Als politiek iedereen laat meepraten over beleid krijg je versterkte consolidatie van het bestaande

30 augustus 2013 - De politiek moet de samenleving verder brengen. De politiek moet derhalve voor de troepen uitlopen en wet- en regelgeving verzinnen die dat mogelijk maakt. Door energiebeleid over te laten aan de polder, zoals nu in Nederland dreigt te gebeuren, krijgen bestaande machtsblokken de grootste stem in hoe het verder moet. Dan krijg je een versterkte consolidatie van het bestaande.

Lekken
Eindelijk is de tekst van het energie-akkoord voor iedereen bekend. Zogenaamd gelekt, voor de zoveelste keer. En nu hebben de ontvangende partijen de tekst dan ook openbaar gemaakt. Waarom de tekst is gelekt is niet helemaal duidelijk. Het kan zijn om de media-aandacht maximaal te maken. Als u maximale aandacht wilt voor uw rapport: lek het dan. De NOS en RTL denken dan echt dat ze iets heel belangrijks in handen hebben en zullen er extra veel aandacht aan schenken.

Tactiek
Een andere mogelijke reden voor de lek is dat bepaalde partijen andere partijen die nog twijfelen onder druk willen zetten om te tekenen. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat de werkgevers alleen willen tekenen als minister Kamp toestemming geeft voor de winning van schaliegas en dat de duurzame sector de werkgevers op deze manier onder druk wil zetten. Als het concept-rapport openbaar is kunnen ze bijna niet meer terug. Aan de andere kant kunnen de werkgevers zich in hun handjes knijpen met de inhoud van het rapport, zo zei iemand die betrokken is bij het proces tegen ons.

Status quo
Het is wat je krijgt als je iedereen mee laat praten over het te voeren beleid. 'Iedereen' bestaat per definitie in meerderheid uit mensen en bedrijven die het voor het zeggen hebben en die belang hebben bij de huidige situatie. Dus als 'iedereen' tot een compromis komt over hoe het verder moet dan zal dit aanschurken tegen de gedachtes hierover van de grote bestaande machtsblokken. Omdat ze zo'n overwicht hebben en omdat ze precies weten hoe het spel van onderhandelen gespeeld wordt zullen ze aan het langste eind trekken. Dat hebben de werkgevers en de energie-industrie dus ook gedaan.

Sociaal experiment
Het is ook een mooi sociaal experiment, zo zei iemand. De duurzame energiesector barstte altijd van de kritiek op het ministerie van Economische Zaken, inzake het duurzame energiebeleid. EZ zei vervolgens: 'OK, ga het maar zelf doen'. 'Ga maar in SER-verband onderhandelen met elkaar'. Dat gebeurde, en de uitkomst is dat de duurzame energiesector met minder terugkwam dan er al op tafel lag. Op tafel lag bijvoorbeeld: een aandeel duurzame energie van 16% in 2020. Wordt: 14%. Op tafel lag een verlaagde energiebelasting voor mensen die in coöperatie-verband duurzame stroom opwekken. Nu mogen de energiebedrijven de kosten hiervan doorberekenen en geldt het mogelijk alleen voor zonne-stroom-projecten. Vraag is ondertussen hoelang saldering achter de meter (dus een nultarief voor particulieren die in eigen huis duurzame stroom opwekken) nog blijft bestaan.

Ridicuul
De afschaffing van de kolenbelasting is nog wel de meest ridicule maatregelen die genoemd wordt. Het is een concessie van de duurzame sector in ruil voor sluiting van oude kolencentrales. Maar die oude kolencentrales zouden toch wel gesloten worden. In ieder geval zouden ze voor een groot deel stil hebben gestaan, door de grote overcapaciteit op de markt. De kolenbelasting moet, in tegenstelling tot wat er nu is afgesproken, juist flink omhoog om zo de kosten van stroomopwekking met kolen te weerspiegelen. Op dit moment betalen de producenten minder dan de maatschappelijke kosten, aangezien ze niet betalen voor de vervuiling (externe kosten) die ze veroorzaken.

Vergezichten
Het is wellicht mooi dat alle partijen zo gezellig met elkaar om tafel zijn gaan zitten. Misschien dat de 'fossielen' nog iets hebben opgestoken van de vergezichten van 'duurzamen'. In die zin kan het SER-proces nuttig zijn geweest. Maar ik denk niet dat dat het energie-akkoord zelf veel invloed zal hebben op de ontwikkelingen in de komende jaren. Het rapport staat vol van torenhoge ambities en talrijke voorstellen voor voorlichtingscampagnes. De organisaties achter het rapport gaan er een beetje vanuit gegaan dat we helemaal van niets weten; nu zullen zij ons wel eens laten zien wat er allemaal mogelijk is. Dat het akkoord 15000 banen oplevert, zoals er gemeld wordt, is volstrekte onzin. Dat een akkoord teksten bevat over de mogelijke gevolgen van het akkoord is eveneens onzinnig. Toch namen ALLE media deze, totaal niet onderbouwde deze kreet op in hun artikeltje over het akkoord, en de meeste zelfs in de kop daarboven.

Oude wijn
Er staan ook voorstellen voor overheidsmaatregelen in. Voor een deel zaten die al in de pijplijn, zoals die voor de bouw van windmolens op zee en land. Weer eens wordt aangekondigd dat Tennet een net op zee moet gaan bouwen en dat daar een wet voor moet komen, iets wat al zo'n vijf jaar geroepen wordt. Het voorgestelde tijdschema voor de bouw van windmolens op zee is nieuw, maar dat lijkt me veel te ambitieus. Bovendien worden de aangekondigde tenders alleen uitgeschreven als de kosten met 40% omlaag gaan, zo staat er. Vraag is of dat kan. Of eigenlijk is dat geen vraag. Ook staan er maatregelen in het akkoord die volstrekt kansloos zijn. CO2-opslag wordt weer eens van stal gehaald. Die is "onvermijdelijk". De Nederlandse samenleving heeft deze Brent Spar-aanpak echter al lang en definitief afgeschoten.

Voorgeschreven wijn
Dan zijn er maatregelen die toch al verplicht waren. Veel nadruk ligt er op het plan om jaarlijks 1,5% energie te gaan besparen. Maar dit al is al van Europese wege verplicht. Er is al eeuwen een wet milieubeheer die bedrijven verplicht om die milieu-investeringen te doen die zich binnen vijf jaar terug verdienen. De wet wordt in het akkoord keer op keer aangehaald alsof de onderhandelaars hem zelf verzonnen hebben. Er zal nu echt gehandhaafd worden. Ja vast. En dan zijn er de labels. Iedere woning krijgt de komende jaren een energielabel. De Europese Commissie is hier al een inbreukprocedure over opgestart, zo laat zijn we hier mee.

Werkverschaffing
Ronduit vervelend is dat er talrijke keren geschreven wordt dat voorstellen nog moeten worden uitgewerkt. Dat wordt dan gedaan door dezelfde partijen die ook de afgelopen maanden overlegd hebben met elkaar. Het vervelende hieraan is dat deze partijen duidelijk geprobeerd hebben om zich de komende jaren van voldoende werk te blijven voorzien en om te voorkomen dat het hele SER-gebeuren met dit rapport ten einde komt. Dat is uiterst kwalijk. De politiek zou het van hier af over moeten nemen. Maar door deze aanpak zal de politiek de komende jaren gegijzeld blijven worden door Wiebe Draijer en zijn SER-clubje. Het akkoord zweeft zo ook een beetje boven de echte wereld; het weerspiegelt de belevingswereld van de lobbyclubs maar niet die van de gewone Nederlanders.

Mislukkingen
Echt beleid wordt gemaakt door wetten en regels op te stellen en dat gebeurt door de regering en de Tweede Kamer. Mensen en bedrijven zullen zich alleen aan die wetten en regels houden. Bekend van akkoorden of convenanten tussen belangenorganisaties die onder druk van de overheid tot stand komen, is dat er weinig van in de praktijk terecht komt. Het was een conclusie die de Tweede Kamer zelf ook een keer heeft getrokken, naar aanleiding van de voorliefde van ex-minister van Milieu Jacqueline Cramer voor dergelijke akkoorden. Het is ook niet raar dat dergelijke akkoorden mislukken want er zijn geen sancties. Dat staat zelfs een keer expliciet in het akkoord: dat er geen sancties zijn op overtreding, er is zelfs geen controle op de vraag of voornemens wel gehaald worden: "hiervoor is geen extra toezicht of controle gewenst" (p. 10).

Stap teveel
Alleen voor zover er voorstellen voor wetten en regels in het rapport staan, die ook echt door regering en Parlement worden ingevoerd, zal een akkoord effect hebben. Zoals gezegd: er staan in het energie-akkoord nauwelijks voorstellen voor nieuwe wet- en regelgeving. De voorstellen die er in staan gaan met name over bestaande regelgeving en regelgeving die al in de pijplijn zat. De stap van het SER-traject, zoals het met zo'n lelijk woord is komen te heten, had dus beter overgeslagen kunnen worden. Dan hadden regering en Parlement tot een pakket kunnen komen dat er wel voor zorgt dat de samenleving echt een nieuwe richting in slaat; en dan had dan kunnen gebeuren jaren voordat het nu wellicht nog ooit gebeurt.

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn