Warmtenetten: drie fouten leidden tot huidige wantoestand, eigendom grote warmtenetten moet terug naar gemeenten

30 januari 2013 - Warmtenetten. Wat moeten we er mee? Woensdag wordt eindelijk de Warmtewet behandeld. Maar de vraag wat de toekomst is van warmtenetten is actueler dan ooit. Ze zijn niet populair. Bewoners die zijn aangesloten op een warmtenet komen massaal in opstand tegen de tarieven en er zijn ook nog een vaak technische problemen. Er zijn grote fouten gemaakt bij het optuigen van de wet- en regelgeving in het recente verleden. Het beste is als gemeenten de warmtenetten in hun eigen gebied weer in handen proberen te krijgen.

Fout 1
De eerste fout die gemaakt is, is dat de warmtenetten in handen zijn gekomen van commerciële bedrijven. Bij de splitsing van de energiebedrijven gingen de warmtenetten om onverklaarbare redenen mee naar de commerciële delen van het bedrijf. Die werden vervolgens verkocht aan grote buitenlandse bedrijven.

Monopolie
Een warmtenet is echter net als een gasnet of een elektriciteitsnet een natuurlijk monopolie. Het woordje 'natuurlijk' betekent hier dat het bijna niet anders kan dan dat dit een monopolie is. Bedrijven gaan geen twee warmtenetten in de wijk aanleggen. Mensen met een huis dat is aangesloten op een warmtenet kunnen dus niet weg, naar een andere aanbieder van warmte. Maar waar gasnetten en elektriciteitsnetten om die reden in handen van de overheid moeten blijven, hoeven warmtenetten dat niet. Die mogen aan iedere willekeurig bedrijf verkocht worden.

Nog erger
Het is nog erger bij warmtenetten. Want in de gas- en elektriciteitswereld is een scherpe scheiding aangebracht tussen de netten aan de ene kant en de leveranciers/producenten aan de andere kant. Dat mogen niet één en dezelfde bedrijven zijn. De markt voor levering en productie is vrij. Iedereen die wil kan daar gaan aanbieden. Mensen kunnen kiezen tussen die verschillende leveranciers/producenten. Dus daar waar er een natuurlijk monopolie is worden de belangen van bewoners gewaarborgd door de overheid, en daar waar er geen monopolie is doet de tucht van de markt zijn werk.

Fout 2
So far, so good. Maar bij de warmtenetten is die scheiding niet aangebracht. Netten en de centrales waarmee ingevoed wordt op die netten zijn veelal in handen van één en dezelfde eigenaar. Dit bedrijf (Nuon, Eneco, Essent) heeft de netten aangelegd alsmede de centrales en levert nu ook de warmte om op die manier de investering terug te verdienen. Dus niet alleen zijn de netten in handen van een commercieel bedrijf; klanten zijn ook aangewezen op slechts één leverancier van warmte, daar waar afnemers van gas en elektriciteit de keuze hebben.De tweede grote fout. Een en al afhankelijkheid dus.

Tariefregulering
Juist vanwege die afhankelijkheid zou je verwachten dat in ieder geval de tarieven gereguleerd worden. De tarieven van de netbeheerders (voor het transport van gas en stroom door kabels en leidingen) is onderworpen aan het toezicht van de NMA.  De netbeheerders mogen niet meer dan een bepaald rendement op hun investeringen halen. Hoewel je je af kan vragen of dat toezicht zo goed functioneert is het achterliggende idee goed. De belangen van de burger worden hierdoor op twee manieren gewaarborgd: ten eerste door te eisen dat de netten in overheidshanden blijven en ten tweede door de tarieven van de netbeheerders te onderwerpen aan toezicht.

Fout 3
Maar de warmte-tarieven werden niet onderworpen aan de regulering door de NMA. Die werden vrij gelaten. De Tweede Kamer is zelf met een initiatiefwetsvoorstel gekomen, dat woensdag dus behandeld wordt, maar veel hoeft daar niet van verwacht te worden. De wet is bedoeld om bewoners te beschermen. De tarieven mogen niet hoger zijn dan wat een vergelijkbaar huishouden met een gasketel zou betalen (het Niet-meer-dan-anders-principe). Maar de manier waarop de tarieven worden vastgesteld is zo ingewikkeld dat die makkelijk tot te hoge tarieven kan leiden. Elke lucifer die nodig is om een gasketel aan te steken wordt als kosten meegeteld, waardoor de kosten voor warmtelevering veel hoger mogen zijn dan wat de kosten van gas in werkelijkheid zijn.

Zoek het zelf maar uit
Bovendien hanteren energiebedrijven nu, naar eigen zeggen, ook al het Niet-meer-dan-anders-principe. En bewoners klagen nu al steen en been en daar zal de komst van de Warmtewet dus waarschijnlijk niets aan veranderen. Tarieven zullen niet gaan dalen. Mogelijk zelfs het tegenovergestelde. Een energiebedrijf als Eneco schijnt uit te kijken naar de komst van de warmtewet omdat die het bedrijf in staat stelt om de vaste kosten vast te stellen op 400 euro per jaar. Daarnaast mogen de energiebedrijven poolen: verliezen van het ene warmtebedrijf dekken met winsten uit het andere bedrijf. Hoge tarieven kunnen altijd gelegitimeerd worden door te zeggen dat er gepoold wordt. Niemand die dat kan controleren. Dat het ingewikkeld is blijkt wel uit een recente uitspraak van het Gerechtshof Arnhem over de tarieven die Nuon in Almere in rekening brengt, een zaak die zich al jaren voort sleept. 'Zoek het maar uit, want het is veel te ingewikkeld', zo zei de rechter met zoveel woorden.

Vingers
De commerciële bedrijven hebben bepaalde rendementseisen, die maken dat de tarieven hoger zijn dan noodzakelijk. En de bewoners zitten met de gebakken peren. Maar weet je: net als zo vaak snijden de energiebedrijven zichzelf in de vingers. Want warmtenetten worden steeds impopulairder. Een verstandig iemand koopt geen huis meer dat vast zit aan een warmtenet, want hij levert zich over aan een monopolist. Daardoor zullen die warmtenetten alleen nog maar meer in het verdomhoekje terecht komen en laten energiebedrijven hier een grote kans liggen om mooie projecten in de toekomst op te zetten. De korte-termijn zucht naar financieel gewin speelt ze hier weer eens parten. Waarvoor uiteindelijk de overheid voor verantwoordelijk is, want die had het dus niet zover moeten laten komen.

Grip terug
Daarnaast heeft het bezit van de warmtenetten door commerciële bedrijven ook andere nadelen. Warmtenetten kunnen een rol spelen in verduurzaming van steden als Den Haag, Rotterdam en Amsterdam. Die steden hebben echter niets meer te zeggen over de netten. Ze kunnen geen masterplan voor de uitrol en verdichting van die netten ontwikkelen. De energiebedrijven doen waar ze zin in hebben. Zo wil Eneco de fossiele centrale in Ypenburg uitbreiden om Den Haag te gaan voorzien van fossiel opgewekte warmte, terwijl de stad zelf de CO2-uitstoot naar nul terug wil brengen. Een warmtenet is, veel meer dan gasnetten of elektriciteitsnetten, iets lokaals en de ontwikkeling ervan is heel sterk verbonden met het lokale beleid.

Grip terug
Daarom zouden gemeente de grote warmtenetten weer in handen moeten proberen te krijgen. Bij de netten die al in commerciële handen zijn is dat wat lastig. Maar in ieder geval de netten van energiebedrijven die nog in handen zijn van de lokale overheden (Eneco, Delta) zouden uit die bedrijven moeten worden gehaald. Deze bedrijven zullen in de nabije toekomst mogelijk opgesplitst worden. Bij zo'n opsplitsing zouden deze warmtenetten bij de netwerkwerken, die in handen van de overheden moeten blijven, kunnen worden gevoegd.

Jurgen Sweegers

 Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn