De bakfiets, kringloopwinkel, zonneboiler en boerenmarkt veroverden Nederland vanuit Boxtel

7 februari 2012 - De Kleine Aarde is al een tijdje niet meer. Dat wil zeggen: de gebouwen staan er nog wel, maar het terrein van ongeveer 3 hectare in Boxtel is gesloten. Best wel treurig. Het was één van de eerste echt duurzame gemeenschappen in Nederland. De bakfietsen vinden er hun oorsprong, net als de boerenmarkten, kringloopwinkels, zonneboilers en het eco-bouwen. In 1974 werd het energie-zuinige bolhuisje met grote zonne-collector gebouwd. Het was de tijd van de Club van Rome: overbevolking zou het leven op aarde zo goed als onmogelijk maken en de grondstoffen zouden opraken. En uitgerekend in Boxtel ontstond een duurzame energie-enclave.

Excursies
Initiatiefnemer was Sietz Leeflang. Hij was journalist geweest bij het Algemeen Handelsblad en was zich voor het milieu gaan interesseren. Hij vond dat het geloof in technologische ontwikkeling uit de pas ging lopen met de aandacht voor het milieu. Hij begon met het uitgeven van een blad en zette in 1973 een proefboerderij op, op een terrein dat als legaat door de familie Van Cooth aan de gemeente Boxtel was geschonken. Het moest voor agrarische en educatieve doeleinden gebruikt worden.  Vooral mensen uit het westen trokken naar De Kleine Aarde waardoor er een duurzame community ontstond en er werden veel excursies naar het terrein georganiseerd. Het kreeg al vrij snel grote bekendheid; in 1974 kwam koningin Juliana er op bezoek. Bij de uitgeverij van het blad ontstond een vacature en zo kwam Jan Juffermans in 1978 bij De Kleine Aarde terecht.

Bolhuisje
Er werd geëxperimenteerd met nieuwe duurzame energie-technieken, zoals een windmolen voor de opwek van stroom, en een zonneboiler, de eerste in Nederland, gemaakt van zwart-gelakte radiatoren. Natuurlijk werd er biologische landbouw bedreven en ook vonden de eerst bakfietsen hun weg naar bewust levende mensen. En er werd geëxperimenteerd met ecologisch bouwen. In 1974 werd het kringloophuisje gebouwd, ook wel bolwoning genoemd. Het huisje, wat gezien wordt als de bakermat van ecologisch bouwen, is pas nog gerestaureerd. De tentoonstelling over duurzaam bouwen die binnen is ingericht zal echter voorlopig door weinig mensen gezien worden. In 1982 verrees een knus piramide-vormig huisje met onder meer een windmolentje op het dak. Later zijn in Huizen en Schiedam wijken met deze huisjes gebouwd. In 1995 werd een cradle-to-cradle gebouw opgetrokken, het eerste in Nederland, dat ging dienen als bezoekerscentrum.

Spanningen
Leeflang hield het er niet heel lang uit doordat de gemeenschap te groot werd en er spanningen ontstonden. Hij ging zich nog meer storten op de technieken die de mens in staat stellen een duurzaam leven te leiden en richtte De Twaalf Ambachten op, waarna hij naar Zeeland verhuisde. De Kleine Aarde ging door. Juffermans startte projecten om de 'voetafdruk' te meten van landen, bedrijven, personen en producten. Vele jongeren in Boxtel en omgeving hebben goede herinneringen aan de driedaagse natuurcursus op het bewaarde land voor kinderen uit het basisonderwijs. Het aantal bezoekers liep echter terug en eind 2010 sloot het terrein de deuren. Het bezoekerscentrum wordt nu verhuurd door de gemeente en ook zijn er nog enkele werkplekken voor mensen die actief blijven, zoals voor Het bewaarde land en voor de Duurzame waardekaart. Jan Juffermans, die in mei 2010 met pensioen ging, moet die van hem nodig eens opruimen. Verder is het gezelschap van Ecodorp Brabant al twee jaar bezig er een mooi duurzaam paviljoen te bouwen.

Doorstart
De bedoeling is dat er een doorstart komt: DKA 2.0. Martijn Messing en Vincent Snels zijn hiervan de trekkers. De bedoeling is dat er enkele huurwoningen op het terrein worden gebouwd (heel duurzame woningen natuurlijk) en ook een school. Juffermans houdt in de gaten dat er niet teveel van het park afgesnoept wordt. Hij acht de kans groot dat DKA 2.0 er van komt.  De gemeente heeft geld voor een coördinator vrijgemaakt. Ook wordt er gewerkt aan de oprichting van een regionale energiecoöperatie. Trekker is ook weer Martijn Messing, die directeur van De Kleine Aarde is geweest. Messing is in Dongen, waar hij woont, ook bezig met de oprichting van zo'n coöperatie. Bekende instellingen als de Rabobank en woningbouwcoöperatie St. Josef hebben zich er achter geschaard; zij zullen klanten gaan aandragen. Afgelopen zondag was er een energiemarkt in Boxtel; intekenlijstjes waarmee mensen zich konden aanmelden lagen in alle stands.

Boerenmarkten
Juffermans vindt het geen ramp dat De Kleine Aarde ter ziele is. Er is veel bereikt. Het gedachtegoed is gemeengoed geworden. Waar nu Brabantse bouwers bezig zijn was vroeger een terreintje om bakfietsen en fietskarren te testen. Die bakfkiets is nu zelfs het symbool geworden van de welvarende mondaine familie die het goed voorheeft met de kids en de wereld in het algemeen. In Amsterdam struikel je erover. Kringloopwinkels vindt je in elke gemeente, nadat in 1978 de eerste werd ingericht in een schuur op De Kleine Aarde. In Boxtel werden ook de eerste biologische boerenmarkten georganiseerd, in 1984; dezelfde markten die nu wekelijks op plekken als de Noordermarkt in Amsterdam en de Hofplaats in Den Haag worden opgetrokken en waar hordes jonge mensen, die met die bakfietsen, zich laten verleiden tot het aankopen van gigantische biologische broden, dadelkoeken en biologische kazen in alle soorten en maten.

Grote luyden
Toch blijft het treurig. Veel ideeën hebben weliswaar ingang gevonden bij een breder publiek, maar tegelijkertijd is het begrip duurzaamheid ook aan het verwateren en lijkt bestuurlijk Nederland nog steeds niet door te hebben waar het nu echt om gaat. Met een economische crisis die voorlopig nog wel even voort duurt en een keiharde lobby van fossiele bedrijven is het ook de vraag wat er van alle goede intenties van de grote bedrijven, maar ook van die van alle kleine ploeteraars terecht zal komen. Het lijkt weer tijd te worden voor een nieuwe 'terug-naar-de basis-beweging', maar dan nu zonder de nieuwe samenlevingsvormen en alle spanningen die daarmee samen hangen. Voor de huidige en latere generaties is het in ieder geval goed te beseffen dat duurzaamheid niet begon toen KPN een PC-privé-project op ging tuigen, of toen de voorman van Unilever besloot de voetafdruk van zijn bedrijf in 10 jaar tijd met 50% te verminderen, maar toen mensen als Leeflang en Juffermans veertig jaar daarvoor gingen experimenteren met nieuwe technieken, aan gingen tonen dat het anders kan, en zich daarbij niet teveel aantrokken van wat de rest van de wereld ervan vond.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn