Forse nederlaag Eneco en Delta: splitsing verenigbaar met Europees recht

24 oktober 2013 - Het Europese Hof van Justitie bepaalde deze week dat de splitsing zoals Nederland die doorgevoerd heeft verenigbaar is met Europees recht. Dat betekent een forse nederlaag voor de energiebedrijven Delta en Eneco, die zich nu naar alle waarschijnlijkheid moeten opsplitsen.

Eigenwijs
De drie energiebedrijven Essent, Eneco en Delta weigerden zich neer te leggen bij de Splitsingswet, ook niet nadat die door Tweede en Eerste Kamer was aangenomen. Ze stapten naar de rechter. Het Gerechtshof haalde daarop een streep door de wet, die bepaalt dat netbeheerders en commerciële productie- en leveringsbedrijven niet tot hetzelfde concern mogen behoren (het 'groepsverbod'). Concreet betekent dit dat de geïntegreerde energiebedrijven zich moeten opsplitsen. Alle energiebedrijven behalve Eneco en Delta deden dat ook, inclusief Essent. Het Rijk ging in cassatie bij de Hoge Raad en die besloot zogenaamde prejudiciële vragen te stellen aan het Europese Hof van Justitie. Die vragen zijn nu beantwoord.

 

Drie zaken
Het hof laat zich over drie zaken uit: het privatiseringsverbod (dat eigenlijk buiten de splitsingsdiscussie staat), de splitsing zelf en het verbod op nevenactiviteiten. Dat laatste betekent dat netbeheerders geen activiteiten oppakken als die in strijd kunnen zijn met goed netbeheer. Twee punten vallen op aan de uitspraak. Het eerste is dat het Europees Hof zegt dat de regels van het vrije kapitaalverkeer van toepassing zijn bij het beoordelen van de splitsingswet. En het tweede is een klein regeltje in een voetnoot dat stelt dat de nationale rechter is gehouden een uitspraak te doen die in overeenstemming is met de beslissing van het Europese Hof.

 

Prima
Het privatiseringsverbod bepaalt dat netwerken niet in private handen mogen komen. Dit is prima, zo zegt het hof. Een standaardregel is dat Europees recht niet treedt in 'regelingen van eigendomsrecht' in de lidstaten. Ofwel: overheden mogen bedrijven in staatseigendom hebben. Nu zou je denken dat hierop dus niet de regels van het vrije verkeer van kapitaal van toepassing zijn. Het zijn geen private ondernemingen. Maar dit is niet het geval: de regels van het vrije kapitaalverkeer zijn wel van toepassing, en die worden beperkt door het privatiseringsverbod, aldus de Europese rechters. Dat hoeft echter weer niet zo erg te zijn omdat er aan die beperking goede redenen ten grondslag kunnen liggen. Het is aan de nationale rechter om te oordelen of dit het geval is.

 

Dwingend
Het privatiseringsverbod staat echter niet ter discussie. Delta en Eneco willen niet eens verkocht worden aan private bedrijven en de eigenaren van Enexis, dat ontstond na de splitsing van Essent, willen het netwerkbedrijf ook niet in de uitverkoop doen. Het gaat hier vooral over het groepsverbod. Ook het groepsverbod is een inperking van vrije verkeer van kapitaal, zo zegt het Europees Hof, maar hier kunnen goede gronden voor zijn. Als die gronden dwingende redenen van algemeen belang zijn kan het groepsverbod worden toegestaan. De door de nationale rechter genoemde doelstellingen van de splitsingswet zijn dergelijke dwingende redenen van nationaal belang, aldus het Europese Hof van Justitie.

 

Onvervalste concurrentie
Die doelen zijn met name het tegengaan van kruissubsidiëring (van commerciële delen door netwerkbedrijven, red.), waaronder strategische informatie-uitwisseling, transparantie op de elektriciteits- en gasmarkt en het voorkomen van marktverstoringen. Die doelen moeten 'onvervalste concurrentie' op de energiemarkt verzekeren en waarborgen dat er voldoende wordt geïnvesteerd in de netten. Dit zijn voldoende redenen om de regels van het vrije kapitaal buiten spel te zetten, zo stelt het hof. Het bereiken van onvervalste concurrentie is immers een doel van het verdrag van de Europese Unie (VWEU) zelf, waarmee beoogd wordt om de consument te beschermen. Het is "vaste rechtspraak van het hof dat de consumentenbescherming een dwingend vereiste van algemeen belang is."

 

Venijn
In een voetnoot maakt het Europese Hof nog even duidelijk dat er niet licht gedacht mag worden over deze antwoorden op prejudiciële vragen. Het hof is wel een beetje dubbelzinnig daarbij. Want het stelt eerst dat het hof het nationale geding niet beslecht. Dat wisten we al. De zaak ligt nog steeds bij de Hoge Raad, die alleen vragen aan het Europese Hof heeft gesteld. Het feit dat de bal dus bij de Hoge Raad ligt is dus geen nieuws, dat was al van te voren bekend. Maar dan: "De nationale rechterlijke instantie dient het geding af te doen overeenkomstig de beslissing van het hof." De Hoge Raad zal dus moeten concluderen dat de splitsingswet niet in strijd is met Europese regelgeving. Ofwel: tenzij er andere voor het hof overtuigende redenen zijn om die wet af te wijzen zal de Hoge Raad de splitsingswet waarschijnlijk weer in werking stellen. Mogelijk dat de Hoge Raad van mening is dat de doelen van de wet ook op een andere manier behaald kunnen worden. Dat is echter niet het geval; toezicht zal altijd ontoereikend zijn om kruissubsidies te voorkomen. De splitsingswet is juist in werking gesteld na het falen van een eerdere wet, die uitging van toezicht.

 

Snelheid
Hopelijk doet de Hoge Raad nu snel uitspraak en stelt hij de splitsingswet weer snel in werking. Splitsing van de geïntegreerde energiebedrijven heeft de energiemarkt immers al veel goed gedaan. De afgesplitste netbeheerders zijn aantoonbaar beter gaan presteren. Het falen van het netwerkbedrijf van Eneco, daarentegen, laat zien dat ook hier een splitsing hoognodig is. Alleen een afsplitsing kan er voor zorgen dat ook Stedin en Delta Netbeheer zich ontwikkelen tot moderne netwerkbedrijven, die handelen in het belang van de afnemers. Bovendien zijn de netwerkbedrijven dan veilig voor flaters van de commerciële bedrijven, die eerder regel dan uitzondering zijn. Op dit moment is er trouwens sprake van oneerlijke concurrentie, aangezien Delta en Eneco hun netwerkbedrijven inzetten ten behoeve van hun commerciële bedrijven, wat de andere bedrijven niet meer kunnen.

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn