Schaliegashoorzitting: Bedrijven rennen gillend weg als ze horen dat ergens schaliegas wordt gewonnen

20 september 2013 - Proefboringen naar schaliegas zijn voorlopig weer even in de ban gedaan. Toch is het gevaar nog niet geweken. Want minister Kamp start met het opstellen van een structuurvisie, zo kondigde hij woensdagavond aan. En dat is een beleidsinstrument,dat gezien kan worden als een eerste "juridische stap richting de winning van schaliegas", zo zei advocate Kloostra tijdens de hoorzitting over schaliegas, afgelopen donderdag in de Tweede Kamer.

Druk
Het was een zeer interessante hoorzitting, zo vonden velen. De druk was een beetje van de ketel nadat Kamp aan de vooravond van het debat zijn brief naar de Kamer stuurde. Daarin kondigde hij aan dat er extra onderzoek zal komen naar wat de beste locatie voor de winning van schaliegas is. Daarvoor wordt een structuurvisie/plan-MER opgesteld. Gedurende dit onderzoek, wat naar verwachting één tot anderhalf jaar duurt, zullen er geen proefboringen mogen worden gedaan.

Autistisch
Een opvallende zin in de brief is dat nu 25% van het Nederlandse oppervlak onderwerp is van het onderzoek. Het zegt veel over het ministerie van EZ, dat die nog zo'n zin kan opschrijven. We hebben te maken met een dienst die blijkbaar volledig in een ivoren toren leeft en echt denkt dat het zinvol is een kwart van Nederland als potentieel mijnbouwgebied te zien. Opvallend is verder dat de gedachte aan een onderzoek naar wat de beste locaties is opkwam bij het vorige controversiële energie-thema, de gasopslag Bergen. Toen werd gezegd: 'kijk nou eerst eens wat de beste locatie is'. Toen trok EZ zich echter niets van deze wens aan.

Voorzorgsbeginsel
Het probleem met de aanpak van Kamp is volgens Kloostra dat de discussie over de vraag of schaliegaswinning wel nodig is wordt weggedrukt. "Het voorzorgsbeginsel vereist dat het kabinet eerst gaat kijken wat nu eigenlijk het 'maatschappelijk aanvaardbaar risico' is en dat het hier een beslissing over neemt. Dit lijkt terzijde te zijn geschoven", aldus Kloostra, die optreedt voor milieuclubs zoals Natuur & Milieu.

Ruimte-gebrek
Kloostra: "Een structuurvisie is nodig om activiteiten ruimtelijk inpasbaar te maken. We hebben dat gezien rond de bouw van kolencentrales. Er is dan nog weinig ruimte over voor discussie over de maatschappelijke kant. Een plan-MER hoort daarbij. Het gevaar is dat de discussie dan al gauw versmalt tot de vraag waar alternatieve locaties zijn. Als de structuurvisie af is dan kan de Rijksoverheid lagere overheden dwingen hun bestemmingsplannen daarmee in overeenstemming te brengen. Op basis van het voorzorgsbeginsel moet je dat voor zijn. De kosten-baten discussie moet je eerst voeren."

Nut en noodzaak
Het CDA deelt deze visie, zo zei CDA-Kamerlid Agnes Mulder na afloop tegen ons. De partij zal aandringen op het houden van een nut en noodzaak-discussie tegelijkertijd met het opstellen van de structuurvisie. We krijgen zelf een beetje het gevoel dat het ministerie probeert om de discussie terug te brengen naar de vraag wat de beste plek is. Als tegenstanders van schaliegas hierin mee gaan dan is het op een gegeven moment niet meer de vraag óf, maar alleen wáár naar schaliegas geboord zal gaan worden. Het is dus belangrijk voor tegenstanders om niet in deze val te trappen, en zich ten principale tegen schaliegaswinning te blijven verzetten.

Strong
Er was heel veel kritiek van alle kanten op het prutsrapport van Witteveen+Bos, ofwel Wibo zoals het bedrijf in de industrie wordt genoemd. We hebben nooit aandacht willen besteden aan dit rapport, waarvan al van te voren duidelijk was dat het een prutsrapport zou worden, dus dat doen we nu ook niet. Van Nuland van Brabant Water vindt dat de risico's voor het drinkwater niet goed zijn onderzocht. De drinkwatersector pakt de handschoen op en gaat die risico's daarom zelf onderzoeken. Van Nuland vindt trouwens ook dat het Strong-proces moet worden afgewacht. Die moet leiden tot een structuurvisie voor de ondergrond en daarin zouden dus ook de ondergrondse schaliegas-activitieten moeten zijn ingepast.

Rijdende trein
Een ander gevaar dat Kloostra aanstipte was dat de criteria voor het aanvragen van een exploitatie-vergunning (voor een proefboring) niet veel anders zijn dan die van een winningsvergunning. Alleen wordt er bij de laatste stap nog eens goed gekeken naar de liquiditeit van de onderneming, zoals we ook al eerder schreven. Gevolg is dat de overheid, als de exploitatievergunning is afgegeven en als het bedrijf besluit om door te gaan, zo goed als zeker ook een winningsvergunning moet afgeven. Dus de politieke en maatschappelijke discussie moet plaatsvinden nog voor een exploitatie-vergunning is afgegeven, zo betoogde Kloostra.

Onderzoeksboring
Niet duidelijk is, en niet duidelijk werd tijdens de hoorzitting, hoeveel proefboringen er nu gedaan moeten worden voordat een mijnbouwebedrijf weet of er voldoende winbaar gas in de aardlaag zit. Cuadrilla zei drie (op elke locatie één), maar anderen zeiden enkele tientallen. Interessante optie is dat niet een proefboring  door het mijnbouwbedrijf de eerste stap zal zijn, maar een 'onderzoeksboring'. Die vindt dan onder auspiciën van de overheid plaats en als die gedaan is kan de overheid nog alle kanten op. 'Een echt stoplicht-systeem'. Verschillende mensen pleitten hiervoor.

Lek
Ook grappig is het gepoch van de sector over boorintegriteit. Die staat in Nederland hoog in het vaandel. 'Oh ja', zo vroeg Mulder zich af. 'Waarom zijn zoveel gasputten dan zo lek als een mandje?' En waarom, zo kunnen we eraan toevoegen, spoot dan in Den Haag bij het boren naar warm water het gas op een gegeven moment omhoog, en dat nog wel midden in de stad? Gedaan wordt alsof dat soort zaken alleen in Amerika gebeuren omdat daar de regelgeving niet op orde is. Is dat wel zo?, zo vroegen Parlementariërs  zich af. In Nederland stelt regelgeving op het gebied van mijnbouw ook niet veel voor; dat is precies het probleem.

MER
Europese wetgeving is er wel, zo blijkt uit de discussie over een MER. Het is op basis van de Europese wetgeving waarschijnlijk niet verplicht om een MER te eisen, zo zegt Kloostra. Dat komt omdat de volumes van schaliegaswinning mogelijk onder de minimumvolumes van die richtlijn blijven. Mogelijk doelt ze dan op de lijst zoals die is gevoegd bij de conventie van Aarhus. Kloostra wil dat het maken van een MER verplicht wordt. Kamp wil zo'n MER gaan eisen, zo stelde hij althans in zijn brief. Cuadrilla-directeur De Boer zei dat zijn bedrijf altijd een MER heeft willen maken. "Hij liegt", zo zei Willem Jan Atsma van de stichting Schaliegasvrij Nederland na afloop tegen ons. "Cuadrilla heeft nog nooit voorgesteld dat te gaan doen".

Transparantie
Dan is er de discussie over chemicaliën. Net als wij stelde Kloostra dat bedrijven openbaar moeten maken welke chemicaliën ze gaan gebruiken. Het gaat om milieu-informatie, die niet geheim mag blijven. "Duidelijk zou zijn als de politiek eist dat de informatie bekend wordt gemaakt',  zo zei Kloostra en ze zei daarmee echt precies hetzelfde als wij een paar weken geleden. De Boer van Cuadrilla zei dat de twee chemicaliën die hij wil gaan gebruiken op de website staan. Atsma. "Uit de literatuur blijkt echter dat de vraag welke chemicaliën nodig zijn afhankelijk is van de specifieke lokale omstandigheden, waar het bedrijf pas bij het boren achter komt." Ook grappig is dat De Boer stelde dat zijn chemicaliën biologisch afbreekbaar zijn. Jammer dat er op 3000 meter diepte geen bacteriën leven.

Kankerverwekkend
Het toepassen van bepaalde chemicaliën moet als  zodanig zijn geregistreerd onder het Europese Reach-verdrag. Aangezien dat nog niet is gebeurd kunnen bedrijven die chemicaliën niet gaan gebruiken, zelfs als ze een vergunning hebben. Daarnaast gebruiken fracking-bedrijven ten minste één stof die kankerverwekkend is, zo meldde Kloostra. Daar moet een aparte zware vergunningsprocedure voor doorlopen worden. Mulder van het CDA vond ook dat de politiek moet eisen dat bedrijven de aard van de chemicaliën die ze gaan gebruiken openbaar maken. Atsma merkte nog op dat het niet alleen om de chemicaliën gaat die er in worden gestopt, maar ook om de stoffen die in de aardlaag zelf zitten en die in beweging kunnen worden gebracht door het fracken. Dit kunnen onder meer radioactieve stoffen zijn.

Ter land, ter zee
Wetenschapper Wim Turkenburg maakte gisteren nog even gehakt van het begrip 'beheersbaar risico'. Je hebt grote risico's en kleine risico's maar wat een beheersbaar risico is is hem niet duidelijk. Een interessante optie is volgens hem nog om niet op land maar op zee naar gas in schalielagen (onder de zeebodem dus) te gaan boren. En wat zijn eigenlijk de kosten van het reinigen van drinkwater als dat vervuild raakt?, zo vroeg hij zich af. Directeur Van Nuland van Brabant Water meldde later dat het eigenlijk zo goed als onmogelijk is om grondwater dat vervuild is geraakt te reinigen. Jan Dirk Jansen van de TU Delft maakte nog even korte metten met de resultaten van het onderzoek dat Kamp wil gaan doen. "We zullen niet veel wijzer worden." Volgens hem is er maar één manier om het acceptabel te maken en dat is door alles volledig open te maken. "Laat zien wat je doen". Persoonlijk denk ik dat dit niet zal helpen om het acceptabel te maken.

Zout
Een probleem is verder de enorme hoeveelheid zout water die er omhoog wordt gepompt. Wat doe je daar mee? Ontzilten kost ontzettend veel energie. Ook was er veel aandacht tijdens de hoorzitting voor alle infrastructuur die aangelegd moet worden om de schaliegaswining mogelijk te maken. Om de vierhonderd meter een put en onder de grond komt een raster aan buizen. Dan moet het gas dat vrijkomt bij alle locaties nog afgevoerd worden en niet te vergeten, het moet worden opgewerkt tot standaard aardgas voordat het het net in kan, waarvoor dus weer installaties moeten worden gebouwd. Dan moet het vervuilde water dus opgeslagen, gezuiverd en/of afgevoerd worden. Een grote bron van zorg voor een aantal wetenschappers is ook het weglekken van grote hoeveelheden methaan, een broeikasgas veel sterker dan CO2.

Negatieve waarde
Ook de negatieve gevolgen voor de reputatie en de lokale economie werden benadrukt, onder meer door Jan Rotmans. "Het levert nauwelijks banen op, is niet innovatief en leidt niet tot structuurversterking. Het heeft een afschrikwekkend effect op de lokale economie", zo zei hij wijzend op het groene karakter van de economie, waar Brabant zich op laat voorstaan. Rotmans: "Fossiele energie zit in ons DNA en door te zeggen dat het allemaal heel lang duurt blijft het in ons DNA zitten", zo zei hij met een sneer naar Turkenburg, die even tevoren nog had gezegd dat we ook in 2050 nog niet volledig duurzaam zijn.

Groente en fruit
Ook de Noordoostpolder is als de dood voor het effect van schaliegaswinning op de reputatie als  landbouwgebied, zo bleek uit het praatje van wethouder Andries Poppe. Landen als  Rusland  sluiten hun grenzen bij de minste of geringste twijfel. Supermarkten nemen in Amerika al geen producten meer af van bedrijven die zitten op plekken waar schaliegas wordt gewonnen, en het Nationaal lucht en ruimtevaartlaboratorium (NLR) dreigt nu niet meer te gaan bouwen in de polder, zo zei hij. Hij had een kistje groente en fruit  meegenomen om het belang ervan te illustreren.

Kom niet aan ons bier
Net als bijvoorbeeld Milieudefensie en de CU vroeg Poppe aan de regering om de vergunning voor proefboringen, zoals die onder meer zijn verstrekt aan Cuadrilla, in te trekken. Die hangen nu nog als een zwaard van Damocles  boven de omwonenden van de beoogde locaties. Van Nuland van Brabant Water die zich eerst een beetje op de vlakte hield werd aan het einde toch explicieter. "Als er dan naar schaliegas geboord gaat worden dan niet in een gebied waar uit grondwater drinkwater wordt gewonnen en niet waar er breuklijnen in de ondergrond zijn".  En het belangrijkste argument: niet daar waar bedrijven als Dommelsch en Bavaria bier uit het grondwater brouwen. Wie aan ons bier komt die komt aan ons.

 Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn