Hoe langer SER-onderhandelingen duren hoe minder er overblijft van inzet duurzame energiesector

24 juli 2013 - Het idee om verduurzaming van Nederland te regelen door partijen onder leiding van de SER tot een energie-akkoord te laten komen was een slecht idee. Het was gedoemd te mislukken. Als er al een akkoord komt is het een sterk verwaterd akkoord, en zelfs dat zal ondermijnd worden door de fossiele partijen in de periode daarna. Intuïtief kon je dat al voorzien. Vraag is wat nu rationeel de redenen zijn waarom het project gedoemd was te mislukken.

Push and pull
Het antwoord is volgens mij dat de onderhandelingstafel vol zit met partijen die eigenlijk helemaal geen belang hebben bij verduurzaming en bij het tot stand komen van een akkoord hierover. Een poging om tot een akkoord te komen tussen een groot aantal partijen slaagt alleen als al die partijen belang hebben bij zo'n akkoord: hetzij omdat dat akkoord zelf voordelen biedt, hetzij omdat het alternatief - het niet sluiten van een akkoord - te grote nadelen met zich meebrengt. Push and pull dus. Een voorbeeld van een push-factor is de dreiging door vakbonden stakingen uit te roepen, als ze aan het onderhandelen zijn over een nieuwe CAO.

Bedreiging
Aan beiden voorwaarden is niet voldaan. De grote energiebedrijven en ook werkgevers en een partij als de Vereniging Eigen Huis hebben eigenlijk geen belang bij het tot stand komen van een akkoord. Die hebben belang bij het in stand houden van de status quo. Op dit moment wordt verduurzaming zelfs als een van de grootste gevaren gezien door de grote fossiele energiebedrijven. Zie alle klaagzangen van topgraaier Peter Terium van RWE/Essent, zoals onderdanig en kritiekloos opgetekend door naïeve stukjeschrijvers, zoals die van FD en Wattanders. Overleving van die grote bedrijven is bijna alleen mogelijk als de samenleving juist niet verduurzaamt.

Vestzak/broekzak
Dus in ruil voor concessies op het gebied van duurzaamheid eisen deze bedrijven iets terug wat juist neerkomt op een afzwakking van verduurzaming. In andere woorden wat de duurzame sector met de ene hand wint, verliest ze weer met de andere hand. Alleen als ze heel veel geld krijgen van de overheid willen ze nog wel eens vanachter hun bureau vandaan komen. Maar met dat laatste heeft die overheid dan best wel veel moeite op dit moment.

Geen stok achter de deur
Aan de tweede voorwaarde is ook niet  voldaan. De grote bedrijven ondervinden weinig tot geen nadeel van een mislukken van het overleg. Het is niet zo dat de duurzame energiesector dan stakingen kan uitroepen. Hooguit zal er wat lichte negatieve publiciteit zijn. De fossiele partijen kunnen derhalve constant dreigen om uit het overleg weg te lopen. De duurzame energiesector heeft niets om mee te dreigen.

Trekken en duwen
Dus wat krijg je: de duurzame partijen zijn aan het trekken en duwen om duurzame punten vastgelegd te krijgen, zoals belastingkorting voor degenen die voor de meter duurzame energie opwekken of sluiting van kolencentrales. De niet-duurzame partijen willen daar iets voor terug hebben, want die zien dat als een concessie. Als ze niets terugkrijgen stemmen ze niet in. Dan komt er geen akkoord, maar dat vinden ze niet erg, want daarmee wordt juist bereikt dat de gevraagde punten van tafel gaan. Dus geeft de duurzame sector maar toe.

Vestzak, broekzak
Er ontstaat dus een neerwaartse spiraal. De duurzame sector vraagt iets; de fossiele energiesector wil helemaal niet instemmen maar vraagt in eerste instantie iets terug. Dat krijgt ze dan want de duurzame energiesector wil koste wat het kost een akkoord. Maar de kinderhand is niet gauw gevuld en de fossiele energiesector zal nog meer vragen. Waarna de duurzame sector toch maar weer instemt. Hoe langer de onderhandelingen duren, hoe groter de kans dat er nagenoeg niets overblijft van de inzet waarmee de duurzame energiesector de onderhandelingen is ingegaan. Ook nadat het akkoord tot stand is gekomen zal de fossiele sector blijven jennen. Want er komt geen straf te staan op het niet houden aan de afspraken.

Naïviteit
De vraag is dus waarom de duurzame energiesector aan tafel is gaan zitten. Waarschijnlijk is het naïviteit geweest. De leden zijn in de veronderstelling dat de fossiele clubjes gevoelig zijn voor argumenten als zouden bepaalde maatregelen in het algemeen belang zijn. Maar dat is niet zo. Grote bedrijven en ook werkgevers- en werknemersclubs kennen geen algemeen belang. Die denken alleen in het eigen belang. Daar komt bij dat de grote bedrijven en de belangenclubs wel steeds doen alsóf ze in het algemeen belang denken en handelen. De duurzame energiemensen worden daardoor op het verkeerde been gezet.

Illusie
Aan de ene kant van de tafel zit dus een club die denkt in het algemeen belang en die iets heel graag wil maar geen onderhandelingsmacht heeft, aan de andere kant van de tafel zit een club die denkt vanuit het eigen belang en wel onderhandelingsmacht heeft.  Dat werkt niet in onderhandelingen. Heel het idee van het SER-traject is derhalve gebaseerd op een illusie. De illusie van de duurzame energiesector dat iedereen bereid is om over zijn eigen schaduw heen te springen en bereid is om in zekere mate die dingen te  doen die in het algemeen belang zijn, zelfs als ze niet in het eigen belang zijn. Wake up, duurzame energiesector!

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn