Hajer (PBL): Overheid die welwillende mensen niet alle ruimte geeft is sukkel

5 oktober 2011 - Opmerkelijk aan de Green Deal is dat de overheid zich met allerlei individuele projecten bemoeit, terwijl ministers, onder meer minister Verhagen, altijd zeggen dat ze de markt alleen maar willen faciliteren. Is die bemoeizucht wel een goed idee? Volgens Maarten Hajer, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving is de Nederlandse overheid bezig volwassen te worden. "Eerst hield die bepaalde bedrijven altijd heel dicht bij ze, nu praat ze al met meer partijen. Dat is goed, maar de overheid zou nog meer afstand moeten nemen, want de echte innovatie komt van bedrijven die ze niet kent, niet van bedrijven die ze wel kent. Laat de burgers en bedrijven het zelf doen." De enabling state, noemt hij dat. Hajer hield wederom een interessante lezing op de Innovatie-estafette, die dinsdag in de oude Van Nelle fabriek in Rotterdam werd gehouden.

Politiek ingewikkeld, niet technisch
Het was een bliksembezoek van Hajer, want na een kwartier was hij al weer weg, maar Hajer zegt in een paar minuten meer zinnigs dan anderen in een uur. Elke opmerking is raak. Hij denkt vooral na over de verhouding overheid/burger. "We dachten dat we een opdracht van boven zouden krijgen als de internationale milieu-diplomatie haar werk had gedaan. Nederland moet dit en dit doen, de stad Utrecht dit en dit, etc. Maar die milieu-diplomatie heeft gefaald. Het klimaat verandert en grondstoffen raken schaars. Bedrijven moeten zich aanpassen. Bedrijven die nu niet een strategie voor die stijgende schaarste aan het ontwikkelen zijn zullen straks geen financiering meer kunnen krijgen. Technisch gezien is alles mogelijk, maar de opgave voor de politiek is behoorlijk ingewikkeld. De oplossingen kunnen namelijk niet van bovenaf opgelegd worden, zoals in China gebeurt. Dat accepteren mensen niet."

Niet alleen oog voor gadgets
"Mensen gaan alles zelf doen, zoals ze bij Schiphol nu zelf het geluid gaan meten. De nieuwe ICT-mogelijkheden kunnen ook nare kanten hebben: zoals de rellen in Londen. Die moet de overheid dan op één of andere manier in de hand proberen te houden. Drie dingen zijn nodig: mensen en bedrijven, regels en technologie. De Green Deal is wel goed in de zin dat de overheid barrières probeert weg te nemen. Het is goed als een overheid het probleem bij zichzelf zoekt. Maar we moeten van de techniek naar de burgers. Heb niet alleen aandacht voor de nieuwste gadgets, maar kijk hoe de burger er in zit. De overheid zou een sukkel zijn als het burgers die precies doen wat de overheid wil niet alle ruimte te geven. Stel dat de burger precies doet wat de overheid wil, bijvoorbeeld CO2-besparen. Geef hem dan de ruimte. 'U krijgt het'." Hajer houdt hier een verkapt pleidooi voor volledige saldering.

Fantastisch dat u dat doet
"Neem de beruchte autobrief van staatssecretaris Weekers. De overheid stimuleerde zuinige auto's. Wat gebeurde er? Mensen gingen massaal kleine zuinige auto's kopen. De burger deed dus precies wat de overheid wilde. De overheid schrok en veranderde de regels. Dat is de oude overheid. De nieuwe overheid zou zeggen: 'fantastisch dat u doet wat ik wil'. Een goede overheid had hier al op moeten anticiperen. Ze had van te voren moeten zeggen: 'De 25% zuinigste auto's stimuleer ik.' Dan was de industrie doorgegaan met innovatie om tot die 25% te blijven behoren." De regels moeten meer dynamisch worden, maar de overheid moet wel van te voren precies duidelijk maken waar de dynamiek zit, zo wil Hajer zeggen. Dan is iedereen blij. "Nu blijft de burger toch met een rotgevoel achter."

Radicaal incrementalisme
Hajer heeft nog veel andere tips. Zet het fiscaal instrumentarium in en geef burgers, bedrijven en gemeenten feedback. "We willen allemaal weten hoe goed we het doen." Ook het delen van kennis is belangrijk om de meest creatieve Delta van de wereld te worden. Later op het congres zou de inspirerende voorman van DSM Feike Sijbesma ongeveer hetzelfde zeggen. Zijn bedrijf deelt kennis met andere bedrijven, om die bedrijven naar het bedrijventerrein van DSM in Limburg te halen. En op het congres waren nog veel andere voorbeelden te vinden van bedrijven die de handen ineen slaan, zoals vervoersbedrijven die samen gaan kijken hoe alle vracht het beste vervoerd kan worden en bedrijven en organisaties die de zogenaamde fosfaatkringloop willen gaan sluiten. Het stellen van doelen voor over tien of veertig jaar heeft volgens Hajer niet zoveel zin. Wat nodig is is 'radicaal incrementalisme', zoals hij dat noemt. Dus steeds met kleine stapjes op een dynamische manier vooruit proberen te komen.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn