Blijven sleutelen aan het CO2-stelsel dat toch niet gaat werken

6 maart 2012 - In de eerste fase van de emissiehandelsperiode werden er veel te veel rechten toegekend omdat bedrijven de mate waarin ze CO2 uitstoten flink hadden overdreven. De plafonds werden op die eigen opgaven gebaseerd. In de tweede periode was het de economische recessie die maakte dat er geen serieuze prijs voor CO2-uitstootrechten tot stand kwam. Gaat het stelsel in de derde periode wel werken? Er is van alles geprobeerd maar het stelsel brokkelt beetje bij beetje af onder de alles verzengende lobby van het bedrijfsleven en de energiesector. Er zit een structurele weeffout in. Grote vraag is of het alomvattende Europese plafond, dat vanaf 2013 jaarlijks vastgesteld zal gaan worden, leidt tot krapte op de markt of niet.

Overdrijven
Bedrijven kregen voor de eerste periode van het Europese emissiehandelsstelsel (ETS), van 2005 tot en met 2007, een zekere hoeveelheid gratis rechten toegekend. Alleen als ze meer zouden uitstoten dat waar ze recht op hadden moesten ze rechten bij kopen. De toekenning van gratis rechten is gebeurd op basis van wat bedrijven zelf opgaven aan wat ze nodig zouden hebben. Die uitstoot is toen flink overdreven, om maar zoveel mogelijk nieuwe rechten in de wacht te slepen. De plafonds werden veel te hoog vastgesteld. Dat bleek al in mei 2006 toen uitstoot over het eerste jaar 2005 bekend werd. De prijzen van rechten voor de eerste fase (2005-2007) kukelden toen naar beneden, en het is in die eerste periode niet meer goed gekomen.

Het is de economie
Ten tweede is daar natuurlijk de economische tegenwind van de laatste jaren, die vooral in de tweede periode (2008-2012) voor overschotten heeft gezorgd. De productie in de industrie en ook in de energiesector waren veel lager was dan verwacht, waardoor ze minder CO2-uitstootrechten nodig hadden dan verwacht. De overschotten waren en zijn nog steeds groot. Zo had Shell in 2010 een overschot van 1 miljoen rechten en Tata steel in IJmuiden zelfs 5 miljoen rechten. Op een gegeven moment was het rendabel om het staalbedrijf in zijn geheel op te kopen, de hele tent te sluiten en de rechten te gaan verkopen, zo grapte (of niet) een handelaar van Fortis tegen ons. Het stelsel was niet recessie-proof, zoals het nu is komen te heten. Het besef hiervan was de oorzaak van de recente daling van de prijzen naar minder dan tien euro per ton.

Nachtmerries
De belangrijkste reden voor de overschotten is echter een structurele weeffout in het systeem, en dit zal het systeem waarschijnlijk parten gaan spelen in de derde periode (2013-2020). Er zijn aanpassingen doorgevoerd. In tegenstelling tot de eerste periode zal er nu een totale uitstoot voor heel Europa vastgesteld worden en zullen de plafonds van alle grote vervuilende bedrijven in Europa op moeten tellen tot dit plafond. Het aantal rechten dat in 2013 wordt uitgedeeld en geveild is zo'n 2.030 miljoen. Daarna daalt het aantal rechten ieder jaar met 1,74%, zo is althans de bedoeling. Dat klinkt goed. Er zijn echter weer allerlei factoren die kunnen leiden tot aanpassingen van het totale plafond en die factoren zullen het plafond over het algemeen in opwaartse richting beïnvloeden.

Veel of weinig
De bedoeling was ook dat het grootste deel van de rechten geveild zou gaan worden, in plaats van dat ze gratis worden uitgedeeld. Maar langzaam maar zeker worden steeds meer industrieën vrijgesteld van deze veilingen, onder het mom van carbon leakages. Nog steeds kan het stelsel effectief zijn als de plafonds maar voldoende laag worden vastgesteld. Maar dat is dus ook de vraag. Dat aantal van ruim 2000 miljoen is gebaseerd op het gemiddelde van de uitstoot in de jaren 2008-2012. Het lijkt erop dat het op de werkelijke uitstoot is gebaseerd, hoewel die voor 2011 en 2012 nu nog niet bekend zijn. Dat moeten dus schattingen zijn, die mogelijk aan de hoge kant zijn, want de recessie heeft in de afgelopen jaren toegeslagen. Daarnaast volgt straks uit allerlei berekeningen per bedrijf dat de bedrijven in totaal zo en zoveel rechten nodig hebben en de vraag is wat er gebeurt als dat veel meer dan het Europese plafond zal zijn.

Discipline
Politici zullen waarschijnlijk nooit de discipline op kunnen brengen om het aantal rechten zodanig laag vast te stellen dat er een stevige CO2-prijs uit komt rollen. Ze zullen altijd gevoelig blijven voor de lobby van de industrie, inclusief de energiesector, die zal blijven duwen en trekken om het aantal rechten omhoog te krijgen. In economische mindere tijden, zoals nu, zullen ze hun zin krijgen omdat politici de toekenning van gratis rechten zien als het broodnodige steuntje in de rug, en in goede economische tijden zullen de bedrijven beargumenteren dat ze meer rechten nodig hebben omdat ze anders in hun groei geremd zullen worden. En dat kost banen. En dan zullen politici toegeven want als zij ergens gevoelig voor zijn dan is het voor het argument dat iets banen kost. Daar krijgen ze 's nachts nachtmerries van. Zie het grote aantal branches van de industrie dat zich al heeft weten te onttrekken aan de veilingen, die vanaf 2012 gehouden zouden moeten worden.

Centrale CO2-bank
Eigenlijk zou er een soort onafhankelijke instelling moeten komen, die het aantal rechten onafhankelijk van de politieke waan van de dag vaststelt. Net zoals de centrale banken van Nederland en Duitsland zich vroeger (met de nadruk op vroeger) louter concentreerden op het in de hand houden van de geldhoeveelheid om zo te inflatie te beteugelen en zich niet inlieten met mondaine zaken als wisselkoersen, begrotingstekorten en het redden van banken. Maar zo'n centrale CO2-bank komt er niet.

Uitgehold
Het is daarom niet te verwachten dat de plafonds in de komende jaren echt knellend zullen zijn. De prijs zal daardoor laag blijven, waardoor zelfs bedrijven die hun rechten deels moeten aankopen niet echt geraakt zullen worden. Maatregelen als de set-aside, het uitbreiden van het stelsel naar nieuwe sectoren en met nieuwe gassen zijn hard nodig, maar ze zullen niet echt veel zoden aan de dijk zetten. Daarnaast is het dus de vraag wat er allemaal van terecht komt. De tekst die moet leiden tot een set-aside is al flink aangepast. De luchtvaartsector gaat als een dolle tekeer tegen de komst van het emissiestelsel naar de eigen sector net zoals ze destijds tekeer gingen tot er een vliegtaks werd ingevoerd van enkele euo per ticket, van vaak meer dan 1000 euro. Wat een trieste sector en wat een trieste politici die zich daardoor op sleeptouw laten nemen. Waarschijnlijk zullen ze wel in zekere mate hun zin krijgen, waardoor het stelsel verder uitgehold wordt.

Hef maar op
Nu kunnen we ons daar heel erg druk over gaan maken, en elke keer een berichtje gaan schrijven als er weer iets verandert of niet verandert. Maar als je eigenlijk toch niet gelooft in het stelsel dan maakt het ook weinig uit als goedbedoelde pogingen weer eens stranden. Waarschijnlijk is er nog nooit een grammetje CO2 door het emissiehandelsstelsel bespaard en zal dat ook niet in de toekomst gaan gebeuren. Ondertussen is er wel een hele bureaucratie opgetuigd en zal die bureaucratie alleen nog maar toenemen met de aanpassingen die nu voor na 2012 in het vat zitten. Het stelsel is ten dode opgeschreven. Hef het dus maar op. Of het echt dood gaat is echter nog maar de vraag, want als iets eenmaal gecreëerd is door Brussel waarmee veel mensen een dik belegde boterham verdienen dan gaat het nooit meer weg. Maar in ieder geval zal het dan klinisch dood zijn. Het enige wat echt helpt om de CO2-uitstoot terug te brengen is een klimaat waarin vervuiling door bedrijven niet meer geaccepteerd wordt door consumenten (door ons dus) en waarin de consument besluit om de rug toe te keren naar deze bedrijven.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn