Initiatiefwet Nijboer private equity verdient volle steun: verbied uitkering superdividend na opkoop door rooffondsen

26 augustus 2015 - Private equity-fondsen zijn een grote plaag voor Nederland. Ze hebben al veel bedrijven tot de rand van de afgrond gebracht. Dan moet u denken aan Van Gansewinkel, VNU, Vendex en de Bijenkorf, NRC, PCM en de afvalverwerker Attero, het oude Essent-milieu. Het geval Van Gansewinkel heb ik destijds van wat dichterbij gevolgd. Als er niet zoveel ophef over de praktijken van KKR en CVC bij deze afvalverwerker was ontstaan was het bedrijf ten onder gegaan. Het is daarom goed dat er maatregelen genomen worden tegen deze fondsen, die ook wel rooffondsen of sprinkhanen worden genoemd. PVDA-Kamerlid Henk Nijboer heeft deze een initiatief-wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd. 

Modellen
Het initiatief-wetsvoorstel ziet er gedegen uit. Nijboer schetst het verschil tussen het Angelsaksische model en het Rijnlandse model. Is het verschil u bekend? Volgens het Rijnlandse model houdt de onderneming rekening met alle betrokkenen: aandeelhouders, werknemers, de klanten en de maatschappij. Daar tegenover staat het Angelsaksische model. Bedrijven richten zich volgens dit model louter en alleen op de aandeelhouders. De belangen van de andere groepen komen in de knel. Nijboer meldt vervolgens keurig dat er niets mis is met private equity als zodanig. Die speelt een belangrijke rol in de economie. Want onder private equity valt bijvoorbeeld ook het verstrekken van vermogen aan nieuwe startende ondernemingen. Niemand betwist deze belangrijke rol. Maar er zijn excessen of, zoals Nijboer het noemt, er is een 'donkere kant'. Een aantal, met name grote private equity-fondsen misdraagt zich.

Geldmachine
Wat is het probleem? Een aantal grote fondsen is alleen maar uit op een zo hoog mogelijke opbrengst op korte termijn, en om dat te verwezenlijken gaan ze over lijken. Ze nemen een bedrijf over, plukken het helemaal kaal en laten het berooid of failliet achter. Datgene wat ze uit het bedrijf geroofd hebben is meer dan wat ze ervoor hebben moeten betalen, dus de overname was in de ogen van de roofridders succesvol. Ze zien het bedrijf niet als een organisatie die klanten tevreden stelt en mensen aan het werk houdt en die een constructieve rol speelt in de maatschappij. Ze zien het bedrijf louter als een geldmachine. Het maakt ze niet uit of het bedrijf blijft voortbestaan of niet; het gaat erom de hoogst mogelijke opbrengst uit het bedrijf te persen.

Schuldenberg
De manier waarop ze dat doen verschilt natuurlijk steeds. Maar bepaalde elementen komen steeds terug. Zo wordt het bedrijf bij een overname volgestopt met schulden. Dat zijn leningen verstrekt door banken of door het fonds zelf, die zorgen voor een hoop kasgeld in het bedrijf. Dat kasgeld wordt vervolgens als dividend (een eenmalige uitkering aan de aandeelhouders) uitgekeerd aan de nieuwe eigenaren. Dat gaat allemaal tegelijkertijd zodat de nieuwe eigenaren met dat geld de overname kunnen betalen. De rooffondsen hebben dus niets betaald voor het bedrijf. Het bedrijf heeft voor zijn eigen overname betaald. Vervolgens pakken ze winsten en rente-inkomsten uit het bedrijf, zoveel ze kunnen. Het ondernemerschap en de motivatie bij de werknemers verdwijnen langzaam uit de onderneming; en de klanten lopen op den duur ook weg. Zo is het al veel mooie ondernemingen vergaan. Eerder (hier) heb ik zo'n beetje proberen te beschrijven hoe dat boekhoudkundig in zijn werk gaat.

Spaak
Het is dus zaak om te voorkomen dat de fondsen nog langer zo te werk kunnen gaan. Er zal ergens een spaak in het wiel gestoken moeten worden. Het initiatief-wetsvoorstel van Nijboer bevat 12 maatregelen. Pensioenfondsen die meedoen met de rooffondsen moeten meer openheid betrachten. De ondernemingsraad moet meer te zeggen krijgen. Nijboer wil wat doen aan de beloningen voor de managers van de fondsen. En de rente van al die leningen mag niet langer aftrekbaar zijn. Dan gaat het over de rente van leningen die de fondsen aantrekken om de bedrijven op te kopen. Maar het is dus vaak zo dat de leningen in het opgekochte bedrijf zelf zitten. Die rente is nog wel aftrekbaar van de winst, voordat er over die winst vennootschapsbelasting betaald moet worden. Nijboer wil dat terecht veranderen. Vraag is of het genoeg is. De winst voor het rooffonds wordt daarmee alleen wat kleiner.

Grover geschut
Wellicht moeten er toch wat grovere maatregelen genomen worden om echt te voorkomen dat de bedrijven nog volgestopt kunnen worden met schulden en dat er superdividenden worden uitgekeerd of dat het bedrijf op een andere manier financieel wordt uitgekleed. Dit laatste is denk ik de essentie van de 'donkere kant' van private equity.  Misschien mag ik nog wat suggesties doen. Regel dat een stijging van het eigen vermogen die het gevolg is van een herwaardering van activa (of het betalen van goodwill) de eerste jaren in het bedrijf moet blijven. Dus geen superdividenden in de eerste jaren na opkoop door een private equity fonds. Het is blijkbaar al zo dat bestuurders geen dividend mogen uitkeren die het voortbestaan van het bedrijf in gevaar brengen. Die verplichting kan aangescherpt worden, of beter gehandhaafd. Waarom superdividenden niet helemaal verbieden. Het dividend mag dan altijd slechts een deel (maximaal 50%) van de winst zijn. Misschien is het verder een idee om het verstrekken van leningen door eigenaren van een bedrijf aan dat bedrijf te verbieden (boven een bepaald bedrag), zodat private equity-fondsen geen rente-inkomsten meer kunnen ontvangen.

Wesp
Een goed initiatief dus wel, dat initiatiefwetsvoorstel van Nijboer. Het Nederlandse bedrijfsleven ondervindt grote schade van de praktijken van de rooffondsen en het is dan niet meer dan logisch dat de politiek daar iets aan doet. Dat is de taak van de politiek. Bedrijven moeten rekening houden met hun omgeving; we willen hier geen autistische fondseigenaren die zich van niets en niemand aantrekken en het ene na het andere Nederlandse bedrijf opkopen en kapot maken. Het initiatief verdient volle steun van iedereen die het Nederlandse bedrijfsleven een warm hart toedraagt, vooral ook omdat de tegenstand groot zal zijn.
Zo reageerde de lobyclub van private equity, de Nederlandse vereniging van participatiemaatschappijen (NVP) al als door een wesp gestoken. Nijboer zou "stemming maken over een sector die een zo belangrijke rol vervult in de Nederlandse economie." Dat is een flauwe reactie want Nijboer heeft het belang van private equity uit en te na benadrukt in zijn stuk. Het gaat hem duidelijk om de excessen. Volgens de NVP heeft private equity niet tot excessen geleid bij bedrijven als Van Gansewinkel, Atteró, V&D en Estro en zijn er geen bedrijven omgevallen. Dat is aantoonbaar onjuist. Die excessen waren er wel. Zoals gezegd: Van Gansewinkel is maar net gered door bemoeienis van buiten en de Ondernemingsraad. Estro is niet meer. De V&D voert nog steeds een doodsstrijd. Het rooffonds Waterland heeft al meer geld uit Attero getrokken (183 miljoen) dan het voor het bedrijf betaald heeft (178 miljoen). VNU is geen schim meer van wat het ooit is geweest. Uitgever PCM werd leeggetrokken door Apax. Etc. NVP zou zelf ook moeten willen dat er een einde gemaakt wordt aan de excessen.

Vragen
Nijboer zal alle steun nodig hebben. Behalve de lobbyclubs is daar coalitiegenoot VVD, die vrij zeker tegen het wetsvoorstel zal zijn. De vraag is dan of hij doorzet en of andere partijen in de Kamer het voorstel steunen. En dan zijn er nog de regering en de ministeries van Economisch Zaken en Financiën die overtuigd moeten worden. De ambtenaren op die ministeries zijn niet zo voor het aanpakken van grote, machtige partijen, zo is algemeen bekend. De weg naar goedkeuring van een initiatief-wetsvoorstel kan een martelgang zijn, dat bewijst de gang van zaken rond de Warmtewet, waarvan de behandeling meer dan tien jaar duurde.

Doorzettingsmacht
Ik hoop echt dat Nijboer door zal zetten. Hij heeft vast al met veel mensen gesproken. Maar toch is het misschien een goed idee om nog eens te kijken welke maatregelen nu echt effectief het volproppen van een opgekocht bedrijf met schulden kan voorkomen en het vervolgens uitkeren van superdividenden. Een verbod op het volproppen met schulden en het uitkeren van superdividend lijkt me essentieel. Daarnaast is het van belang dat banken en pensioenfondsen eindelijk eens hun verantwoordelijkheid nemen en niet meer meewerken aan dergelijke constructies. Ook moeten de verkopende partijen zich, meer dan nu, verantwoordelijk gaan voelen voor het wel en wee van de onderneming na verkoop. Ze zouden het niet aan iedereen moeten verkopen en ze zouden het niet per definitie moeten verkopen aan bedrijven die het meeste bieden, ook al zal dat in de praktijk lastig zijn. Gemeenten hadden Attero nooit aan Waterland mogen verkopen en de oude Van Gansewinkel zijn geesteskind niet aan KKR en CVC. Ten slotte is publiekelijke naming en shaming van belang in geval een rooffonds verwerpelijke dingen doet. De politiek en de pers moeten nauwgezet de verrichtingen van de ellendige rooffondsen blijven volgen. Te beginnen bij Sun Capital dat eigenaar is van het in doodsnood verkerende V&D.

Jurgen Sweegers

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

 

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn