Glasheldere analyse van Van der Zwan over oorzaken van financiële en economische crisis

20 april 2010 - De oorzaak van de economische crisis ligt in de beurscrash van november 1987. Vanaf dat moment is, door de rente laag te houden, een hausse gecreëerd die, met een kortstondige onderbreking in 2001, tot 2007 geduurd heeft. De lage rente joeg de prijs van aandelen, huizen en andere activa omhoog. De financiële sector kreeg het idee dat het de continuering van de boom zelf in de hand had, door maar geld in het systeem te blijven pompen. Uiteindelijk moest het wel fout gaan, zo zei hoogleraar Arie van der Zwan vrijdag tijdens de aandeelhoudersvergadering van de duurzame bank ASN. Waarom hebben de toezichthouders niet ingegrepen?, zo vroeg hij zich af.

Analyse van financiële sector klopte
Er stond te veel op het spel. Daardoor schrokken toezichthouders er wereldwijd voor terug om in te grijpen. De toezichthouder was onderdeel van het financiële systeem geworden. Het idee had postgevat dat iets waarde heeft omdat het hoog geprijsd is, in plaats van dat iets hoog geprijsd is omdat het waarde heeft. Een tweede kenmerk van die tijd was dat het risicobesef erodeerde. Grote schulden maken werd beloond. Cees de Bruin van investeringsmaatschappij Indofin maakte laatst duidelijk hoe gemakkelijk er geld verdiend kon worden door het geld een aantal keer over de kop te laten gaan. Geld werd gemaakt en niet meer verdiend.

Geld maken in plaats van verdienen
De betrokkenheid van de financiële sector in dat soort deals was het grootst. En dat is goed te verklaren. Zij waren ' too big to fail'. Ze rekenden erop dat de overheden ze, als ze dreigden om te vallen,te hulp zouden komen. En daarin kregen ze gelijk. De overheden sprongen bij toen het mis ging. Het streven was meer winst en een hogere beurskoers, zodat het gemakkelijker zou worden om andere bedrijven over te nemen. De voorzichtigheid legde het loodje. De toezichthouders tolereerden de ontsporingen. Zo werden de kapitaaleisen verzacht. De zelfverrijking bij lieden in de financiële wereld en elders was slechts een bijverschijnsel. Wanneer het zo makkelijk is om geld te maken, waarom zou het dan niet voor jezelf opeisen.

Wellink had boter op het hoofd
Waarom is er niet meer weerwerk geboden? Om twee redenen: de macht van de financiële sector, die ook veel invloed heeft op de politiek. En de angst van politici zelf om in te grijpen. De hausse is immers de aanjager van de economie geweest. Wie durfde die kip met gouden eieren te slachten? Zeker de politiek niet. Dat leidde tot een explosieve situatie die alleen maar met een klap kon eindigen. Begin 2007 was het zover; toen ging de snelheid eruit en alleen dat al zou fataal kunnen worden. En wat zei directeur Wellink van de Nederlandse bank? Die zei in april 2007 nog dat de onstuimige opkomst van nieuwe spelers (hedgefondsen en private equity fondsen, red.) de markten veel efficiënter maken.

Toezicht- en obligatiehouders zijn dans ontsprongen
Maar de markt is erdoor ontspoord in plaats van dat het een zegening is geweest. Vraag is nu wie de rekening betaalt. U en ik. De bezuningen in de komende jaren zullen niet mis zijn. Aandeelhouders hebben in zekere zin betaald, maar obligatiehouders zijn de dans ontsprongen en dat is niet juist, zo vindt Van der Zwan. Meer toezicht is nodig, de kapitaalbuffers moeten omhoog, de vuurbestendige muren tussen verschillende delen van een concern moeten weer worden opgetrokken en de banken moeten slanker worden. Maar alle maatregelen zullen falen als de toezichthouders geen rechte rug hebben. De raden van commissarissen, de accountants, de centrale banken; zij moeten ter verantwoording worden geroepen.

Burger moet zijn stem laten horen
En de burger moet zijn naïviteit afleggen. Hij moet met zijn voeten gaan stemmen. "De burger moet zijn gewicht als bankcliënt in de schaal leggen", zo vindt Van der Zwan. En die burger moet zich verenigen, om een tegenmacht te vormen (een counterveiling power om met de econoom Schumpeter te spreken). Er zou een soort belangenorganisatie moeten komen, zoals Rover dat is voor de reizigers van het openbaar vervoer, waarna Van der Zwan een delicaat onderwerp aanstipte, namelijk de verbondenheid van ASN met de SNS Bank (ASN is onderdeel van SNS) "Het vermogen van ASN is verbonden met dat van de SNS-bank" Ook hier is het dus zaak om vuurbestendige muren te creëren.

Tijd voor zingeving
Nu is de tijd voor verandering. God dank is het ineen geklapt. Er is nu ruimte voor zingeving en voor herstel van het arbeidsethos. Herstel de lange-termijn visie op de samenleving. En kies voor duurzaamheid, niet als een truc maar uit overtuiging. Bedrijven zouden moeten laten zien in hoeverre overwegingen van duurzaamheid een rol spelen bij hun beslissingen. En het zal ook bittere noodzaak worden. En daarna kunnen we terug naar wat de essentie was van de economische theorie. zoals Van der Zwan, net zoals zoveel andere economen, dat op de universiteit leerde: het creëren van zoveel mogelijk maatschappelijk nut met de schaarse middelen die ons ter beschikking staan.

Jurgen Sweegers
Kenniscentrum Geldengroen.net

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn