Krijgt Scheer gelijk of geloofde hij te sterk in eigen ideeën?

19 oktober 2010 - Het was een bizarre conferentie, vorige week in Amersfoort. Een Duitse protagonist van duurzame energie vertelt de top van de Nederlandse energiesector dat ze overbodig zal worden; de verliezer van de energietransitie die aanstaande is. En die top reageert daar nauwelijks op. “Ze zijn gewend om toe te kijken als anderen hun kunstjes vertonen”, zo verklaarde consultant Ernhan Tanercan deze reactie na afloop. Maar er blijft iets knagen. Had die Duitser, Herman Scheer, gelijk, of was hij een zichzelf overschattende kwast die al weer gigantisch achter liep bij de meest actuele ontwikkelingen?

(Deze analyse is geschreven voordat we wisten dat Scheer is overleden. Het lijkt bijna onvermijdelijk te zijn, om milder te gaan denken over iemand als die pas is overleden. ‘Over de doden niets dan goeds’, luidt niet voor niets het gezegde. Het zou reden kunnen zijn om dit artikel aan te gaan passen. Toch hebben we dat niet gedaan. Een zo eerlijk mogelijk beoordeling van iemands ideeën lijkt ons altijd op zijn plaats, ook als die persoon juist is overleden. En dan is het wellicht een voordeel geweest dat we nog niet op de hoogte waren van het overlijden. We hopen dat u het met ons eens bent. We hebben het artikel wel in de verleden tijd gezet als het om Scheer gaat.)

Preken voor de parochie van anderen
Een irritant heerschap was hij zeker; en heel vermoeiend om naar te luisteren. Dat was niet alleen deze keer zo, maar ook tijdens eerdere conferenties. Hij bleef maar aan het woord en wijdde uit over van alles en nog wat. Daarbij ging hij ervan uit dat alles wat hij zei niet alleen heel interessant was, maar ook nog eens de waarheid en niets anders dan de waarheid. Waarschijnlijk preekte hij op negen van de tien conferenties voor eigen parochie en zag een groot deel van de duurzame energiesector hem als een soort goeroe, zodat hij vaak nauwelijks werd tegengesproken, zo verklaarde directeur Catrinus Jepma van het Energy Delta Institute na afloop. Hij wordt gezien als de bedenker van dat fantastische Duitse feed-in systeem, waar niet alleen de Duitse duurzame energiesector, maar eigenlijk die van heel de wereld zijn bestaan aan te danken heeft. De aanwezigheid van andere mensen diende er louter toe om hem vragen te stellen, waarop hij dan weer één van zijn goddelijke antwoorden gaf.

Niet in goede aarde
Helaas, op de conferentie vorige week ging het niet helemaal goed. Want topmensen van het Nederlandse bedrijfsleven zijn weliswaar beleefd en zullen de man niet met pek en veren bekogelen, maar helemaal gek zijn ze natuurlijk ook weer niet. Ze hielden het op simpele maar eigenlijk vrij dodelijke tegenwerpingen. “Er is geen sprake van dat er in Nederland zoiets als een Duits feed-in systeem zal worden ingevoerd”, zo merkte Ulco Vermeulen van de Gasunie op, nadat Scheer weer eens de loftrompet over het systeem had geblazen. “Wat raadt u ons aan om te doen?”,  zo vroeg hij. Scheer had er geen antwoord op. “Industrieën komen op en raken weer in verval; niets nieuws onder de zon”, zo zei Gasterra-baas Gertjan Lankhort. “Te denken dat de duurzame energiesector niet hoeft samen te werken met de conventionele sector is simplistisch”, zo zei Shell topman Peter de Wit. Het leek allemaal niet echt tot hem door te dringen.

Buik vol van CO2-projectjes
Het leek soms of er een soort hippie aan het woord was die het nog niet tot zich had laten doordringen dat de tijden ietwat veranderd zijn. En er is echt iets veranderd. De wereld is het afgelopen jaar eerder minder duurzaam-minded geworden dan meer. Het is niet voor niets dat de conferentie in Kopenhagen is mislukt. Zelf heb ik eigenlijk mijn buik vol van al die truttige CO2-verlagende projectjes die er in Nederland en elders op poten worden gezet. CO2-neutraal wandelen, zandlopertjes voor in de douche om te voorkomen dat we er langer dan vijf minuten onder staan, energielabels hier, energielabels daar, energielabels overal, en ontelbare websites die ons moeten aanzetten tot energiebesparing.En ik heb het gevoel dat ik niet de enige ben, gezien ook de verkiezingswinst van partijen die sceptisch zijn over klimaattheorieën en bijbehorende miljardenuitgaven.

Twijfel alom
Hoe het zo gekomen is? Er zijn wellicht een aantal redenen aan te wijzen: natuurlijk twijfel over de vraag of de aarde opwarmt, gevoed door de vele fouten en verdraaiingen die in rapporten van het IPCC stonden en, meer in het algemeen, de politisering van de wetenschap. De vriendjespolitiek en de geldsmijterij door politici van linkse signatuur; bergen subsidies die ten goede kwamen aan onzinnige duurzame energieprojecten: het opleiden van Rotterdamse allochtone vrouwen tot energiecoaches, om maar iets te noemen. Maar toch vooral: twijfel of die ingeslagen weg wel echt zo duurzaam is als gedacht. Die grote windmolenprojecten op zee en al die biomassa die in grote kolencentrales verdwijnt, is dat nu echt zo duurzaam? En ook cynisme: de Nederlandse politiek was niet bereid om vergunningen voor vijf nieuwe kolencentrales in Nederland te weigeren, die samen zo’n 25 miljoen ton CO2 per jaar de lucht inblazen. Moet ik dan ’s avonds alle apparaten uit gaan schakelen omdat al die standby-standen zo slecht zouden zijn voor het milieu. Schei toch uit.

Bedrijfsleven nu duurzamer dan politiek
En die terugslag in het duurzaam denken lijkt juist op een moment te komen dat het bedrijfsleven er de lol een beetje van in begon te zien. Dus waar de  politiek jarenlang veel duurzamer was dan het bedrijfsleven, is de situatie nu omgekeerd. De politiek is terug aan het keren op haar schreden en het bedrijfsleven wil nu op volle kracht vooruit. Helemaal waar is dat natuurlijk ook niet. Want één ding is mij duidelijk geworden op die conferentie van afgelopen dinsdag: het grote bedrijfsleven doet vooral datgene waar geld mee te verdienen valt, n' importe quoi. Gertjan Lankhorst van Gasterra komt nog wel vrij overtuigend over als hij zegt dat hij de duurzame weg wil gaan bewandelen, maar iemand als Peter de Wit is alleen maar aan het rekenen: waar is geld mee te verdienen en wat moet ik doen om te voorkomen dat Shell straks uitgerangeerd is? Dat kan net zo goed de strategie omvatten om duurzame projecten op te starten en ze later op een uitgekiend moment weer de nek om te draaien.

Zou het kunnen dat Scheer gelijk krijgt?
Mag allemaal. It’s all part of the game, die ondernemen heet. Maar toch weer die ene vraag. Wie heeft er gelijk? Zou het kunnen dat het klimaatprobleem straks toch zo serieus blijkt te zijn dat we als de wiedeweerga om moeten schakelen op alle vormen van duurzame energie die we hebben, zodat het echt einde oefening is met bedrijven als Eon, RWE, Shell en Gasterra? Olie en gas verbranden zal dan simpelweg verboden worden, ergens in 2041 of daaromtrent. Dat die irritante Scheer toch nog gelijk krijgt? Of zal het allemaal wel meevallen, met die klimaatverandering? Hebben we  nog tijd genoeg om rustig over te schakelen. Of, nog een andere mogelijkheid: zal al het gedoe rond klimaatverandering één grote hoax blijken te zijn, waar over een aantal jaren van zal blijken dat er helemaal niets van klopt. De grootste dwaling in de geschiedenis van de moderne wetenschap.

Scheer haalde zaken door elkaar
Ergens hoop ik dat die Scheer gelijk krijgt, namelijk als hij zegt dat bedrijven als Shell tot de grote verliezers zullen behoren. Net als vele anderen heb ik een godsgruwelijke hekel aan Shell, wat waarschijnlijk één van de meest vervuilende bedrijven is ter wereld. En dan heb ik het niet over CO2-uitstoot, maar simpelweg over verwoesting van de natuur. Dit is waarschijnlijk ook precies te reden dat Scheer op handen werd gedragen. Want veel mensen willen precies dit horen. Op bepaalde punten met ik het Scheer eens. Die ecologische limiet is waarschijnlijk net zo serieus als de limiet op de uitstoot van CO2. Maar voor het overige wantrouwde ik hem. Waarom? Hij haalde twee zaken door elkaar: de situatie die voor hem het meest wenselijk is en de situatie zoals die zich voor zal gaan doen. Het was volgens hem onvermijdelijk dat duurzame energie de wereld zal veroveren. Maar hij zei het omdat hij er zo graag in wilde geloven. Net zoals de vroegere bestuursvoorzitter van KPN op een gegeven moment zei dat heel de wereld over een paar jaar aan het wappen zou zijn (wappen? Juist ja). En net zoals iemand ooit zeker meende te weten dat de omverwerping van het kapitalistische systeem aanstaande was, en dat was toch ook niet de minste.

Achteraf is het makkelijk praten
Terugkijken naar revoluties uit het verleden is één ding, maar ze voorspellen is een ander ding. Scheer vergeleek de opmars van zonne- en windenergie dinsdag met die van laptops en mobiele telefoons. Grote bedrijven als  IBM en AT&T hadden die totaal niet voorzien en gingen er bijna aan failliet. En hij wilde hiermee dus zeggen: ‘zelfs als u het niet ziet, het zal gaan gebeuren’. Natuurlijk het is hondsmoeilijk om de toekomst te voorspellen. En achteraf kan makkelijk gewezen worden op de missers van weleer. Maar daaruit volgt niet het omgekeerde: namelijk dat iets wat nu niet voorspeld wordt, waarheid zal worden. En trouwens massa’s mensen denken nu dat de wereld een duurzame wereld zal worden. Wie was die Scheer nu helemaal dat hij zeker dacht te weten dat de wereld van die over vijftig jaar er één van louter zonne- en windenergie zal zijn? Waar haalde hij de arrogantie vandaan om te zeggen dat bedrijven als Shell en Gasterra de grote verliezers zullen zijn? Heeft hij voorspellende gaven?

Het gaat om die ene vraag
Het gaat niet om de vraag hoe de toekomst er uit komt te zien, behalve wellicht voor de Peter de Wits van deze wereld, die zich onder alle omstandigheden willen kunnen aanpassen aan de heersende mode. Het gaat om de vraag wat we nu moeten doen om die toekomst vorm te geven. En dan kom ik toch weer op die ene vraag: wat moeten we nu doen? In hoeverre moeten we duurzame energie stimuleren, of het simpelweg verplicht stellen. In hoeverre moeten we miljarden opzij zetten om de dijken te verhogen?

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn