Overcapaciteit III: WKK wordt kind van de rekening

7 februari 2011 - Warmtekrachtkoppeling dreigt het kind van de rekening te worden nu er grote overcapaciteit op de stroommarkt gaat ontstaan. Daardoor wordt de totale energieproductie minder milieuvriendelijk dan die had kunnen zijn. "We zijn idioot bezig", zo zegt voorzitter Kees den Blanken van de belangenvereniging voor WKK Cogen Nederland.

 

Overcapaciteit in cijfers
  vermogen in MW
bestaand vermogen in NL 20000
nieuw vermogen 12000
van het net, door ouderdom 4000
vermogen nodig om
binnenlandse vraag te dekken
15000
Exportmogelijkheden, wellicht 2000
Totale overcapaciteit 11000

 

Hoeveel overcapaciteit?
Er staat nu in Nederland zo'n 20.000 MW aan vermogen van elektriciteitscentrales opgesteld. In de komende jaren komt daar ongeveer 12.000 MW bij. Er zal 2.000 tot 4.000 MW gesloten worden zodat de capaciteit nog met zo'n 8.000 tot 10.000 toeneemt. De vraag in Nederland naar stroom zal zich naar verwachting min of meer stabiliseren, maar een deel van de stroom van die extra centrales kan mogelijk geëxporteerd worden. Stelt dat er 2.000 MW wordt geëxporteerd, dan zal de capaciteit met zo'n 6.000 tot 8.000 toenemen, terwijl we dus niet meer nodig hebben dan nu.

Hoge marginale kosten
Er zullen er dus een aantal centrales moeten afvallen. Dat zullen waarschijnlijk de oude gasgestookte centrales zijn, maar mogelijk ook de nieuwe. Als de kolenprijs de komende jaren harder stijgt dan de gasprijs en ook de prijs van CO2-uitstootrechten omhoog gaat, komen oudere kolencentrales ook in de verdrukking. Ook bij een deel van de WKK-installaties zal de knop omgaan. Volgens Cogen is het aandeel van warmtekrachtkoppeling (WKK) in de bestaande 'vloot' aan centrales zo'n 10.000 MW. Ongeveer een derde daarvan staat bij de industrie, een derde bij tuinbouwbedrijven en een derde wordt ingezet voor stadsverwarming. De verwachting van Cogen is dat als gevolg van overcapaciteit een deel hiervan uit zal komen te staan.

Dumpprijzen voor stroom
Centrales zullen bij overcapaciteit geselecteerd worden op basis van hun marginale kosten, zoals we al eerder schreven, zowel binnen een brandstofsoort als tussen brandstofsoorten. Hoewel WKK-installaties zowel warmte als elektriciteit opwekken is de kans groot dat de marginale kosten van een gasgestookte WKK-installatie te hoog worden. Het wordt dan rendabeler om goedkope stroom in te kopen van een partij met overcapaciteit en de warmte apart op te wekken, dan om de WKK-installatie aan te zetten. Stroom komt tegenwoordig tegen dumpprijzen op de markt. "Energiebedrijven zijn wanhopig afzet aan het zoeken voor hun nieuwe centrales", zo zegt Den Blanken.

Marginale opbrengsten
Wat meespeelt is dat een WKK-installatie vaak is geënt op de vraag naar warmte: in andere woorden, hij slaat aan wanneer er warmte nodig is. Stroom is dan een bijproduct. De vraag naar stroom van het eigen bedrijf komt natuurlijk niet precies overeen met de productie. Het teveel wordt geleverd op het net en bij een tekort wordt er extra afgetapt. De vergoeding voor de extra stroom zal minimaal zijn, terwijl de kosten van een WKK-installatie wel hoger zijn dan van een gewone gasketel. Zo zijn de onderhoudskosten hoger. De kans is dus groot dat de opbrengsten van de stroomproductie niet opwegen tegen de extra kosten van de installatie, helemaal als stroom spotgoedkoop is.
Omdat ook de investeringskosten (rente) van een WKK-installatie hoger zijn dan die van een gewone ketel, is de kans groot dat de ondernemer de volgende keer dat de installatie vervangen moet worden afziet van de aanschaf van een WKK-installatie.

Lastig verhaal
Het kan ook zijn dat de WKK-installatie stroomgestuurd is; hij slaat aan wanneer er stroom nodig is. Warmte zal dan een bijproduct zijn. Die wordt dan mogelijk geleverd aan derden. Dat is natuurlijk vanuit macro-energetisch perspectief het beste wat je kunt hebben. Bedrijven op een bedrijventerrein die op die manier aan elkaar gekoppeld zijn. Maar helaas lijken dergelijke producenten van stroom en warmte nog meer in de knel te komen. Want de opbrengsten van warmte zijn relatief laag. Een groot deel van het voordeel is doorberekend aan de afnemers van warmte. Als de stroom bijna gratis is, zal zo'n producent al snel besluiten zijn WKK-installatie in de mottenballen te zetten en het beetje warmte dat hij nodig heeft zelf op te wekken. Einde verduurzaming van industrie-terrein. De reden dat warmtelevering bij grote elektriciteitscentrales altijd zo'n lastig verhaal is, is dat die centrales per definitie stroomgestuurd zijn en zelf geen warmte nodig hebben.

Inefficiëntie troef
Dus is de kans groot dat gasgestookte WKK's het afleggen tegen kolencentrales, ook al zijn de eerste veel energie-efficiënter. Zo is de energie-efficiëntie van WKK-installaties zo'n 80% (80% van de energie-inhoud van het gas dat er in gaat wordt 'teruggewonnen'), terwijl die van kolencentrales slechts zo'n 40% tot 45% is. De prijs van CO2-uitstootrechten is momenteel ook te laag om kolenstroom onvoordelig te maken. Bovendien hebben de meeste bedrijven die rechten vooralsnog voor het grootste deel gratis gekregen, zodat het geen kostenpost is geweest. In de ouderwetse gasketel kan verder nog biomassa worden bijgegooid, waardoor de eigenaar mogelijk ook nog in aanmerking komt voor subsidie van de overheid.

Idioterie
Maar dan zijn we "idioot" bezig, zo zegt Den Blanken. Want we hebben dan als samenleving veel meer brandstof nodig dan bij een groot aandeel aan WKK-installaties. Cogen schat op basis van ECN-cijfers dat de totale besparing die er nu door WKK-installaties gerealiseerd wordt ongeveer gelijk is aan 125 PJ (op een totaal Nederlands verbruik van 2600 PJ). Bovendien moet Tennet flink investeren om de kolenstroom vanuit de grote centrales op Eemshaven en de Maasvlakte naar de afnemers te krijgen; kosten die ook door de samenleving moeten worden opgebracht. En ook is de emissie van CO2 een stuk hoger dan bij de WKK-installatie: 800 tot 900 gram per kWh tegen 200 tot 300 gram bij een gasgestookte WKK-installatie. Alls we biomassa hebben kunnen we die het beste in een WKK-installatie gooien. Den Blanken: "WKK is de beste manier om brandstof en CO2 te besparen. Het is betrouwbaar en grootschalig."

Prijsloos
Maar CO2-uitstoot heeft nagenoeg geen prijs en mede daarom legt WKK het af. Misschien dat dat anders wordt na 2013, wanneer een aantal wijzigingen in het nieuwe emissiehandelsstelsel van kracht worden, maar de kans daarop is niet groot. "Verspillen en vervuilen levert meer op dan bezuinigen en besparen", zo concludeert Den Blanken somber. Cogen kaart het probleem al sinds 2007 aan bij het ministerie van Economische Zaken, maar krijgt dan nul op het rekest. 'Jullie zijn niet duurzaam' wordt er dan gezegd. 'Nee, het is niet duurzaam maar inzet van WKK leidt wel tot veel besparing en is dus goed voor het milieu.', zo antwoordt Den Blanken dan.

Copyright © Geldengroen.net

Eerdere artikelen over overcapaciteit waren:
Overcapaciteit: welke centrales staan straks weg te roesten in het landschap? en:
Overcapaciteit II: vooral Electrabel, Delta en Eon zullen getroffen worden

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn