoep. Maar 10% waarvan? Bij de monding van de rivier komen er miljoenen per jaar langs. Maar een eindje stroomopwaarts, nog net voor de eerste centrale, nog maar 140.000. De rechter neemt dan die 140.000. "Terwijl er bij Borgharen nog maar 2.900 palingen per jaar langskomen!"

Hypocriet
"Het gaat niet om daadwerkelijke schade. We hebben uitgerekend dat er maximaal 200 palingen het leven verliezen door onze centrale bij toepassing van traditionele Kaplan-turbines. Met de door ons geplande nieuwe visvriendelijke Nijhuis-turbines waarschijnlijk geen. Als je met een bootje de rivier op gaat raak je ook wel eens een vis." Bij Borgharen komen dus niet veel palingen meer langs. Palingsvissers zitten niet voor niets vooral aan het begin van de rivier. Over vissers gesproken. Het zijn vooral sportvissers die de bouw van de centrale hebben weten tegen te houden. Ze vangen zelf tonnen aan paling, wat officieel verboden is. De meeste palingen die in restaurants op het bord belanden worden illegaal opgevist.

Visbegeleiding
En natuurlijk worden maatregelen genomen om de schade aan vissen te beperken. Vistrappen voor de doorgang van vissen stroomopwaarts zijn geen probleem. De bedoeling was een hevelvistrap te plaatsen. Een staatssecretaris (Huizinga) schreef ooit dat niet duidelijk is of die functioneert. Dat had ze kunnen weten want veertig kilometer verderop, in België, is die al geïnstalleerd. Nu komt er mogelijk een vertical slot trap. Vissen stroomafwaarts geleiden is lastiger. "Het is erg afhankelijk van de plek en de rivier hoe dat het beste aangepakt kan worden. Eigenlijk is altijd pas duidelijk of het werkt als het visgeleidingsysteem al is aangelegd."

Turbinebeheer
Maar daarvoor kan turbine-beheer een uitkomst bieden. Dat zit zo. Er zijn meestal drie turbines in grote centrales, zoals die in de Maas. De bladen van die turbines kunnen open en dicht worden gezet. Als ze open staan kunnen de vissen er makkelijk door. Als ze dicht staan niet; dan gaan ze eerder dood. Afhankelijk van de hoeveelheid water worden meer of minder turbines opengezet. Normaal wordt eerst de eerste ingeschakeld en helemaal open gezet en dan de volgende. Maar ook mogelijk is om ze beide bijvoorbeeld voor 60% open te zetten. Dan verlies je aan efficiëntie, maar de vissen varen er wel bij. De Nijhuis-turbines, die het consortium wil plaatsen, worden nu getest. De vergunningsaanvragen worden zo aangepast om de voordelen van deze turbine er in mee te kunnen nemen.

Bang
"Een centrale zorgt voor werkgelegenheid en voor belastinginkomsten." Een waterkrachtcentrale komt weliswaar in aanmerking voor SDE-subsdie, maar de centrale gaat honderd jaar mee. "Na de eerste 15 jaar gaat die centrale inkomsten genereren." De overheid weet er echter geen raad mee. Formeel is RWS niet tegen waterkracht. In officiële stukken staat dat ze juist waterkracht willen. Maar het komt er niet van, niet bij Borgharen en ook niet bij Hagestein, nog zo'n project dat niet tot stand komt door tegenwerking van RWS. Zijn ze wellicht te bang voor negatieve gevolgen voor de waterafvoer?

Geen issue
Schoep: "Dat is geen issue. Wat zijn de vragen hier? Wat gebeurt er met het water voor en na de centrale. In hoeverre is er sprake van opstuwing? Wat gebeurt er bij hoog water? Dat is allemaal oude technologie. Dat zijn aspecten die spelen bij alles dat we in het water bouwen. Dat kan je heel goed uitzoeken. Zet een paar mensen van de TU Delft bij elkaar en je krijgt het antwoord. Ook het invoeden op het net van de stroom is technisch op te lossen. Dat is afgekaart met de netwerkbeheerder. Andere vragen zijn hoeveel beton je nodig hebt en hoe de bodem in elkaar zit. Allemaal technische zaken."

Hinder
"Dan komen we op de milieuvergunning. Wat is de hinder als gevolg van de centrale? Die is er niet. Er is geen geluidsoverlast en de uitstoot is nul. Dan komen de effecten op de natuur. Op de planten is die nul. En op de meeste dieren ook. Zelfs op de meeste vissen; de meeste vissen blijven op één plek. Alleen voor de migrerende vissen heeft het gevolgen, de zalm en de paling. Een probleem in Nederland is dat alle wateren in handen zijn van het Rijk of van de waterschappen. En die weten niet wat ze dan moeten doen. 'Moeten we een aanbesteding houden? Ja maar de overheid krijgt geld."

Moeras
"Een tender dan? Maar wat zijn dan de criteria? En voor hoeveel jaar? Negenennegentig jaar is wel lang. Weet je wat? We tenderen het voor vijftien jaar. Maar niemand gaat een centrale aanleggen als er de mogelijkheid is dat ie hem na vijftien jaar weer moet afbreken. In Frankrijk en Duitsland is dat makkelijker. Daar zijn locaties vaak in handen van particulieren, fabrieken of gemeenten. Dan kun je die locatie kopen. We zijn al vijf jaar aan het wachten op uitsluitsel van een waterschap. 'Ja we willen wel, maar het plan moet eerst aan het bestuur worden voorgelegd.' En dan moet er een advies komen, en er moet een jurist naar kijken en dan is degene die er over gaat met pensioen. Eén groot moeras."

Afrika
"Een gebrek aan kennis en ervaring met vergunningverlening en een rechterlijke macht die naar de letter van de wet kijkt. Die heel formalistisch te werk gaat. In Nederland gaan we daarom geen projecten meer opstarten. We kappen er mee. We doen dat alleen nog maar in Duitsland en Frankrijk. Sinds dat we begonnen zijn met Borgharen hebben we daar al tien projecten gerenoveerd of nieuw gebouwd. En mogelijk in landen in Afrika. Het voordeel daar is dat als er een waterkrachtcentrale is aangelegd er meteen allerlei voorzieningen omheen worden gebouwd: een school, een ziekenhuis, een bedrijfje, etc. Dat heeft een enorme impact op de economie en de kwaliteit van de levensstandaard daar."

 

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn