Hoorzitting Kamer: 'regering is onderdeel van vervuilende, gecentraliseerde energie-industrie'

27 oktober 2011 -"Ik mis de urgentie. Er wordt gesproken over de transitie alsof het een keuze is. Het enige antwoord is een verbetering van het bestaande en een structurele systeeminnovatie. Wat ik zie is een terugtrekkende beweging: het versterken van de lock-in, wat enorme economische en milieuschade gaat opleveren. Er is een terugkeer naar  het oude denken. De regering is onderdeel van de huidige, vervuilende, gecentraliseerde fossiele energie-industrie". Dit zei wetenschapper Derk Loorbach van de Erasmus Universiteit donderdagochtend in de Kamer tijdens een hoorzitting over de Green Deal die de regering een tijdje geleden heeft afgesloten. Hij was daarmee de meest uitgesproken deelnemer aan de hoorzitting.

Half leeg glas moet nog vol
Allerlei vertegenwoordigers van energiebedrijven, belangenorganisaties en maatschappelijke organisaties waren er aanwezig. De teneur van de reacties was dat het goed is dat de regering met de Green Deal is gekomen, maar dat het nog lang niet genoeg is. "Het glas is half vol maar er moet nog veel werk verzet worden voordat het vol is". Vooral de stimulering van de fossiele energiesector, met geld en middels wet- en regelgeving, zit veel mensen dwars. Het kabinet heeft zich voorgenomen om van de Green Deals te leren, om zo belemmerende wetgeving aan te kunnen passen, maar veel mensen lieten weten dat al wel bekend is wat de belemmeringen zijn. Daar kan nu al aan gewerkt gaan worden. Ook moet er een meer positieve benadering worden gekozen: 'welke wetgeving is nodig om de energietransitie tot stand te brengen', in plaats van welke belemmeringen moeten worden opgeruimd.

Langjarig transitie-akkoord
Er moet andersom geredeneerd worden. "Wat hebben we nodig om de duurzame doelen te bereiken, waar zitten de knelpunten en hoe kunnen we dat aanpassen, in plaats van in de praktijk uitzoeken wat de belemmeringen zijn en die uit de weg ruimen", zo vond van Eijkelenburg van de Duurzame Energiekoepel. "Wij zijn ontzettend veel energie kwijt met het corrigeren van wetgeving die de fossiele energie bevoordeelt". Algeheel klonk de roep dat de overheid zich vooral bezig moet houden met het opstellen van de kaders en niet zozeer met individuele projecten, en die kaders moeten voor de lange termijn zijn. "Eigenlijk hoeft de regering alleen maar een motie aan te nemen, die is aangenomen door de Kamer (een motie van Samsom en Verburg, red.). Spreek de regering daarop aan. Er moet een langjarig transitieakkoord worden afgesloten", zo zei Witgsche van 'Nederland krijgt nieuwe energie'. "Makkelijk gezegd", zo zei Jacobi van de PVDA, "maar als iets niet loopt zoals gedacht dan moet het toch aangepast kunnen worden?"

Sector: wij willen geld zien
Het gaat ook niet om het vastleggen van een blauwdruk, zo zei Witgsche daarop, maar om spelregels, waarbij van te voren duidelijk moet worden gemaakt dat instrumenten kunnen worden aangepast als dat nodig is. En daarbij moet de overheid uitgaan van een paar belangrijke principes zoals de 'vervuiler betaalt' en de 'duurzame bespaart'. Daar is op dit moment geen sprake van. Vervuilers krijgen nog geld bij de vleet. In plaats van dat je projecten op het gebied van duurzame energie geld gaat geven, zou je beter die subsidies kunnen afbouwen, zo vond Bonaje van De Groene Zaak. Op die manier kun je ook een gelijk speelveld creëren. Ook irritant zijn de rijkelijke beloningen voor grote energiebedrijven die zich duurzaam gaan gedragen, zo vonden vele sprekers. Tijdens de hoorzitting bevestigde Hans Alders van Energie Nederland dat de energiesector alleen meer dan 10% aan biomassa wil gaan bijstoken als ze daarvoor honderden miljoenen euro's aan compensatie van de overheid zouden hebben gekregen. Het kabinet voelde er niets voor om dat te geven.

Duurzame moet geen extra geld krijgen
"Zie je wel, er wordt al meteen over compensatie gesproken", zo smaalde Michiel Rexwinkel van Greenchoice, in antwoord daarop. Rexwinkel pleit daarom voor een bijstookverplichting in plaats van een leveranciersverplichting, zoals die nu is afgesproken. Dan zullen de bedrijven altijd biomassa moeten bijstoken, nu doen ze dat alleen als er genoeg winst te behalen valt. Een bijstookverplichting zal uiteindelijk goedkoper uitvallen voor de consument, zo verwacht Rexwinkel. Velen hebben er moeite mee dat de grote energiebedrijven als Eon, Electrabel en RWE veel subsidie krijgen voor de bijstook van biomassa in hun kolencentrales. "Producenten moeten zelf de kosten op zich nemen", zo zei Rolf Schippers van Greenpeace. Loorbach zei het iets scherper: "Ridicuul dat we met belastinggeld het nemen van maatregelen door grote energiebedrijven subsidiëren. De bedrijven maken genoeg winst om het zelf te kunnen betalen".

Oude denken
Loorbach zag een terugval in het oude denken bij de regering, wat tot uitdrukking komt in het topsectorenbeleid: stimulering van R&D, bedrijvigheid, optimalisatie van processen, etc, wat tot een lock-in leidt. Ofwel: we zetten onszelf vast in een situatie waar we straks niet meer uitkomen, door ons zo te concentreren op het bestaande. En dat terwijl er zoveel energie in de maatschappij zit, van mensen die een nieuwe weg willen inslaan. "De actieve burgers staan echter niet op de radar van de regering." Dat is ook niet gek volgens Loorbach: "De regering is onderdeel van de huidige, vervuilende fossiele energie-industrie". We moeten echter volgens hem zoeken naar een methode van systeemverandering.

Niet afdwingbaar en geen keuze
"De transitie naar een duurzame samenleving is niet afdwingbaar maar ook geen vrije keuze", zo antwoordde Loorbach op een vraag van SP-er Paulus Jansen over de juiste verhouding tussen nieuwe wetgeving en financiële stimulansen. "Het is een zaak van opbouw en afbraak. Je kunt niet van te voren alles vastleggen. Je moet ruimte creëren voor experimenten. De richting kun je wel vastleggen door het formuleren van de juiste regels. De vervuiler betaalt en de duurzame bespaart. Maar ik ben sceptisch over de vraag of de effecten van vervuiling in de prijzen kunnen worden opgenomen. Gevestigde belangen verzetten zich daartegen. De grote bedrijven willen alleen kleine stapjes maken: een groen laagje voor hun onduurzame praktijken. Greenwashing. Op allerlei andere vlakken gaat de transitie door. Dan maar los van de overheid. Wat dat betreft is het beleid van de regering heel succesvol: 'zoek het maar uit'. 'Dat gaan we ook doen'.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn