Duurzaamheid tussen kerk en markt, hoe de valkuil van religie te voorkomen?

3 december 2013 - Vorige week werd in de Oude Calixtus Kerk te Groenlo de aftrap gegeven van de duurzame energiemaatschappij Agem. Vaker zijn er bijeenkomsten over duurzaamheid geweest in kerken. De wonderbaarlijke bijeenkomst enkele jaren geleden in de Eusebius Kerk te Arnhem was een soort wake-up call voor iedereen die met duurzaamheid te maken had en luidde de start van de duurzame beweging in Nederland in, samen met nog wat andere bijeenkomsten. Duurzame bijeenkomsten gedijen in andere woorden wonderwel in kerken. 

Uw rijk zal komen
En dat laatste is eigenlijk niet zo gek. De overeenkomsten tussen religie en de duurzame ideologie zijn legio. Net als religieuzen geloven de 'duurzamen' in een betere wereld dan de wereld zoals we die nu hebben. En net als de religieuzen vinden de duurzamen dat we op een bepaalde manier moeten leven om tot die betere wereld te komen. In beide gevallen zijn we gedoemd als we niet ons gedragen zoals voorgeschreven. En net als de christenen en andere gelovigen hebben de duurzamen hun eigen goeroes. Die goeroes preken de goede leer en hun verhaaltjes komen eigenlijk steeds op hetzelfde neer.

Geen sprookje
Ik wil niet zeggen dat duurzaamheid daarmee een sprookje is of dat de uitgangspunten van de duurzame ideologie onzin zijn. Integendeel. De kans is groot dat we als mensheid ten onder gaan als we met de aarde om blijven gaan zoals we nu doen, net zoals een samenleving gedoemd is als niet bepaalde normen en waarden hoog worden gehouden. Maar er zijn wel gevaren. Het kan best zijn dat de werkelijkheid op een gegeven moment teveel uit het oog wordt verloren. Men gaat zo op in de ideologie dat de vraag niet meer wordt gesteld of de uitgangspunten nog wel juist zijn, of de vraag of de ontwikkelingen zodanig zijn dat er redenen zijn het instrumentarium aan te passen.

Frasen
De vraag of de duurzame kerk de realiteit uit het oog heeft verloren is denk ik wel relevant. Als ik bijeenkomsten zoals die in Groenlo bezoek hoor ik steeds dezelfde riedels en frasen. Men wil van alles maar geeft zich niet veel rekenschap van het feit dat er al heel veel vergelijkbare initiatieven mislukt zijn. Zo is nu wel voldoende duidelijk dat het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf zo goed als onmogelijk is, helemaal voor mensen die dat in hun vrije tijd doen. De energiemarkt is te complex en de risico's zijn te groot. Hoewel er al veel coöperaties ten onder zijn gegaan komt iedere groep steevast met min of meer hetzelfde verhaal. Er blijkt uit niets dat de nieuwkomers geleerd hebben van eerdere mislukkingen en dat ze nu iets hebben gevonden dat maakt dat het wel gaat werken.

Klein is fijn genoeg
Sowieso zijn de tekenen des tijds voor de duurzame beweging niet goed. De fossiele energie-industrie lijkt aan de winnende hand te zijn. Weinigen geloven nog dat het zogenaamde energie-akkoord de opmaat is naar 16% duurzame energie in 2022, die het beoogt te zijn. Zonnepanelen worden belast door de Europese Unie, nieuwe regelingen die bedoeld zijn om duurzame energie te stimuleren worden zo opgetuigd dat de mislukking al in het ontwerp ligt ingebakken en er is grote weerstand tegen de bouw van windmolens op land en, vanwege de kosten, op zee. Belangen van de gevestigde industrie wegen zwaar bij politiek en de ambtenarij, zoals onder meer blijkt de verlaging van de energierekening voor de energie-intensieve industrie. Lokale opwekking door particulieren wordt doelbewust door de politiek klein gehouden.

Wishfull thinking
De duurzame beweging staat er in andere woorden niet goed voor. Toch doen de leden van deze gemeenschap nog steeds alsof de omwenteling naar een meer duurzame samenleving voor de deur staat, én onvermijdelijk is. Tijdens bijeenkomsten wordt steevast gesproken over honderden lokale duurzame energie-initiatieven, terwijl het grootste deel op sterven na dood is. Het tijdperk van lokale duurzame energie-cooperaties is wel zo'n beetje voorbij. Er zullen er enkele overblijven, zoals Texel Energie, de Amerlander Energie-coöperatie en wellicht Grunneger Power. Een paar zullen doorgaan als wederverkoper. Vraag is of je dat moet willen. Dat is het wel zo'n beetje. Spreken over honderden lokale initiatieven is een soort van wishful thinking, dat wellicht bij een geloof hoort maar niet bij realistische visie, die eigen zou moeten zijn aan politici.

Ik geloof
Ik moet bekennen: zelf ben ik ook wel een gelovige. Ik denk echt dat verduurzaming nodig is en tot een kwalitatief beter leven leidt voor ons allen, en ook trouwens dat een samenleving die gebaseerd is op christelijke normen en waarden een betere is dan eentje die daar niet op gebaseerd is. Ook geloof ik dat die verduurzaming van de westerse samenlevingen door zal gaan en dat de fossiele energie-sector uiteindelijk ten onder zal gaan. De lokale duurzame energiecoöperaties zijn weliswaar ten dode opgeschreven maar mensen, bedrijven en organisaties zullen doorgaan met verduurzaming van hun huizen en kantoorpanden. Maar het zal nog lang duren. En de belangrijkste trigger zal welbegrepen eigenbelang zijn en niet idealisme. Nodig is dus een realistische visie; wat werkt wel en wat werkt niet en hoe krijgen we dat van de grond? Hoe breken we de macht van de fossiele sector?

Cohesie
Misschien zijn kerken dus mogelijk niet zo geschikt als plek voor duurzame bijeenkomsten. Men is te lief in de kerk en wellicht geneigd te denken dat alle hulp van boven komt, of dat het allemaal vanzelf gaat als men maar hard genoeg hoopt of gelooft.Terwijl nodig is: een uitgekiende strategie en keiharde actie buiten op de straten en pleinen van het land. Maar aan de andere kant: kerkgebouwen zijn wel schitterende plaatsen en ze zijn juist gebouwd om mensen hoop te laten houden op die betere toekomst en om ze stil te laten staan bij de vergankelijkheid van onze eigen kleine leventjes. Dat is ook wat waard. En kerken zijn van oudsher ook plekken die sociale cohesie versterken. En sociale cohesie is van grote betekenis voor verduurzaming van de samenleving.

Conclusie
Bijeenkomsten over duurzaamheid in kerken is prima, zolang de gelovigen daarna maar weer snel naar buiten gaan - de straten en de markten op- om te kijken hoe het er in de echte wereld aan toe gaat en welke maatregelen moeten worden genomen om een duurzame samenleving dichterbij te brengen.

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn