'Economische crisis zullen zich blijven voordoen zolang samenleving niet duurzaam is'

28 september 2011 - "Jullie hebben psychologische hulp nodig", zo zei Lester Brown recentelijk tegen Maurits Groen toen hij hoorde dat in Nederland nieuwe kolencentrales gebouwd worden. Hij zag Nederland nog steeds als een gidsland voor duurzaamheid, zo vertelde Groen dinsdag op een congres in Den Haag. "Wat Brown niet ziet is de donkere kant van Nederland", zo zei Jan Rotmans in antwoord op de opmerking van Groen. "Door korte-termijn hebzucht kiest ons land voor de bouw van kolen- en kerncentrales. Nederland wordt een gidsland voor fossiele energie", aldus Rotmans.

Gidsland
Maurits Groen heeft een boek vertaald van Lester Brown: World on the edge (vertaald als: 'We kunnen nog kiezen'), wat hij maandag in Nieuwspoort Den Haag presenteerde. Vorige week heeft bij tijdens een bijeenkomst van het Clinton Global Initiative de groten der aarde ontmoet, waaronder Bill Clinton, Desmond Tutu en Barbara Steisand. Woensdag ontvangt Groen Al Gore, die een bezoek brengt aan Nederland. Dinsdag zat hij een interessant congres in Den Haag voor, 'De duurzame stad, leren van elkaar', georganiseerd door het Milieucentrum Den Haag. De sprekers wijdden uit over allerlei aspecten van duurzaamheid: het beleid, de bouw van kolen- en kerncentrales in Nederland, het enthousiasme voor duurzaamheid wat steeds meer om zich heen grijpt en de vraag hoe de biodiversiteit behouden kan worden.

Lui
Over het Nederlandse beleid is natuurlijk al veel gezegd en geschreven. De overheid laat het afweten, zo is vrij algemeen de teneur. Nederland is volgens Rotmans achterop geraakt door drie factoren: de beschikbaarheid van veel gas, wat ons veel welvaart heeft gebracht maar ons ook lui heeft gemaakt. (Ofwel: Shell is sta-in-de-weg geworden). Daarnaast leent Nederland zich uitstekend voor de productie van fossiele energie, doordat het beschikt over zeehavens en ook zitten de traditionele energiebedrijven als Shell dicht op het beleid. De blik is teveel gericht op de korte-termijn winstgevendheid. Daarom investeren we in kolencentrales die in tien jaar hopeloos verouderd zijn. Plannen wordt gecanceld en bestaande centrale worden bij de vleet gesloten.

Clean tech
Want de transitie naar een duurzame samenleving is een onomkeerbaar proces, zo denkt Rotmans. Uiteindelijk is met die transitie ook het meeste geld te verdienen. Windmolenparken leveren veel meer werkgelegenheid op dan kolen- en kerncentrales genereren. Ondanks de huidige economische crisis blijft er volop geïnvesteerd worden in clean technology. Onder meer China investeert miljarden in duurzame energie. Er ontstaan serieuze conglomeraten van bedrijven rondom clean tech. Het bedrijfsleven heeft de overheid allang ingehaald. 'Hoe krijgen we de overheid mee?', zo vragen ze zich af.

Ene crisis na de andere
De economische crisis en de klimaatproblemen hebben volgens Rotmans op één of andere manier ook alles met elkaar te maken. We hebben een hele trits aan crisis achter de rug, maar die zullen zich volgens hem blijven voordoen zolang er niet iets fundamenteels verandert. Uit het feit dat de perverse bonuscultuur bij banken nog steeds floreert blijkt dat het nog niet gedaan is met die crisis. De twee essentiële problemen zijn dat we op te grote voet leven en dat alles wat we doen ten koste gaat van de aarde. De grens is echter bereikt. We kunnen de crisis steeds anders noemen: economische crisis, financiële crisis, kredietcrisis en monetaire crisis maar de oorzaak is steeds hetzelfde.

Geen economische groei
Het idee dat er iets fundamenteel moet veranderen in de economie wint steeds meer terrein. Een interessant punt werd naar voren gebracht door Hoogleraar duurzame ontwikkeling aan de TU Delft Kees Duijvestein "Is een economie zonder groei mogelijk? Er wordt gezegd: zonder economische groei gaan we terug naar het niveau van 1990. Hadden we toen honger of zo?" Maarten Hajer van het Planbureau voor de Leefomgeving wist wel raad met die vraag. We moeten volgens hem zorgen voor kwalitatieve groei; een economische ontwikkeling die niet gepaard gaat met meer vervuiling. Relatieve ontkoppeling is echter nog wel mogelijk maar een absolute ontkoppeling (dus geen relatie meer tussen vervuiling en economische groei) blijkt lastig te zijn.

Steady state
Het eeuwen-oude begrip van de steady-state economie komt hier weer om de hoek kijken. Hoe kunnen we in een soort volwassen economie terecht komen die zich wel ontwikkelt maar die niet meer groeit. Ook komen we weer uit bij de discussie of we niet andere maatstaf dan BNP centraal kunnen stellen, eentje die rekening houdt met de mate waarin we onze aarde uitputten. Beter is het dan om niet te proberen natuur en milieu in geld uit te gaan drukken, zo zei Hajer, want daarmee ontsluit je de natuurlijke bronnen voor de bedrijven. Waarom kwamen mensen van het PBL zoveel mensen van pensioenfondsen tegen toen ze op veldwerk waren in Afrika? Die waren grondposities in aan het nemen.

Lezingen
Groen: "Economische ontwikkeling wordt altijd vertaald in termen van activiteiten die belastend zijn voor het milieu. Hoe kan dat voorkomen worden?" "Niet als we uitgaan van de bestaande consumptie-patronen", zo zei hoogleraar Hans Opschoor van de Erasmus Universiteit. Het is een thema dat op een toenemende belangstelling zal kunnen rekenen. De komende maanden vinden er veel lezingen plaats over dit onderwerp. Onder meer georganiseerd door het Sustainable Finance Lab en door Dopp, het duurzaamheidsoverleg politieke partijen. Mensen als Herman Wijffels zijn prominent van de partij op dit soort bijeenkomsten.

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn