Huidige situatie is onhoudbaar dus Eneco en Delta zullen zich uiteindelijk moeten opsplitsen

4 juli 2015 - De splitsingswet is al een heel oude wet. In 2003 kwam toenmalig minister Brinkhorst van Economische Zaken ermee. Hij wilde de grote, machtige energiebedrijven opsplitsen in een niet-commercieel netwerkdeel en een commercieel deel. Dat laatste zou dan bestaan uit alle onderdelen die energie verkopen en onderdelen die energie produceren en opwekken. Pas in 2008 is de wet aangenomen door de Eerste Kamer, nadat de Tweede Kamer dat al eerder had gedaan. Die Kamer had er in eerste instantie veel moeite mee, maar ging uiteindelijk toch overstag. Duidelijk was geworden dat geïntegreerde bedrijven (met netten én alle commerciële onderdelen) veel te machtig waren. En ze maakten misbruik van die macht.

Juridisch gehakketak
Nu 12 jaar later is de splitsingswet echter nog steeds onderwerp van Parlementaire discussie. Wat is er gebeurd? Eneco en Delta weigerden zich op te splitsen en gingen naar de rechter, samen met Essent, dat zich al wel had opgesplitst. Ze kregen in de Nederlandse 'pingpong-rechtspraak' eerst geen gelijk, toen weer wel gelijk (bij het Gerechtshof) en uiteindelijk weer geen gelijk. Het Gerechtshof stelde de splitsingswet buiten werking omdat die in tegenspraak zou zijn met Europese wet- en regelgeving. De Hoge Raad concludeerde vorige week vrijdag echter dat dat niet het geval is. De zaak voor Essent is ten einde. Die van Eneco en Delta verwees de Hoge Raad terug naar het Gerechtshof omdat die nog niet toe gekomen zou zijn aan een specifiek punt, namelijk de vraag of de splitsingswet in tegenspraak is met het Europees verdrag van de rechten van de mens. Die terugverwijzing was vrij teleurstellend omdat de procedure nu na 7  jaar nog steeds niet beëindigd is en de onduidelijkheid voor de sector en de ongelijkheid tussen de energiebedrijven voortduren. Opmerkelijk genoeg eist Essent nu ook dat Eneco en Delta zich opsplitsen. Het bedrijf heeft toezichthouder ACM zelfs een 'handhavingsverzoek' gedaan.

Scoops en powerplay
Minister Kamp wil nu ook dat de twee bedrijven zich alsnog gaan opsplitsen, met enige voortvarendheid. Hij heeft hierover een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. Die Kamer wil hier echter ook weer zijn zegje over doen, hoewel de Kamer dus jaren geleden al in grote meerderheid heeft ingestemd met de wet die maakte dat bedrijven zich moesten opsplitsen. Na de zomer zou er een debat komen. Ondertussen speelt Eneco het keihard. Het bedrijf dreigt te stoppen met investeren in duurzame energie als het gedwongen wordt zich op te splitsen. Het dreigement kreeg veel aandacht in de media. Het officiële argument van Eneco is dat het bedrijf door de splitsing te zwak wordt om die investeringen te dragen. Maar het is pure powerplay. Het bedrijf probeert op die manier de Kamer en de minister onder druk te zetten om te voorkomen dat de politiek nu eist dat de bedrijven zich gaan opsplitsen. De politiek is door een andere rechter immers weer gedwongen om haast te maken met het doorvoeren van maatregelen om de CO2-uitstoot te beperken. De meest geëigende weg hiervoor het stimuleren van duurzame energie.

Plaats vergaan
Aan het dreigement van Eneco hoeft derhalve niet veel waarde te worden gehecht. Het is inderdaad zo dat de bedrijven zwakker worden door de splitsing, maar dat was precies de bedoeling. Toen het machtige, geïntegreerde bedrijven waren hielden ze effectief de markt gesloten voor nieuwe toetreders. Daar heeft Brinkhorst met zijn wet een einde aan willen maken. Latere ministers van Economische Zaken hebben zich hier vierkant achter geschaard. Als Eneco inderdaad stopt met investeringen in duurzaam is dat een aderlating. Maar de investeringen zullen ongetwijfeld opgepakt worden door andere bedrijven en samenwerkingsverbanden. Er is geen gebrek aan geld en wil, maar wel een gebrek aan mogelijkheden. Zodra de mogelijkheden om bijvoorbeeld windmolenparken in zee te bouwen er zijn, staan er genoeg gegadigden klaar. De subsidies zijn veelal zo dat de projecten rendabel zijn. Daarnaast zullen vele kleine bedrijven meer kansen krijgen als Eneco minder machtig wordt. En er zullen dus maatregelen komen om investeringen in duurzame energie verder te stimuleren.

Oppassen
De reactie van Kamp om nu vaart te willen maken met de splitsing is begrijpelijk. Toch moet hij oppassen dat hij zijn hand niet overspeelt. Want zoals gezegd: de procedure loopt nog. Het is waar dat de splitsingswet weer in werking is getreden, nu de uitspraak van het Hof door de Hoge Raad is vernietigd. De geldende wet is nu dat de bedrijven zich moeten opsplitsen. Veel meer kan de wetgever niet doen. De ACM als toezichthouder op de energiesector kan de twee eigengereide energiebedrijven dwingen zich aan de wet gaan houden, zoals Essent eist. Maar Eneco en Delta zullen ongetwijfeld een beroep doen op het feit dat er een procedure loopt. Eventueel zullen ze via de kort gedingrechter eisen dat ze de lopende procedure mogen afwachten. Daarbij moet Kamp oppassen dat hij de Kamer niet tegen zich krijgt. De huidige Kamer is een andere dan die van 10 jaar geleden; veel behoudender en veel meer genegen om bestaande belangen te verdedigen. Het voordeel voor Kamp en iedereen die splitsing een warm hart toedraagt is daarentegen wel dat de andere energiebedrijven nu van zich laten horen. Die accepteren de huidige ongelijkheid niet langer, die is ontstaan omdat zij zich netjes aan de wet hielden en Delta en Eneco dat weigeren te doen. Die laatste twee hebben daardoor aantoonbaar een groot concurrentievoordeel, vooral ten opzichte van bedrijven die na de opening van de markt zijn ontstaan.

Isolement
De huidige situatie kán daarom niet eeuwig voortduren en kán niet de eindsituatie zijn. Het is tevens ondenkbaar dat Nuon en Essent weer weer 'ontsplitsen', dus Eneco en Delta zullen zich uiteindelijk moeten opsplitsen, zo is mijn inschatting. Er zal echter nog wel wat water door de Rijn stromen voor het zover is. De lopende procedure kan nog lang duren. Want als het Hof in het voordeel van Eneco en Delta oordeelt, kan de staat net als de eerste keer weer in cassatie bij de Hoge Raad. En de Hoge Raad kan dan weer prejudicële vragen stellen aan het Europese Hof van Justitie. Toch denk ik dat de zaak al wel eerder beklonken wordt. Het lijkt erop dat Eneco steeds meer in een isolement komt. Het dreigement om te stoppen met duurzame investeringen is heel slecht ontvangen, in de politiek en daarbuiten. Iedereen doorziet dat dat een dreigement is. En je gaat nu eenmaal niet over de rug van onze kinderen, wier toekomst op het spel staat, politiek bedrijven. Dat doe je niet. Het bedrijf wordt een beetje het enfant terrible van de Nederlandse energiesector terwijl er een tijd was, heel lang geleden, dat het voorop liep.

Warmtenetten
Ook de gemeentelijke aandeelhouders, waaronder de gemeente Rotterdam, Dordrecht en Den Haag, zullen op een gegeven moment van zich laten horen en er mogelijk bij de directie op aandringen in te stemmen met de splitsing. Dit zal hun bovendien de mogelijkheid geven om de risicovolle commerciële delen op termijn te verkopen. Verkoop mag immers alleen als de netten zijn afgesplitst. Die netten moeten in handen blijven van de overheid. Daarmee hebben de aandeelhouders van Eneco nog een specifiek ander voordeel. Zij kunnen bij de splitsing de warmtenetten onderbrengen in de netwerktak, hoewel hiermee de waarde van Eneco wel zal verminderen. Er zijn echter ambitieuze plannen om het warmtenet in Zuid-Holland flink uit te breiden. Die uitbreiding kan beter, op een door de samenleving gewenste wijze worden vormgegeven als de netten direct onder de gemeenten vallen, en niet weggestopt zijn in een commercieel bedrijf dat er hoge rendementseisen op na houdt. Als de commerciële delen van Eneco en Delta vervolgens bij elkaar worden gevoegd, dan kan er een sterk bedrijf ontstaan dat heel goed in staat zal zijn om te investeren in duurzame energie. Financiering zal makkelijk extern kunnen worden aangetrokken. En, als Eneco/Delta het niet doet, dan doet een ander het wel.

Mijn eerste bericht over splitsing is alweer van bijna tien jaar geleden. En zelfs toen had iedereen al zijn plajse  over de splitsing gedaan. :-(

Zie Geldengroen.net:

Iedereen heeft z'n plasje gedaan, Kamer kan beslissen over splitsing

Jurgen Sweegers

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn