Energie uit afvalwater halen: we zijn goed in het verzinnen van problemen

7 maart 2011 - Elke dag laten we een hoop warm water in het riool lopen: met name afkomstig van de douche, de afwasmachine en de vaatwasmachine. Zonde van de warmte natuurlijk. Hoe kunnen we die warmte beter gaan benutten? Dat is nog niet zo eenvoudig, zo bleek vrijdag op een congres van de provincie Overijssel in Dalfsen over water en energie.

Appeltje eitje
In theorie is het simpel: plaats een warmtewisselaar in de leidingen die het water afvoeren. Die warmtewisselaar brengt de warmte over naar het water dat naar de CV-ketel gaat en op die manier wordt dit water vast voorverwarmd, zodat de ketel minder hard hoeft te blazen. Appeltje, eitje zou je denken. De praktijk is weerbarstig.

Zeepresten
De waterleidingen en de afvoerbuizen moeten bij elkaar gebracht worden en iedereen kan zich voorstellen dat dit in een bestaande woning veel voeten in de aarde kan hebben. Ook moet er gebufferd kunnen worden want de vraag naar warmte is niet altijd gelijk aan het aanbod in huis. Daarnaast is er nog een probleem met de zeepresten in het water, zo zei iemand van het Amsterdamse waterbedrijf Waternet op het congres. Daardoor kan de warmtewisselaar gaat dichtzitten. De systemen zijn of te duur, of te groot, zo zegt adviseur Govert Geldof.

Dochter maakt het verschil
Maar er waren ook andere geluiden te horen op het congres. Jeroen Kluck, lector water aan de Hogeschool van Amsterdam, heeft thuis zo'n warmtewisselaar. Die functioneert goed, zo zei hij. De energiekosten om te douchen dalen volgens hem met 50%. Toch was het lastig om de kosten eruit te halen. Reden: zijn zoons zijn nauwelijks onder de douche te krijgen. "Dat is wel anders als je een puberdochter hebt. Dan heb je de warmtewisselaar er binnen een jaar uit", zo zei Bert Palsma van Stowa, die uit eigen ervaring sprak.

Aannemers willen niet duurder zijn
Voor die zeepresten zal binnenkort wel een oplossing komen: een filter of zo. Ook is het van belang om de warmtewisselaar verticaal en niet horizontaal te plaatsen, zo zegt Radda Suker van Tauw. Een probleem is verder dat de aannemers nog weinig ervaring met het bouwen van dergelijke installaties hebben. Dijkgraaf Herman Dijk van waterschap Groot Salland had dat aan de lijve ondervonden bij het bouwen van zijn huis, zo vertelde hij.

Huis bouwen
Hij had nog zo zijn best gedaan om een duurzaam stulpje te bouwen, maar er is niet uitgekomen wat hij gewild had. Zo blijft het warme water in de douche lopen. Achteraf vroeg hij aan de aannemer hoe duur het was geweest om zoiets in te laten bouwen. Dat bleek erg mee te vallen. Waarom heeft u dat niet in de offerte opgenomen dan? Antwoord: “Dan zou ik duurder zijn geweest dan mijn concurrenten.” En ook de installateurs willen er nog niet echt aan. Het zou beter zijn om hen in een eerder stadium te betrekken bij alle mogelijkheden die er zijn, zo merkte iemand op.

Goed onderwijs
Een wethouder van Olst-Wijhe zei dat het installateurs, die flink getroffen zijn door de economische recessie, duidelijk moet worden dat ze zich met duurzame installaties bezig moeten gaan houden willen ze overleven. Hij vond het voorbeeld van de dijkgraaf exemplarisch. Overheden moeten met individuele burgers aan de slag. “Dat is het beste”. Bestuurslid Le Clercq van waterschap Groot Salland, tevens actief in het onderwijs, benadrukte nog eens het belang van het opleiden van voldoende technici. Dat schijnt ze trouwens bij veel vergaderingen van het waterschap te doen, zo zei dijkgraaf Dijk.

Onderzoek
Volgens Palsma van Stowa (onderzoeksinstituut van de waterschappen) is de energie-inhoud die we dagelijks door het toilet en de afvoerputjes spoelen gelijk aan die van de biomassa die wordt bijgestookt in energiecentrales. Of, om het op een andere manier te zeggen: 25% van de energie die we aankopen verdwijnt hierdoor ongebruikt. De Stowa heeft in Zwolle onderzoek gedaan naar de temperaturen van het afvalwater. Bij het verlaten van het huis is het zo’n 25 graden. Opvallend was dat de temperatuur daarna sterk correleert met de buitentemperatuur: dus koud in de winter en warm in de zomer. Ook in Enschede en Oldenzaal worden proeven gehouden.

Broodje-aap
Het gaat volgens Palsma om de vraag wat de beste plek is om de energie eruit te halen. Hij is niet zo enthousiast over al die kleine systemen bij particulieren thuis. Palsma ziet meer in grote warmtewisselaars in het riool, om ineens heel veel warmte te kunnen winnen. We hebben al eerder geschreven over zo’n systeem met platen en leidingen die in het riool worden gelegd. Nog één probleem moet opgelost worden: het verhaal gaat dat de rioolzuiveringsinstallatie slechter gaat functioneren als het water dat daar aankomt te koud wordt. “Of is dit een broodje-aap verhaal?”, zo wilde Geldof weten. “Het is waar, maar alleen gedurende een korte periode in de winter, als het koud is”, zo zei bestuurslid Jaap Hos van waterschap Regge en Dinkel. “Er zijn oplossingen voor”.

Fantastische uitvinding, de telefoon
Met name de stikstofverwijdering zou lastiger gaan. Palsma was uitgesproken. Waarom hebben we een stikstofnorm voor het water dat de rioolzuivering verlaat? Voornamelijk vanwege blauwalg, die anders de meren en sloten onveilig gaat maken. Maar in de winter groeit er echt geen blauwalg. Dus in de winter kan de norm omhoog en dat is nu juist net de periode dat het afvalwater te koud is als warmte eruit wordt gehaald. We moeten toe naar een meer flexibele norm, iets waar we in dit land niet zo goed in zijn. Palsma roemde, enigszins cynisch, de telefoon. Met dat apparaat lossen ze het probleem namelijk in Zwitserland op. Als het water te koud wordt voor de zuivering, belt er daar gewoon iemand op om te zeggen dat gestopt moet worden met de warmtewinning. Zelfs in het koude Zwitserland is dat nog maar enkele keren voorgekomen. Simpel toch. Iemand van waterzuiveraar Norit gaf vervolgens aan dat er ook technische oplossingen zijn.

Afvalwater is van ons
We zijn in Nederland heel goed in het verzinnen van problemen die er niet zijn. Zoals het vraagstuk: van wie is de energie eigenlijk die in het afvalwater zit? ‘Er moet nieuwe wetgeving komen’, wordt dan meteen geroepen. Het antwoord is echter simpel: het afvalwater is in principe van de eigenaar van het gebouw (die heeft het drinkwater immers gekocht en ook de energie waarmee het is verwarmd); bij het verlaten van het gebouw kan gezegd worden dat de eigenaar afstand heeft gedaan van het afvalwater. Het is dan van de gemeente als eigenaar van het riool. En, een additionele regel: Iedereen heeft het recht om de warmte uit het eigen afvalwater te halen.

Nog meer problemen
Maar ja, dan gaan particulieren dadelijk massaal investeren in warmtewinning in huis als de waterschappen of gemeenten net een grote installatie hebben uitgerold om de warmte er in de straat uit te halen. Ach, ach, ach, het is toch allemaal wat. Zoals Palsma zich al afvroeg: "We zijn heel erg bezig met de dingen goed te doen, maar doen we ook de goede dingen?"

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn