De Koningsvrouwen: juweeltje van duurzaamheid in Amsterdamse achterbuurt

10 mei 2012 - Woningbouwvereniging Eigen Haard heeft een slechte naam in Amsterdam. Om dat te veranderen is de coöperatie een waanzinnig verduurzamings-project in Amsterdam-West gestart. Een oude flat uit de jaren dertig van de vorige eeuw is getransformeerd tot een supermodern woonblok, terwijl het uiterlijk in oude staat is gehouden. Het heeft een lieve duit gekost en die kosten zullen er nooit worden uitgehaald, maar dan heb je ook wel een pareltje van duurzaamheid.

Koningsvrouwen
Alleen de naam van het woonblok is al fantastisch: De Koningsvrouwen van Landlust. De naam heeft betrekking op de straatnamen (namen van koningsvrouwen) en de naam van de buurt (Landlust). Eigen haard heeft het complex, gebouwd in 1937 opgekocht. Het bestond uit twee blokken met in totaal 245 woningen. Het aantal woningen is met de renovatie teruggebracht tot 188, waaronder 60 grote woningen. Er is zo'n 200.000 euro per appartement betaald (50 miljoen euro in totaal dus). Daarbovenop komen dan de renovatiekosten van 39 miljoen euro. Hiervan is 25 miljoen euro onrendabel, zo zegt Eigen Haard er maar meteen bij. Het woonblok is voorgedragen als Rijksmonument, wat dan weer wat overdrijven lijkt. Zo mooi is het gebouw niet, maar dat is wellicht een kwestie van smaak.

Box-in-box
Aan die gevel mocht echter niet geprutst worden vanwege die monumentale status. Om die reden en omdat de woonblokken een stalen skelet bevatten, is 'box-in-box isolatie' toegepast: het isolatie-gedeelte is als het ware in de individuele appartementen geschoven. De lelijke witte aluminiumkozijnen zijn vervangen door nieuwe kozijnen die, hoewel ze ook van aluminium zijn, de indruk wekken dat ze oud en van staal zijn, net als de oorspronkelijke kozijnen. Er zit dubbel glas in, met een gas ertussen voor isolatie en een onzichtbaar metaallaagje op de binnenste ruit om de zomerwarmte buiten te houden. Ze zijn gelijmd zodat er geen rubber hoefde te worden gebruikt. Omdat de zon en de vele ramen toch nog voor veel warmte zorgen in de huizen is er een warmteterugwinningsysteem bedacht. Het is niet erg als mensen hun raam openzetten. Juist niet, want dat zorgt voor een betere werking van het systeem, zo zegt projectleider Frans Horst van Eigen Haard.

Kolenmannetje
In het ketelhuis stond vroeger een mannetje kolen te scheppen, zo vertelt Horst. Zo'n veertig jaar geleden kwamen er gasketels in. Die zijn nu weggehaald. Er is een warmte-koude opslag gebouwd, op 60 tot 120 meter diepte. En warmtepomp verhoogt de temperatuur naar zo'n 35 graden, ten behoeve van de ruimteverwarming van de woningen. In de zomer kan er gekoeld worden tot maximaal 4 graden beneden de buitentemperatuur. Er zou een pelletkachel worden aangelegd in het ketelhuis, zo was het plan, maar dat ging niet door omdat de groenfinanciering niet rond kwam. Een zogenaamde 'gascascade' zorgt nu voor warm tapwater. Die springt ook bij als er heel veel warm water verbruikt wordt, met name 's ochtends als iedereen onder de douche staat. De fundering en de schoorsteen van de pelltekachtel staan er overigens wel, voor het geval dat.

Plafondverwarming
De laagtemperatuurverwarming zit in het plafond van de bewoners, in plaats van in de vloer, omdat bewoners veelal allochtonen zijn en die de neiging hebben om van die dikpolige tapijten op de grond leggen; en dat de efficiëntie van het systeem niet ten goede komt. Op het dak staan zonnepanelen, die meer dan voldoende zijn voor de aandrijving van de installaties in het ketelhuis. De stroom die over is (zo'n 30% op jaarbasis) wordt teruggeleverd aan het net. Opvallend is verder dat de daken tjokvol liggen met allerlei leidingen: voor warm en koud water. De bewoner heeft een display in huis waarmee hij zijn verbruik, dat van zijn buren en het gemiddelde kan zien. Dat zit ingebouwd in de huistelefoon. De gegevens gaan de halve wereld over, voordat ze zichtbaar worden in de display, zo vertelt Horst. In twee woningen worden HRe-ketels geplaatst om te kijken hoe zich dat verhoudt tot de blokverwarming.

Kosten/baten
Vanaf begin volgend jaar gaan de bewoners ook echt individueel betalen voor de energie. De energierekening is fors lager dan in vergelijkbare woningen elders, maar de huur gaat omhoog. Dat is een verhaal dat moeilijk is uit te leggen, zo zegt Horst; mensen kijken vooral naar de huurlasten. De overgang van hoog-temperatuur verwarming naar laag-temperatuurverwarming was trouwens een hels karwei. Voor allochtonen is 25 graden in de woning vaak nog niet warm genoeg. Sommige woningen waren nog niet aangepast op het moment dat de laagtemperatuurverwarming erin lag. De druk om die woningen warm te krijgen moest zodanig opgevoerd worden dat leidingen explodeerden. Dat werd dan rond elf uur in de ochtend gedaan, zo vertelt Horst, zodat bewoners er niet veel van merkten. Het is een aparte club Eigen Haard, en het is ook niet voor niets dat ze zo'n slechte naam hebben.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn