Duurzaamheidsbeweging heeft vlag en symbool nodig om succesvol te kunnen zijn

26 november 2012 - De overheid moet snel aanhaken bij de duurzame energie-revoluatie, zo vindt directeur Maarten Hajer van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Bedrijven die voorop lopen houden het anders niet vol, zo zei hij vrijdag op een congres van de Zuid-Hollandse Natuur- en Milieufederatie. Hoogleraar van Paul van Seters was het er niet mee eens. Hij vond dat Hajer zich veel te veel focuste op de overheid. Dat is ook niet gek want hij werkt ervoor. "Geef de man een hamer en hij ziet overal een spijker".

Gekke henkie
Iedereen is het erover eens dat de overheid achter loopt bij bedrijven en burgers. "De energieke samenleving is er al, burgers en bedrijven willen wel, maar de overheid heeft het nog niet door", zo zegt Hajer. "De overheid heeft last van zijn eigen succes. Vijftig jaar onderwijs heeft mondige burgers opgeleverd. CO2-opslag in Barendrecht? Burgers zeggen: dat willen we niet, we vinden dat eng en we hebben net een nieuw huis gekocht. Google stelt ze in staat om goede argumenten bij hun weerstand te vinden." Ofwel: burgers accepteren de WIJA-mentaliteit (wel in jouw achtertuin) van politici niet meer.

Giro-activisme
"Is de beweging niet goed genoeg georganiseerd?", zo vroeg dagvoorzitter Joost Karhof. Hajer: "De sociale vorm veranderd. Vroeger verenigden mensen zich in actiegroepen. Zo zijn in de jaren zeventig alle milieuclubs ontstaan. Later kwam het giro-activisme op. Nu krijgt de beweging substantie. Mensen gaan zelf groente kweken energie opwekken. Ze voeren de druk op bij de oude elite", zo zei Hajer, die daarbij verwees naar de enorme belangstelling voor een recente bijeenkomst over duurzaamheid van de SER. "De overheid moet met regelgeving komen om die koplopers te ondersteunen".

Nooit goed
"Dat zou dynamische regelgeving moeten zijn", zo zegt Hajer later. Daarbij geeft de overheid van te voren duidelijk aan waar die naar toe wil. Waar het bijvoorbeeld helemaal fout is gegaan is bij de stimulering van kleine, zuinige auto's. Die stimulering werd van de ene dag op de andere dag stop gezet. "De burger denkt: nu doen we precies wat de overheid wil en nu is het nog niet goed". Beter was het volgens Hajer geweest als de overheid de stimulering in tact had gelaten maar de eisen aan de auto's steeds verder had opgeschroefd, en tevens van te voren had duidelijk gemaakt dat het doel is een steeds schonere mobiliteit is.

Niet eindeloos voorop lopen
Hajer: "Begin nu eens met die kracht niet te negeren. Bedrijven kunnen niet eindeloos voorop blijven lopen." De duurzame beweging heeft echter nog weinig structuur", zo zei Hajer in antwoord op een vraag van Karhof. "Dat is moeilijk voor de overheid. Die is meer vertrouwd met het idee dat alle goede dingen vanuit de overheid worden geïnitieerd en dat die overheid dan gaan monitoren hoe het gaat."

Stroom naar de mensen
Hajer haalde de documentaire 'Power to the people' aan, die recentelijk door de VPRO werd uitgezonden. Hierin komt het Deense eiland Samso prominent voor. Hajer: "De Deens overheid heeft al in een vroeg stadium laten weten dat het naar een duurzame samenleving wil. Wat de overheid kan doen is voorspelbaarheid organiseren." Hij vond het een goed teken dat de SER erin is gestapt. Regeringen wisselen maar zoiets als de SER blijft bestaan. Ook de green deals, de overeenkomsten tussen overheid en marktpartijen over specifieke projecten, vindt hij goed, want "dat kan de overheid op het spoor brengen  van wat veranderd moet worden en die kan het dan voor allemaal veranderen".

Hamer en spijker
De opmerking over Denemarken was tegen het zere baan van Van Seters, hoogleraar aan de Tias Nimbas Business school. "Hajer refereert aan de documentaire van de VPRO en begint meteen over de overheid. Terwijl in heel die documentaire de overheid niet voorkomt. En mist u hem? 'Geef de man een hamer en alles ziet eruit als een spijker'. Geef iemand van het planbureau het idee van een energieke samenleving in handen en hij richt zich op de overheid. De duurzaamheidsrevolutie komt echter vanuit de samenleving. Veertig jaar geleden liep de overheid voorop maar dat is nu totaal veranderd. Het bedrijfsleven is al veel eerder op dit spoor gekomen. En tegenstelling tot anderen denk is niet dat dat alleen window-dressing is."

Barricades
Van Seters vergeleek de huidige duurzaamheidsbeweging met grote sociale bewegingen als de arbeidersbeweging van honderd jaar geleden en die om de slavernij af te schaffen van zo'n 150 jaar geleden. Die kregen uiteindelijk de overheid zo ver om zaken te veranderen. Nog steeds heeft niet iedereen door dat er een nieuwe beweging ontstaan is. Van Seters: "De twintigste eeuw was de tijd van de hiërarchische organisatie. De 21ste eeuw wordt die van de vereniging en de coöperatie. Dat kan ook omdat nu, in tegenstelling tot de vorige eeuw, iedereen toegang heeft tot de benodigde informatie. Niemand wil meer een giro-activist zijn".

Terugstuit-effecten
"Ik zou willen dat je gelijk hebt", zo zei Hajer. "Maar mensen willen wel een comfortabele levensstijl blijven houden. Straks zijn er 3 miljard mensen die tot de middenklasse behoren. Die willen allemaal een auto, op vakantie en vier keer per week vlees eten. Dan kun je zonnepanelen op daken leggen wat je wiltm maar dat heeft dan geen zin." Ook waarschuwde Hajer voor rebounce-effecten Door bijvoorbeeld energiebesparing houden mensen meer geld over in de portemonnee, waardoor ze nog vaker op vakantie kunnen en ze bijvoorbeeld eindelijk die safari-reis naar Kenia kunnen maken. "Een duurzame revolutie is ondenkbaar zonder de overheid", aldus Hajer.

Vlag en wimpel
Van Seters wuifde de bezwaren weg. "Voor ieder probleem zijn oplossingen te verzinnen dankzij de duurzaamheidsbeweging. We richten ons veel te veel over de overheid", aldus Van Seters. Zijn vergelijking met grote sociale bewegingen uit het verleden is interessant. Die hadden een vlag waar ze achteraan konden lopen en ze hadden symbolen, zo zei Van Seters. Misschien, zo zou de conclusie kunnen zijn, heeft de duurzaamheidsbeweging ook wel zo'n vlag en symbolen nodig om meer succesvol te zijn, en andere instrumenten die het zooitje ongeregeld tot een echte beweging smeden.

Nagedachte:
Het was een interessant debat. De grote makke was echter dat de overheid en de burgers hier steevast tegenover elkaar werden gezet. Maar de overheid is een organisatie die onderdeel is van de samenleving en die verandert door ontwikkelingen in de samenleving. Zo is de sceptisch van de laatste jaren over duurzaamheid en de onwil om nog veel geld uit te geven aan verduurzaming duidelijk een weerspiegeling van de verkiezingsuitslag van twee jaar geleden (waarbij PVV en VVD wonnen) en ook wel van die van september, waarbij de VVD flink won. Het is derhalve niet zo dat heel de samenleving voor verduurzaming is en de overheid de grote belemmering is, zoals veel mensen uit de duurzaamheidssector lijken te denken. De samenleving is verdeeld, en slechts een deel is sterk voorstander van verduurzaming. Een ander deel moet er niets van hebben. Er is nog te weinig aandacht voor dit feit binnen de duurzaamheidssector.

Dus wellicht zouden duurzame organisaties zich eens wat meer moeten richten op dit sceptische, niet-duurzame deel van de samenleving, in plaats van altijd maar op de overheid.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn