Pharmafilter: afval, water, milieu, hygiëne, economie, logistiek en energie in een wonderlijke symbiose

12 april 2012 - Een gebrek aan lift-capaciteit in het Reinier de Graaf Gasthuis voor het afvoeren van afval was het allereerste begin van Pharmafilter. De directie benaderde Ed van den Berg, die ervaring had met logistieke stromen in hotels. "Hoe kunnen we de logistieke processen vereenvoudigen?", zo was de vraag aan hem. Uiteindelijk is Pharmafilter ontstaan. Het is ongelooflijk hoeveel voordelen dit ogenschijnlijk eenvoudig concept heeft, wat waarschijnlijk het kenmerk is van alle revolutionaire uitvindingen. Hier een overzicht van alle aspecten die komen kijken bij het concept, zoals die woensdag tijdens een symposium en een persconferentie aan de orde kwamen. En natuurlijk beginnen ook de eerste stammenstrijdjes al weer de kop op te steken.

1,2,3, McCain
Van den Berg heeft het probleem meteen verbreed, zo zei hij tijdens de persconferentie voorafgaande aan de opening en het symposium. Hij kreeg het idee om zoveel mogelijk afval te gaan vermalen op de afdelingen zelf. Alleen kleinchemische afval, kantoorpapier en glas worden nu nog apart ingezameld. "Het voordeel is dat de fouten eruit gehaald worden; de vraag wat ziekenhuisafval is en wat niet hoeft niet meer gesteld te worden", zo zei Van den Berg. De vermaler, Tonto genoemd, is ontworpen volgens het principe van 'plug and play'. Als ie kapot is wordt die weggegooid. Van de Berg wilde niet dat er monteurs op de afdelingen aan het werk moesten worden gezet. "Dat geeft maar ellende". De bedpannen zijn gemaakt van aardappelzetmeel, dat weer afkomstig is van (afgedankte) frietjes van McCain. De productie ervan concurreert dus niet met de voedselteelt, zo wil Van den Berg maar zeggen.

Uitrol
De logistieke stromen in het ziekenhuis zijn dus sterk verminderd. Pharmafilter is nu met zo'n 35 ziekenhuizen in gesprek. Vraag tijdens het symposium was wat de minimum-grootte van het ziekenhuis moet zijn. Want voor bijvoorbeeld verzorgingshuizen, waar het gebruik van medicijnen natuurlijk ook groot is, zou het concept ook interessant kunnen zijn. Volgens Van den Berg is die minimumgrootte zo'n 240 bedden. Het ziekenhuis moet namelijk wel enkele miljoenen euro's investeren. Het Reinier de Graaf Gasthuis heeft 3,5 miljoen geïnvesteerd, deels afkomstig uit subsidies, en deels afkomstig uit reserves. De bedoeling is dat de installaties en producten steeds meer gestandaardiseerd worden, wat de kosten naar beneden brengt, zo zegt Van den Berg. De installatie moet geschikt zijn voor 80% van de ziekenhuizen, in Europa wel te verstaan. Dus aan internationale expansie wordt ook gedacht.

Woonwijk
Is het mogelijk om een omliggende woonwijk erbij te betrekken als een ziekenhuis klein is?, zo vroeg dagvoorzitter Charles Groenhuijsen zich af tijdens het symposium. Dat was toch lastig. Daar speelt dat logistieke probleem niet zo, en dit is dus een van de grootste voordelen. Het concept is vooral interessant voor utiliteitsgebouwen als ziekenhuizen, maar ook bijvoorbeeld vliegvelden.

Herrie
Het grote voordeel van de 'wegwerp-bedpan' (die 'Olla genoemd wordt) voor de verpleegsters is dat het werk er hygiënischer door wordt (minder kans op morsen) en dat het minder tijd kost om de spullen op te ruimen. Een verpleegster hoeft ook niet meer terug te keren om een nieuwe te halen als in de kamer aangekomen blijkt dat de stalen po toch niet zo schoon is als was gedacht. Wel maakt die wel nog veel herrie, vooral als die op een zaal staat waar veel mensen liggen, zo zei een verpleegster tijdens het symposium. Of die lekkerder zit dan de oude bedpan kon ze niet zeggen. Zij werkt op de kinderafdeling en de kinderen laten zich daar niet over uit. Wel maakt de nieuwe pan zelf in ieder geval wel een stuk minder herrie, zo zei Groenhuijsen, nadat er eentje van staal op de grond was gekletterd.

Cholera
Ook de kans op bacteriële infecties wordt kleiner, een onderschat probleem, zo vindt commercieel-directeur van Pharmafilter Maikel Batelaan. De volksgezondheidspoot van afvalverwerking die, nadat men problemen als cholera onder de knie had, in de vergetelheid is geraakt, staat nu weer volop op de agenda. "Ik denk dat het gevaar van kruisinfecties nog onderschat wordt", zei later iemand op het symposium. Op dit moment wordt in Delft het Pharmafilter nog alleen toegepast op de verpleegafdelingen van een van de gebouwen. Later komen wellicht de poliklinieken, het restaurant en de apotheek aan de beurt. Er wordt ook gedacht aan de introductie van lakens en handdoeken gemaakt van biologisch afbreekbaar materiaal, zo zegt directeur van de facilitaire dienst Robbert Jan van der Ent Braat.

Verandering
Mogelijk obstakel is wel dat mensen het niet willen. Want er zal in dat restaurant dan wel gegeten moeten worden met bestek en op borden van biologisch afbreekbare materiaal. En we houden niet zo van dergelijke veranderingen, zo zegt Batelaan. "We zijn heel kritisch over innovaties, maar over de bestaande systemen praten we niet." Daarbij speelt wellicht dat mensen het gevoel hebben dat het eten dan niet meer smaakt of dat de afvalberg alleen maar vergroot wordt, zo zaten wij zelf te denken. Ook verplegers zijn trouwens heel sceptisch geworden, als gevolg van alle veranderingen die hen door de strot zijn gedrukt in de afgelopen jaren. Daarom is bij de komst van het systeem heel goed geluisterd naar wat zij vinden. Zo is de laatste versie van de bedpan de twaalfde versie. Een afscheiding tussen de poep en het plas zorgt er nu voor dat er ook makkelijk monsters kunnen worden genomen, indien nodig.

Onvruchtbaar
Het grote voordeel voor de waterschappen is natuurlijk dat met de zuiveringsinstallatie voor de natte stroom de medicijnresten uit het afvalwater worden gehaald. De ziekenhuizen zijn verantwoordelijk voor 20 tot 55% van de medicijnresten in het oppervlakte-water, zo zegt Bert Palsma van Stowa, het onderzoekscentrum van de waterschappen. De waterschappen kunnen dat er in de rioolzuiveringsinstallaties niet uithalen. Dat is ook nog niet verplicht, maar de zorg over die medicijnresten in het oppervlaktewater neemt wel toe. En ook Europese richtlijnen op dit gebied zijn strenger geworden als gevolg van de Kaderrichtlijn Water. Medicijnresten kunnen in het drinkwater terecht komen; kunnen maken dat mensen resistent worden voor bepaalde medicijnen en zelfs dat vrouwen onvruchtbaar worden, door de restanten van de pil. "We moeten het zekere voor het onzekere nemen", zo zei Palsma, "het hoort niet in ons water thuis".

Inkomsten-derving
Een van de positieve gevolgen voor het ziekenhuis is dan ook dat de heffing die het moet betalen aan het Hoogheemraadschap van Delfland omlaag is gegaan, van 200.000 naar 100.000 euro per jaar, zo vertelt Van der Ent Braat. Als veel organisaties het concept gaan toepassen leidt dat dus wel tot een forse inkomstenderving voor de waterschappen. Het is echter niet gezegd dat het concept alleen 'op locatie' kan worden toegepast. Denkbaar is dat 'reuze-vermalers' op de zuiveringsinstallaties komen te staan, zo zegt Palsma, hoewel dit dus wel in tegenspraak is met de stelling dat het concept vooral van nut is bij grote utiliteitsgebouwen.

Centraal-decentraal
De bestuurders tijdens de persconferentie probeerden uit alle macht het idee uit de weg te ruimen dat het een gevecht is tussen centrale en decentrale afvalverwerking, maar uit de heftigheid van hun reacties viel wel degelijk op te maken dat hier een soort richtingenstrijd over aan de gang is. De TU Delft is van het centrale en de WUR meer van het decentrale. Maar het gaat er natuurlijk om wat in specifieke situaties de beste oplossing is en soms kunnen dat grote centrale installaties zijn en soms kleine lokale installaties. In ontwikkelingslanden bijvoorbeeld spreek je al gauw over de plaatsing van 'stand-alone WC's'. Het gaat erom wat er in de afvalstoffen zit en hoe dit het beste eruit kan worden gehaald, zodat de kosten van de verwerking minder worden of die verwerking zelf geld gaat opleveren, net zoals dat de vraag is bij de verwerking van het vaste afval van huishoudens.

Energie
Daarnaast is Pharmafliter een (lichte) bedreiging voor de energiebedrijven, want er wordt veel energie mee bespaard met Pharmafilter. Zo hoeven de bedpannen niet meer met warm water schoon gespoeld te worden. En de installatie vergist het vaste afval, waarmee biogas ontstaat. Dat is nu nog niet zo heel veel, zo werd duidelijk uit de presentaties tijdens een persconferentie. Het biogas, waarmee stroom wordt opgewekt, levert zo'n 60 tot 75% van de energie die nodig is om de installatie draaiende te houden. De energieproductie kan echter omhoog als de warmte uit het water wordt gewonnen. Verder kan dat gezuiverde water ook nog eens worden hergebruikt, bijvoorbeeld voor het doorspoelen van de WC's. In het huidige gebouw is dat nog niet mogelijk en wordt het warme water geloosd. Maar in het nieuwe ziekenhuis, waarvoor de eerste paal later dit jaar in de grond gaat, zullen retourleidingen voor dit water worden aangelegd, zo zegt Van der Ent Braat.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn