Versobering AOW staat eventuele afschaffing van tweede pensioenpijler in de weg

12 december 2014 - 'De AOW is geen vetpot', zo zei een twitteraar tegen me. Wellicht. Maar ik zou er toch wel voorstander van zijn om over te schakelen naar een individueel pensioensysteem waarbij mensen voor hun eigen pensioen moeten gaan sparen. De bezuinigingen van de laatste jaren staan zo'n omslag echter in de weg.

Pijlers
Het Nederlandse pensioensysteem bestaat uit drie pijlers. De eerste pijler is de AOW. De tweede is het pensioen dat door mensen in loondienst via de werkgever wordt opgebouwd. En de derde pijler bestaat uit andere mogelijkheden om op fiscaal vriendelijke manier een aanvullend inkomen voor de oude dag op te bouwen. Dat kan bijvoorbeeld via banksparen, of via het aanschaffen van een lijfrente-polis bij een particuliere verzekeraar.

De discussie over afschaffing van de tweede pijler is natuurlijk al heel oud. Massa's mensen, vooral jongeren, zijn er voorstander van. Mensen in loondienst storten nu iedere maand verplicht een groot deel van hun salaris af in een pensioenfonds en ze moeten nog maar zien wat er aan het einde van de rit van overblijft. Die mensen beslissen liever zelf wat ze met hun geld doen, en gelijk hebben ze. Als ze geen pensioenpremie meer hoeven te betalen houden ze flink meer geld over. De kans is groot dat deze mensen, als ze met dat geld zelf gaan sparen en beleggen, later een grotere pensioenpot hebben dan wat ze nu zullen hebben. Want heel wat geld dat wordt ingelegd bij pensioenfondsen verdampt door beleggingsverliezen en door kosten die worden ingehouden.

Kaalslag
Maar tot nog toe verandert er weinig. De vakbonden en partijen als de PVDA houden een omslag naar een individueel stelsel waarschijnlijk tegen. Een argument is dan dat mensen niet voor zichzelf zullen of kunnen zorgen. Als je het aan henzelf over laat zullen ze niets sparen. Dat lijkt me onzin. Misschien is er een klein percentage dat inderdaad geen geld opzij legt voor later en alles uitgeeft. Deze mensen zullen dan afhankelijk zijn van de AOW. De grote meerderheid zal echter zorgen voor een appeltje voor de dorst, helemaal als mensen dus netto flink meer geld overhouden. Maar ik vind dit nauwelijks een argument om dan maar niet te switchen naar een individueel stelsel. De AOW is juist bedoeld als een laatste redmiddel voor mensen die niets anders hebben. Als de AOW op dit moment onvoldoende is om er van te leven, dan is het zaak om de AOW weer wat rianter te maken, zodat mensen er weer wel (net) van kunnen leven. Maar dit kabinet doet dus precies het tegenovergestelde. Het kleedt de AOW langzaam uit.

Zelfstandigen
Er zijn nu overigens al een hoop mensen die geen pensioen opbouwen via die zogenaamde tweede pijler. Dat zijn bijvoorbeeld de ondernemers en zelfstandigen en de mensen zonder werk of inkomen. Voor hen verandert er dus niets. Zij moeten nu al iets voor zichzelf regelen. Veel zelfstandigen doen dat niet, zo lijkt het, en daar komt de discussie over een verplicht pensioenfonds voor zelfstandigen vandaan. 'Omdat zelfstandigen geen pensioen opbouwen, zouden ze daartoe moeten worden verplicht', zo is de gedachte bij mensen die daarvoor pleiten. Dus in plaats van een discussie over afschaffing van de tweede pijler kwam er juist een discussie op gang om meer mensen dan nu onder de tweede pijler te brengen. Dat gaat volstrekt tegen de tijdgeest in.

Polderbelangen
Dat laatste komt ongetwijfeld door mensen en organisaties die belang hebben bij het in stand houden van het huidige pensioensysteem, zoals de pensioenfondsen zelf en de vakbonden. Die vakbonden zitten in de besturen van de pensioenfondsen, samen met de werkgevers. Dit is er waarschijnlijk de oorzaak van dat er zo beroerd belegd wordt, maar dit terzijde. Het is er in ieder geval de oorzaak van dat er zo weinig verandert, want de vakbonden geven hun macht niet op. Zij haten de vrijheid die zelfstandigen hebben, want die vrijheid betekent dat ze niet kunnen ritselen en regelen in de polder en daar is hun bestaansrecht op gebaseerd. Die zelfstandigen, die vaak gillend zijn weggelopen bij grote bureaucratische bedrijven, moeten daarom in het polderhok geduwd worden en tegelijkertijd moet voorkomen worden dat mensen in loondienst dat hok uitlopen om hun vrijheid tegemoet te treden.

Vraag is of het er ooit van komt, een omslag naar een individueel stelsel. Het lijkt een taboe te zijn, net als afschaffing van de hypotheekrente-aftrek dat was. Aan de andere kant is de tegenstand tegen zo'n stelsel ook een soort achterhoede-gevecht, net als het gevit op zelfstandigen niet meer van deze tijd is. Meer vrijheid en flexibiliteit zal de trend worden. Een algehele omschakeling van een collectief naar een individueel stelsel kan er best nog wel eens van komen. Maar wel is het zaak om te zorgen dat de AOW dan een volwaardig vangnet blijft of wordt voor mensen die niets anders hebben. Dat zijn de mensen die geen geld op zij hebben gelegd, hetzij omdat ze daartoe niet in staat waren wegens gebrek aan geld, hetzij omdat ze het allemaal verbrast hebben. En dan is het dus ook zaak om niet langer te bezuinigen op de AOW en zelfs om de aanpassingen van de laatste jaren terug te draaien.

Hindernis
Juist een uitgeklede AOW staat een omslag van een collectief naar een individueel pensioensysteem in de weg. Want tegenstanders kunnen dan altijd zeggen dat er mensen zijn die straks tussen de wal en het schip vallen. Een cynisch iemand zou kunnen denken dat dat wellicht wel precies de bedoeling was van de PVDA en de vakbonden.

Jurgen Sweegers

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn