Na aardwarmteboringen in Den Haag, Pijnacker en Bleiswijk is de Koekoekspolder aan de beurt

23 november 2010 - Aardwarmte is bezig aan een opmars. Er zijn al 84 opsporingsvergunningen aangevraagd. Een groot deel daarvan is voor kavels in en rond Den Haag. Het aantal daadwerkelijke boringen blijft vooralsnog achter, met name omdat het slecht gaat in de tuinbouw. Toch zijn er in 2010 drie succesvolle boringen geweest. In de Koekoekspolder bij Kampen zal begin volgend jaar de boor de grond in gaan.

Succesverhalen
Er zijn in de afgelopen jaren ook al drie boringen geweest: in Bleiswijk, in Berkel en Rodenrijs (alle twee bij tomatenkweker A + G van den Bosch) en in Heerlen. Dit jaar bedroeg het aantal ook drie. Deze zomer heeft een tuinbouwbedrijf in Pijnacker-Nootdorp (Ammerlaan) een succesvolle boring gedaan, waar ook de TU Delft bij betrokken is. Op 2300 meter diep werd water van 68 graden gevonden. En er was natuurlijk de boring in Den Haag, die uitkwam op een diepte van 2700 meter en water van 77 graden heeft opgeleverd. Bij de buurman van het tuinbouwbedrijf in Pijnacker (Duijvenstijn) wordt al druk geboord en is halverwege november het eerste water naar boven gekomen.

Bekend terrein, die ondergrond
In Bleiswijk, bij Van den Bosch (een pionier) ging de boor 1750 meter diep de grond in, waar het water 60 graden bleek te zijn. De twee boringen die nodig zijn per project (warm water omhoog en afgekoeld water terug) worden een doublet genoemd. Een aantal doublets staat nog op de planning waaronder één in Delft (in de TU Wijk, samen met Eneco, maar die is lastig omdat die op een warmtenet moet worden aangesloten) en dus nog één in de Koekoekspolder. Er is in Nederland al veel bekend over de ondergrond, zo zegt professor Jan Diederik van Wees van VU en van TNO. Meer dan 50 miljard euro is er geïnvesteerd in dataverzameling door de olie- en gasindustrie. Er zijn al zo’n 3000 putten op het land geslagen (en 3000 op zee).

Hoe dieper hoe warmer
De temperatuur van het grondwater is aan de oppervlakte zo’n 10 graden en stijgt zo’n 30 graden per kilometer, zo zegt Van Wees. Op twee kilometer diepte is die dus zo’n 70 graden, voldoende voor de verwarming van huizen. Dan spreken de experts van diepe geothermie. Bij ultradiepe geothermie zakt de boorkop af naar 4 kilometer diepte, waar de temperatuur meer dan 120 graden is. Dat is geschikt voor de opwekking van elektriciteit, waar stoom voor nodig is. Water van 30 graden is al geschikt voor de verwarming van kassen. Geschat wordt dat er in Nederland ruimte is voor zo’n 70 doublets die samen 11 PJ aan warmte kunnen gaan opleveren. Dit is 3% van de totale portfolio aan duurzame energie.

Grond niet kapot trekken
De afstand tussen het punt waar het warme water gewonnen wordt en de plek waar het afgekoelde water terugstroomt is zo’n 1 à 2 kilometer, zo vertelt Van Wees. Na de boringen komt er een stroom op gang van de plek van de eerste naar de tweede put. Het duurt minimaal 30 jaar voordat het water en het gesteente waar het in zit zodanig zijn afgekoeld dat de winning niet meer rendabel is. De doorlaatbaarheid van de laag is een belangrijke factor bij de vraag of de boring succesvol zal zijn of niet. Door te pompen creëer je onderdruk waardoor het water naar de put stroomt, maar de kracht waarmee je kunt pompen is beperkt, zowel in technische zin (je kunt de grond niet kapot trekken) als in economische zin (het kost op een gegeven moment teveel energie).

Slim gespeeld
In de Koekoekspolder, ten oosten van Kampen, zal tot een diepte van 1800 meter geboord worden, waar het water 67 graden is. De boorkop komt uit in de bekende Slochterenformatie die op zo’n 50 tot 170 meter diep ligt. Roelof Mighelsen van de provincie Overijssel denkt dat er zeven doublets mogelijk zijn, zo zei hij vorige week op het Klimaatcongres 2010. De eerste zal een installatie van zo’n 5 MWth opleveren, voor drie tuinbouwbedrijven in de polder. Wat de provincie slim gedaan heeft: die heeft een opsporingsvergunning verkregen voor de helft van het grondgebied van de provincie. Vervolgens worden daar stukjes van afgesplitst voor individuele projecten.

Risico's
Er is een MEI-subsidie (Marktintroductie energie-innovaties) van 2 miljoen ontvangen. In totaal zal er zo’n 9 miljoen euro geïnvesteerd worden, waarvan naast de subsidie 4,5 miljoen door de provincie en 2,2 miljoen door de gemeente Kampen. Het Rijk zal voor maximaal 1,5 miljoen garant staan. Er is altijd het risico dat de boring mislukt, wat geothermie een enigszins risicovolle bezigheid maakt. In het Aardwarmteproject Den Haag wordt 42 miljoen euro geïnvesteerd, als alle leidingen zoals verwacht worden aangelegd. Dat project heeft 4 miljoen euro subsidie gekregen in het kader van de UKR. Het risico hier is dat er veel minder dan de geplande 4000 woningen op zullen worden aangesloten, nu allerlei nieuwbouwprojecten door de gemeente opnieuw tegen het licht worden gehouden.

De economie van aardwarmte
Technisch is het mogelijk; vraag is nog of en onder welke omstandigheden de projecten economisch uitkomen. Aardwarmte is goedkoop, zo claimt Van Wees; de kosten bedragen slechts een kwart van die van windenergie. Maar aan de andere kant geeft Frank Schoof van Aardwarmte Den Haag ook een aardig inkijkje in de kosten van de aanleg ten behoeve van de verwarming van huizen. De kosten van een CV-installatie bedragen zo'n 4000 euro, maar de verwarming van de 4000 huizen in Den Haag kost dus 42 miljoen gedeeld door 4000 is 10.000 euro per aansluiting. En dat nog alleen als inderdaad al die 4000 huizen gebouwd gaan worden.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn