Wie heeft in Nederland echt de macht? De Raad van State

24 augustus 2011 - Wie is de echte machthebber in Nederland? Niet de Tweede Kamer, niet de regering en ook niet de ambtenarij. Dat was vroeger wellicht. Maar nu is de Raad van State heer en meester in dit land. Uiteindelijk beslist dit college zo'n beetje over alle belangrijke projecten en trouwens ook over alle niet-belangrijke projecten. En dat is niet goed. Want het is geen democratisch orgaan en het is natuurlijk onzin om te denken dat rechters objectief kunnen toetsen of bepaalde besluiten rechtmatig zijn genomen of niet.

Pauselijke zegen of dikke streep
Woensdag verwees de Raad van State de vergunning voor de bouw van de kolencentrale in de Eemshaven naar de prullenmand. Eerder werd de gasopslag Bergen van tafel geveegd alsof het een proefballonnetje van een overmoedige minister was. En er zijn talrijk andere projecten waar de Raad van State in het recente verleden een dikke streep doorheen haalde of juist de pauselijke zegen aan gaf. De verlenging van de A4 door Delfland, de uitbreiding van deze snelweg bij Leidschendam, de aanleg van extra spoorlijnen bij Utrecht, de bouw van dit en de aanleg van dat; het houdt niet op. Het lot van zo'n beetje alle projecten wordt in de handen gelegd van de raadsheren, omdat iedereen tegenwoordig blijft procederen tot hij of zij er bij neervalt.

Vervuild debat
Iemand die het eens is met een beslissing zal dankbaar zijn dat er zoiets als een Raad van State is. Die zal op dat moment niet twijfelen aan het bestaansrecht van de raad. Iemand die het deksel op zijn neus heeft gekregen zal dat wel doen. Dat maakt een objectief debat moeilijk; want discussie over de inhoud van uitspraken en over het bestaansrecht of de manier van functioneren lopen al gauw door elkaar. De reacties op de site van de Telegraaf op het besluit over de kolencentrale bijvoorbeeld waren woensdag dan ook niet van de lucht. Persoonlijk ben ik blij met die beslissing en ik hoop dat van uitstel afstel komt. Maar toch... , het knaagt. De raad heeft teveel macht. Het uiteindelijke oordeel over de bouw van de kolencentrale zou eerder bij het Parlement dan bij de Raad van State moeten liggen.

Dubbeltjes op hun kant
Feit is dat de invloed van de raad groot is en dat de raad niet democratisch gekozen is. De raad maakt afwegingen, persoonlijke voorkeuren spelen daarbij een rol, dat kan niet anders. Het is simpelweg in de meeste gevallen niet objectief vast te stellen of een besluit van een overheid rechtmatig is genomen. Dat blijkt ook wel uit uitspraken. Vaak lijken rechterlijke beslissingen dubbeltjes op een kant te zijn geweest, die de ene kant in zijn gevallen maar die net zo goed de andere  kant op hadden kunnen vallen. Of een gebrek aan kennis zorgt ervoor dat ze de ene en niet de andere kant op vallen. Zie bijvoorbeeld de roemruchte beslissing van het Haagse gerechtshof over de Splitsingswet.

Vraagtekens
Ook bij de beslissing van vandaag kunnen weer vraagtekens gezet worden. Een van de argumenten van de Raad van State om de vergunning te verwerpen was dat de autoriteiten de uitbreiding van de haven en de bouw van de centrale als één project hadden moeten beoordelen. Ja en dan? Als ze dat gedaan hadden: waren ze dan spontaan tot de conclusie gekomen dat die centrale hartstikke milieuvervuilend is? Waar gaat het eigenlijk om? is het nu echt zo essentieel? De raad had toch net zo goed kunnen concluderen dat dit geen enkel probleem was. Een ander punt was dat er meer onderzoek nodig is naar de effecten op zeehonden en bruinvissen. Wat is de zin van dat onderzoek? Als dat is vastgesteld, is het dan goed, wat ook de uitkomst is? Ook zoiets: het effect van de uitstoot van stikstof voor de Duitse Waddeneilanden, schei toch uit.

Niet geschoten is altijd mis
Een groot aantal andere bezwaren daarentegen 'faalden' wel, zoals dat heet in jargon, en juist daarvan zou ik denken: zit wat in. Zoals het bezwaar dat het opgewarmde koelwater bij lozing schadelijk is voor het dierenleven in de Eems. Tegenstanders en hun advocaten dragen natuurlijk oneindig veel bezwaren aan, waardoor de kans dat de Raad van State er op eentje 'aanslaat' groot is. Ik heb zo'n vermoeden dat er veel meer bezwaren door de Raad worden gehonoreerd dan dat er worden afgewezen, hoewel op het gebied van de aanleg van wegen de raad juist de laatste tijd het ene project na het andere goedkeurde.

Baangarantie
Soms zijn beslissingen ronduit stompzinnig, zoals de recente uitspraak die een boer ertoe dwingt om tegen hoge kosten zijn windmolens af te breken omdat die 25 meter naast de plek staan waar ze hadden moeten worden gebouwd, iets waarvoor hij nog goede redenen had ook. Dwaling ligt op de loer bij een instituut dat door niemand gecontroleerd wordt en waarvan de werknemers een baangarantie hebben tot de dood of tot vlak daarvoor. Het is gewoon niet gezond.

Zwaartepunt moet naar voren
Het zwaartepunt van de besluitvorming over belangrijke nationale projecten zou moeten liggen bij de regering en het Parlement. Het Parlement en helemaal de Eerste Kamer, moet goed letten op de rechtmatigheid van besluiten. Met het oordeel van het Parlement wordt tevens aangegeven of er draagvlak is voor de projecten. Vergunningverlening moet niet worden worden weggestopt in allerlei duistere ministeries of instituten zoals Regionale Uitvoeringsdiensten, die nu in oprichting zijn, maar zou veel meer onderdeel moeten zijn van de democratische besluitvorming. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de vergunning voor de bouw van een tweede kerncentrale die in de nabije toekomst mogelijk verleend wordt. Evenzo zouden bij het verlenen van belangrijke vergunningen in een regio de gemeenteraad en de Provinciale Staten een rol moeten kunnen spelen.

Bescheidenheid
En de Raad van State: die moet zich veel bescheidener opstellen en vergunningen alleen ongeldig moeten verklaren als ze echt apert in tegenspraak zijn met bepaalde wetten.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn