Factcheck: 'Stijging energierekening is gevolg van verduurzaming'. Onwaar

1 november 2012 - Directeur Hans Grünfeld van de Vemw stelde woensdag in een tweet dat het logisch is dat de energierekening stijgt omdat de omschakeling naar duurzaam nu eenmaal geld kost. "Ja, duurzame energie is nog steeds duurder dan energie uit conventionele bronnen. Meer duurzame energie betekent dus kosten". Waar of niet waar?

Kosten gaat voor de baat uit
In een uitgebreid artikel betoogde ik laatst dat duurzame energie om vele redenen goedkoper is. Toch gaat de energierekening omhoog, met als argument dat de energievoorziening verduurzaamd moet worden. How come?  Het voor de hand liggende antwoord dat is dat duurzame energie weliswaar in het begin meer geld kost, maar op termijn geld oplevert. Vaak vergt verduurzaming nu investeringen, die zich echter na verloop van jaren terugverdienen. Daarnaast is de investering in een schone installatie of een schoon gebouw vaak hoger dan die in een vies alternatief, maar zijn de exploitatiekosten later gedurende de levensduur lager.

Drie keer nee
Kortom; de kosten gaan voor de baten uit. Dat is het echter bij lange na niet het hele antwoord. Ik denk dat duurzame energie nu eigenlijk ook al goedkoper is. Dat de energierekening nu stijgt heeft daar niet zoveel mee te maken. De coalitie in wording neemt nu maatregelen die geld kosten, maar:

1) De coalitie zou ook maatregelen kunnen nemen die geen geld kosten
2) De maatregelen die genomen worden hebben voor het grootste deel geen betrekking op het stimuleren van duurzame energie
3) Er zijn allerlei opbrengsten van duurzame energie en kosten van fossiele energie die niet in die toevallige maatregelen van de huidige coalitie tot uitdrukking komen.

PUNT 1:
Meer concurrentie
De overheid kan simpelweg verplichtingen afkondigen, zoals een verplichting tot de bijstook van biomassa, of een leveranciersverplichting. Dat doet ze echter niet. Maar zou zo'n verplichting dan niet tot extra kosten voor de bedrijven leiden, die dan weer door worden berekend in de tarieven voor afnemers? Dat kan, maar dat hoeft niet. Grote bedrijven maken miljardenwinsten, en die kunnen best wat interen op die winsten. De concurrentie in de energiemarkt zal toenemen als kleine bedrijven met grote gaan concurreren bij het opzetten van duurzame energieprojecten, en dit kan tot lagere prijzen in het algemeen leiden.

Opbrengsten
Echte verduurzaming kost geen geld, maar levert geld op. Daar ben ik van overtuigd. De regering zou eens kunnen beginnen met het stoppen van indirect subsidiëren van fossiele energie. Dus geen havens en wegen meer aanleggen voor de aanvoer van kolen ten behoeve van kolencentrales bijvoorbeeld. De opbrengsten hiervan kunnen gezien worden als opbrengsten van verduurzaming van de samenleving. Verduurzaming betekent verder vaak ook versobering, bijvoorbeeld het gebruik van minder energie, maar ook minder consumeren, minder nieuwbouw, etc. Dit levert geld op, in ieder geval voor de partijen die aan het versoberen zijn. De overheid kan dit alles stimuleren, wat geen geld hoeft te kosten.

Termijn
Vervolgens speelt een rol de termijn die iemand in het oog houdt. Je moet altijd spreken van een termijn. Als Grünfeld zegt: 'Verduurzaming kost nu eenmaal geld', dan heeft hij een bepaalde termijn voor ogen. Ik weet niet hoe lang de termijn van Grünfeld is, maar lang kan die niet zijn. Verantwoord regeren vergt een blik van tien jaar of twintig jaar. De kans is heel groot dat de gas- en kolenprijzen in die tijd flink zullen stijgen, niet eens zozeer omdat het gas en de kolen opraken maar omdat we steeds afhankelijker worden van een paar leveranciers. Die zullen niet schromen hun marktmacht uit te buiten. 

Veranderende prijzen
Dus zelfs als de kostprijs sec van energie uit groen gas, zonnepanelen, windmolens etc. nu nog hoger is dan die van gas en kolencentrales, is dat over tien jaar mogelijk niet meer zo. Je moet de kosten over heel de looptijd van een project bekijken. Een investeerder zal dat sowieso moeten doen. Die zal schattingen moeten maken van de energieprijzen. Maar de overheid moet dat ook doen bij de vraag wat te stimuleren en wat niet. Want uiteindelijk zullen de kosten voor energie voor de gewone burger afhankelijk zijn van deze beslissingen. Dat stimuleren hoeft wederom niet met geld want de overheid hoeft alleen maar te stimuleren dat wat al financieel interessant is. Belemmeringen liggen vaak eerder in de sfeer van belemmerende wet- en regelgeving, vooral als het gaat om windmolens.

Kostprijs
Daarnaast geloof ik niet dat de kostprijs van stroom en warmte geproduceerd uit aardgas en kolen nu, op dit moment, echt zoveel lager is dan energie uit duurzame bronnen. Bouwkosten van fossiele centrales zijn door het dak gegaan in de laatste jaren. Als je alle kosten meeneemt dan is fossiele energie zelfs waarschijnlijk nu al duurder. Wellicht dat de grote vieze bedrijven nog een lagere prijs kunnen rekenen dan de kostprijs van zonne-energie of windenergie, maar dat heeft dan waarschijnlijk vooral te maken met het feit dat ze net boven de marginale kosten gaan zitten met hun prijs. Als RWE en andere kolenenergie-producenten de kosten van hun vervuilende roetmoppen echt terug willen verdienen resulteert dat waarschijnlijk in een hogere prijs dan de prijs die nu gevraagd wordt. En dan zijn de externe kosten nog niet eens geïnternaliseerd, wat wel zou moeten gebeuren.

PUNT 2:
Schatkistvulling
Daarnaast heeft de stijging in de energiebelasting zoals die begin dit jaar is afgesproken door de Kunduz-coalitie niets te maken met een omschakeling naar duurzame energie. Dat is in de eerste plaats simpelweg een manier om de schatkist te vullen. Mensen zijn in deze tijden gezien de hoge energierekening al gemotiveerd genoeg om zo weinig mogelijk energie te gebruiken, dus tot veel extra besparingen zal het ook niet leiden.

Internalisering externe kosten
De stijging kan ook gezien worden als het internaliseren van de externe kosten van energie die met fossiele middelen is opgewekt. Dat is niet zozeer een begin van verduurzaming als wel het herstellen van een weeffout in de huidige constellatie. Fossiele energie brengt veel vervuiling met zich mee, waar wij allen onder lijden. We hoeven hier echter niet met contanten voor te betalen, wat een oneigenlijk voordeel voor fossiele energie met zich meebrengt.

Opslag duurzame energie
De stijging in de opslag voor duurzame energie en de lichte stijging van belastingtarieven als gevolg van de maatregel om zelfopwek te stimuleren kunnen wel toegeschreven worden aan de wens om verduurzaming te stimuleren. Het grootste deel van de SDE-opslag gaat echter naar bijstook van biomassa in kolencentrales en dit heeft ook niet zo gek veel met verduurzaming van de energie-voorziening te maken; meer met het halen van Europese doelstellingen door de overheid en mogelijk met het spekken van de kas van Essent. Wat er duurzaam is aan het verschepen van grote hoeveelheden vers hout van over de grote oceaan om dat hier in de kachel van kolencentrales te gooien ontgaat mij ten ene malen. Daarbij, opnieuw, een simpele verplichting zou hetzelfde effect hebben.

PUNT 3:
Andere externe effecten

Er zijn tenslotte allerlei andere kosten van fossiele energie en opbrengsten van duurzaam die niet in de berekeningen worden meegenomen. En dan hebben we nog niet eens over de kosten van vervuiling. Zo is er het feit dat de winsten die behaald worden met de productie van duurzame energie veelal in Nederland blijven, terwijl die van grote bedrijven met fossiele centrales naar het buitenland gaan. Mensen gaan verder meer samenwerken op lokaal niveau, iets waarvan de opbrengsten nauwelijks overschat kunnen worden, en mensen hebben weer het gevoel dat de energievoorziening in eigen handen hebben. Ze zijn niet meer afhankelijk van grote onpersoonlijke bedrijven en hun walgelijk klant-afzeikdiensten.

Alternatieven
Kortom: het is nogal kort door de bocht om te stellen dat de huidige stijging van de energierekening het gevolg is van verduurzaming en dat alleen naar die stijging moet worden gekeken om te beoordelen of verduurzaming al dan niet geld kost. Het grootste deel van de stijging kan worden toegeschreven aan de wens om doelen te halen en het begrotingstekort te dichten. Er zijn andere maatregelen denkbaar die minder geld kosten en meer opleveren voor de verduurzaming van de samenleving. Daarnaast zijn er vele opbrengsten van verduurzaming en kosten van fossiele energie, die niet tot uiting komen in de toevallige maatregelen die het kabinet in wording nu heeft genomen.

De Groene zaak
Ten slotte nog een citaat uit een brief die de vereniging van groene bedrijven, De Groene Zaak, deze week aan de onderhandelaars van PVDA en VVD zond: "Uw voornemen is om deze kabinetsperiode meer geld uit te trekken voor verduurzaming. Wij zijn er echter van overtuigd dat deze kabinetsperiode vooral veel geld kan opleveren – op voorwaarde dat het kabinet fundamentele keuzes maakt voor een duurzame economie", aldus directeur Marga Hoek en vice-voorzitter Jan Karel Mak. I rest my case.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn