2010: Van subsidieverslaving en energiedromen naar kille kolen- en kerncentrales

22 december 2010 - In het afgelopen jaar zijn er veel projecten geschrapt, niet alleen door de overheid, maar ook het bedrijfsleven. Het was het jaar dat we met zijn allen weer met beide voeten op de grond belandden nadat de recessie zorgde voor lege subsidiepotten. En 2010 was natuurlijk het jaar dat het nieuwe kabinet aantrad. In één jaar tijd zijn we van het ene uiterste (subsidieverslaving en het collectief najagen van allerlei dromen op energiegebied) in het andere uiterste gekomen: die van kille kolen- en kerncentrales. Ondertussen is het wachten op een nieuw modern duurzaam energiebeleid dat niet gepaard gaat met plundering van de staatskas. Hieronder een terugblik op het jaar van de uitersten.

Wisseling van de wacht
De belangrijkste gebeurtenis in politiek opzicht was natuurlijk de val van het kabinet in februari en de komst van een nieuwe kabinet, eind dit jaar. Een kabinet van VVD, CDA en PVV zat er lang aan te komen, maar liet nog even op zich wachten door omtrekkende bewegingen van het CDA. Een andere optie is er eigenlijk nooit geweest. Vanaf het begin was ook duidelijk dat kerncentrales hiermee meer dan welkom zouden worden geheten en dat subsidies gekort zouden worden. Dat is dus ook gebeurd. Het kabinet doet zijn stinkende best om de bouw van één of meerdere nieuwe kerncentrales in Nederland mogelijk te maken. Het dossier werd er zelfs voor overgeheveld van de weerbarstige milieu-ambtenaren bij het ministerie van Vrom naar de meer loyale ambtenaren van Economische Zaken.

Subsidie-schaarste
Subsidie-afkeer van het nieuwe kabinet uitte zich onder meer in een versobering van de subsidieregeling voor duurzame energie. De subsidies voor zonne-energie en grootschalige meestook van biomassa werden geschrapt in de nieuwe SDE-regeling die voor volgend jaar is opgetuigd, SDE+, en ook bouwers van nieuwe windmolenparken op zee hoeven vanaf volgend jaar weinig subsidie meer te verwachten. Om bijstook van biomassa te bevorderen komt er begin volgend jaar nog wel iets nieuws, maar dit zal eerder een verplichting of een afspraak met de sector zijn, dan de beschikbaarstelling van weer een nieuwe zak met geld.

Geen afrekening met linkse hobby's
Met de komst van nieuwe leiders zet Nederland derhalve een flink aantal  stappen terug op de duurzaamheidsladder, waar op zich wellicht goede redenen voor zijn. Zelfs Diederik Samsom van de PVDA, voor wie subsidies voor duurzame energie vroeger nooit hoog genoeg konden zijn, heeft tegenwoordig begrip voor het feit dat er nu eenmaal weinig geld is. Partijen als VVD, CDA en PVV hebben veel minder met duurzame energie dan andere partijen. Maar tegelijkertijd is het aandeel groene liberalen in de VVD en groene christendemocraten binnen het CDA intussen significant. Dus er zal geen sprake zijn van een afrekening met duurzame energie als een verwerpelijke linkse hobby; iets waarvoor sommigen wellicht gevreesd hadden. Het is alleen zaak om niet meer de doemscenario's van het IPCC op te roepen, want hiervoor is iedereen allergisch geworden. Of zoals de nieuwe VVD-woordvoerder voor energie René Leegte het zei: "De klimaatdiscussie is niet leidend" (bij het innemen van standpunten voor of tegen duurzame energie).

Van de troon gevallen
Dat IPCC; dat is in 2010 definitief van zijn troon gevallen. Linkse partijen (op SP na) deden de kritiek op deze organisatie lang af als een hetze, maar er was wel degelijk wat aan de hand. 'Het zijn kleine foutjes die het rapport ontsierden, maar de conclusies blijven recht overeind', zo bleven de opeenvolgende ministers maar volhouden. Maar het ging niet om de vraag of de fouten groot of klein waren maar om heel de cultuur waar dit een afspiegeling van was: een cultuur van overdrijven en verdraaien en van het het idee dat het doel (beïnvloeding van politici) alle middelen heiligt. Wetenschappers waren politici geworden, die bovendien financieel belang hadden bij hun boodschap. Het maakt de kans op collectieve dwaling groter en het grote publiek heeft dit haarfijn doorgehad, in tegenstelling tot linkse politici. De onwil van linkse partijen om dit te erkennen is waarschijnlijk een van de redenen geweest voor het succes van rechts, ook al was het klimaat geen verkiezingsthema.

Tax-drain
Opvallend is verder de tax-drain naar Duitsland na het toekennen, door ex-minister Van der Hoeven, van een miljardensubsidie voor de bouw van twee grote windmolenparken in zee aan het volstrekt onbekende bedrijf Bard. Gevreesd moet worden dit een mega-flop wordt. We hebben horen fluisteren dat ook het resterende subsidiebudget naar Bard zal gaan; er is nog geld voor zo'n 100 MW over. Verder kregen de initiatiefnemers van een megapark in de  omgeving van Urk meer dan een miljard euro in het vooruitzicht gesteld. Gezegd kan verder worden dat Van der Hoeven zich enigszins raar ging gedragen aan het einde van haar regeerperiode. De ene subsidiebeschikking na de andere vloog de deur uit.

Glans verloren
Ook CO2-opslag is in 2010 ineens een stuk verder buiten beeld geraakt, nadat de plannen voor CO2-opslag in Barendrecht werden afgeblazen. De kans dat die in het noorden wel doorgaan is klein. De noordelingen accepteren niet zo makkelijk meer als vroeger dat er van alles onder hun voeten gebeurt. En Verhagen heeft de fout gemaakt meteen na het afblazen van Barendrecht te stellen dat de projecten in het noorden wel doorgaan. Bovendien kost ook CO2-opslag geld en het nieuwe kabinet zal niet staan te springen om dat er veel voor uit te trekken. Een ander project dat definitief zijn glans heeft verloren is de zogenaamde gasrotonde, nu blijkt dat elk zichzelf respecterend land in Europa zich de ambitie heeft gesteld een gasrotonde te worden en het eigenlijk om niet meer gaat dat de aanleg van nog meer dikke stalen pijpen in de grond om extra veel gas te kunnen vervoeren naar afnemers die het waarschijnlijk helemaal niet nodig hebben.

Gestrande energiewetten
Even pas op de plaats is derhalve wel het thema van 2010, ondanks de kamikaze-acties van Van der Hoeven. De twee aspecten voorzieningszekerheid en betaalbaarheid hebben weer wat aan kracht gewonnen ten opzichte van het derde aspect: duurzaamheid. Doordat veel politici nieuw zijn wordt onvoldoende beseft dat het met die voorzieningszekerheid meer dan goed zit en dat er grote overcapaciteit zal gaan ontstaan. Tegelijkertijd bleven door de kabinetswisseling maar ook door weerspannigheid van de Eerste Kamer, die een steeds grotere mond krijgt, veel nieuwe energiewetten in één van de Kamers liggen. Zoals daar zijn: Voorrang voor duurzaam, de Slimme meterwet en de Anti-kolenwet van Groenlinks. De Warmtewet werd opvallend genoeg, nadat die al door Tweede en Eerste Kamer was aangenomen, naar de prullenbak verwezen. En natuurlijk is er de Splitsingswet die in 2010 door een Haagse rechtbank ongeldig werd verklaard.

Anti-kolenwet van Groenlinks is zo gek nog niet
Maxime Verhagen lijkt beter in staat dan zijn voorganger om het wetgevingsproces weer los te trekken. Voorrang voor duurzaam is inmiddels, enigszins gehavend maar toch, weer aangenomen. De slimme meterwet komt waarschijnlijk binnenkort weer op de agenda van de Eerste Kamer te staan. Voor de toekomst van de Anti-kolenwet moet gevreesd worden, nu het aantal mensen met een voorliefde voor kolen en uranium in de meerderheid is in de Kamer. Maar toch: de wet kan afgedaan worden als een wanhopige poging van een splintergroepje in de maatschappij om nog iets van de duurzame idealen te verwezenlijken, maar in feite is dit een heel moderne wet. De kans is groot dat die de komende jaren nog eens uit een stoffige la zal worden getrokken. Het idee dat de CO2-uitstoot van kolencentrales niet boven een bepaalde norm mag komen ('zie maar hoe je het regelt'), of dat er belasting moet worden betaald als de prijs van CO2-rechten laag blijft, is helemaal niet zo gek en ook een goed alternatief voor de eerder genoemde verplichting tot biomassa-bijstook.

Dolende rechters
2010 was ook het jaar dat de rechters zich lieten gelden, ten eerste dus door de Splitsingswet, waarover jaren in de Tweede en Eerste Kamer is gesproken, in een vloek en een zucht ongeldig te verklaren en ook door talrijke tariefbesluiten van de NMA ongeldig te verklaren, waardoor de tariefregulering voor de energie-netbeheerders op sterven na dood is. De rechter verweet minister Van der Hoeven dat ze op de stoel van de toezichthouder is gaan zitten, maar tegelijkertijd is de rechter op de stoel van politici gaan zitten. Het gevolg is verlamming alom. De reactie van de overheid in de afgelopen  jaren is geweest om te proberen meer draagvlak te creëren bij private partijen om zo jarenlange juridische loopgraven-oorlogen te voorkomen, maar dit heeft niet gewerkt. De loopgravenoorlogen zijn er nog steeds, en de overheid bereikt niets, simpelweg omdat bedrijven en hun belangenorganisaties onderhuids in staat zijn om elke onwelgevallige maatregel te saboteren. Tijd dus om die andere route te gaan bewandelen: beperking van de macht van de rechterlijke macht.

Botsing met autonome gemeenten
De Crisis- en herstelwet, die in 2010 het licht zag, is natuurlijk ook een poging geweest om een einde te maken aan jarenlange procedures. Daarbij werden niet de rechters maar gemeenten gemuilkorfd. Gemeenten laten zich echter niet zomaar muilkorven. De eerste twee keer dat de wet op van toepassing is verklaard op energieprojecten heeft dan ook meteen twee keer tot een grote botsing geleid. De gemeente Bergen verzet zich met hand en tand tegen de komst van de gasopslag Bergemeer en de burgemeester van Urk maakt van zijn hart geen moordkuil als het gaat over de geplande plaatsing van mega-grote turbines in zijn achtertuin en die van zijn dorpsgenoten. De overheid voelt zich met de wet in de hand heer en meester en juist dit levert eerder meer dan minder weerstand op.

Hoog in de bol
Wat speelde er nog meer in 2010? Tennet heeft het definitief te hoog in de bol gekregen door de ene mega-investeringen na de andere aan te kondigen. De organisatie vertoont alle trekken van een grote beursgenoteerde onderneming ten tijde van de periode voor de crisis, toen alleen het devies 'groot, groter, grootst' telde. Het is ook iets wat je altijd ziet zo gauw overheidsbedrijven zich weten te ontworstelen aan de greep van de overheid. Ze zijn zo blij dat ze eindelijk mee mogen doen met de wereld van het grote geld, dat ze allerlei gekke dingen gaan doen. 2010 was het jaar waarin Tennet definitief de Duitse netbeheerder Transpower inlijfde. Gelukkig kon een verdere expansie van de tegenhanger op de gasmarkt, Gasunie, in Duitsland op het nippertje worden voorkomen. De eerste tegenvallers van eerdere overnames van dit bedrijf hebben zich al aangediend en er zullen er waarschijnlijk nog veel volgen. Paulus Jansen van de SP pleitte voor het opstellen van een lange-termijn strategie voor deze twee landelijke netbeheerders, die op een ondoorzichtige wijze steeds weer miljarden euro's belastinggeld op het spel zetten.

Kinderachtige Duitsers
Ondertussen gaat RWE vrolijk door met de pogingen om het belang van 50% in kerncentrale Borssele in handen te krijgen, iets waar de andere eigenaar van Borssele Delta op tegen is. De rechter geeft vooralsnog geen toestemming; een uitspraak van de rechter waar we ons wel iets bij voor kunnen stellen. En het bedrijf heeft nu ook het plan opgevat om zelf een kerncentrale te gaan bouwen, ook in Borssele, louter en alleen om Delta dwars te zitten. RWE heeft na de overname van Essent, de voormalige aandeelhouders van Essent voor zijn karretje weten te spannen. De vergunningsaanvraag wordt ingediend door EHR, dat in handen is van de voormalige aandeelhouders. Omdat die overheden nooit en te nimmer een kerncentrale zullen gaan bouwen zien we geen reden om veel aandacht aan te besteden aan dit treurig clubje.

Plaag
Het jaar 2010: een tussenjaar dus, net zoals eigenlijk elk jaar een tussenjaar is. De vorige DG Energie van het ministerie van Economische Zaken Mark Frequin voorspelde dat het het jaar van de netten zou worden en dat is in zekere zin wel uitgekomen. Netten stonden volop in de belangstelling. Het is echter nog niet het jaar van de consument geworden. Er zijn wel clashes geweest maar de consument neemt nog steeds geen vooraanstaande positie in in het energiedebat en massale protesten tegen kolen- of kerncentrales blijven vooralsnog ook uit. Dat kan nog komen. Het heeft ook voordelen want nu houden goede politici in de Tweede Kamer zich bezig met het energiebeleid terwijl als het een nationale zaak wordt relpolitici als Femke Halsema (nu weg) en Alexander Pechtold zich erover gaan buigen. Dan weet je zeker dat het mis gaat. Het zou goed zijn als de politiek de grip op het energiebeleid weer wat verstevigt; niet door heel veel wet- en regelgeving te gaan opstellen maar simpelweg door het nemen van enkele goede maatregelen, met voorbijgaan aan al die honderden lobbyisten die dagelijks rond het Binnenhof cirkelen.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn