Gemeenten gaan te makkelijk in zee met bedrijven die doen alsof eigen producten in algemeen belang zijn

11 juli 2013 - Iemand van Siemens zei laatst in de raadszaal van de gemeente Den Haag dat hij voorstander is van de invoering van rekeningrijden, om zo de mobiliteit te verduurzamen. Ja, dank je de koekoek! Het bedrijf levert de apparatuur die rekeningrijden mogelijk maakt. Dan zou ik er ook voorstander van zijn. Probleem was dat hij er dat laatste niet bij zei. Gemeenten gaan over het algemeen veel te makkelijk in zee met bedrijven bij het opzetten van projecten die wel in het belang van die bedrijven zijn, maar niet noodzakelijkerwijs in dat van de gemeenschap.

Gevleid
Je ziet het in Den Haag, maar waarschijnlijk in de meeste plaatsen. Gemeenten gaan graag in zee met bedrijven als ze werk willen maken van verduurzaming. Meestal zal het initiatief van de bedrijven zelf komen. Die hebben bepaalde producten of diensten in de aanbieding en ze weten de gemeente te overtuigen dat die bij uitstek geschikt zijn om verduurzaming een impuls te geven. Bestuurders en ambtenaren laten zich dan makkelijk overtuigen. Het etentje dat wordt georganiseerd bracht hen daarbij mogelijk in de juiste stemming. En ze voelen zich gevleid, zo blijkt ook uit de tweets die politici uitsturen als ze met de echte jongens van het bedrijfsleven om tafel zitten. De gemeentes kunnen vervolgens goede sier maken met het ronkende persbericht. 'Kijk eens wat we allemaal aan verduurzaming doen!', zo is de teneur. En weer een project of pilot wordt in de steigers gezet.

Verwarring
Echter er wordt een fout gemaakt. Doelbewust verwarren de vertegenwoordigers van bedrijven het algemeen belang en het belang van het bedrijf. Gedaan wordt alsof de maatregel die in het belang van het bedrijf is in het algemeen belang is. Alleen over dat laatste wordt gesproken; het eerste wordt verzwegen, zoals de Siemens-man het verzweeg. Over je eigen belang praten is not-done. Het publiek en de bestuurders lijken het vaak niet meer door te hebben. En als ze het doorhebben wordt het niet erg gevonden. Niemand van de raadsleden stelde het belangenconflict van Siemens aan de orde tijdens de Haagse commissievergadering.

Luren
Het is zo'n algemeen verschijnsel dat het nauwelijks meer opvalt en dat we er geen schande meer van spreken. Essent-baas Peter Terium riep constant in de afgelopen jaren dat de bouw van kolencentrales echt in het belang van Nederland was. Hij verwarde zijn eigen belang met het algemeen belang. Mensen gaan vervolgens serieus in op de opmerkingen van Terium; terwijl het evident is dat de RWE-baas onzin uitkraamt. Constant wordt er door bedrijven met een beroep op het algemeen belang gepleit voor maatregelen die de eigen portemonnee spekken. Bedrijven die voor het algemeen belang pleiten worden met sympathie bejegend: 'Kijk, een bedrijf dat het goed met ons voor heeft.' En zo laat iedereen zich in de luren leggen. Maar denken mensen nu echt dat grote bedrijven als RWE of Siemens zich iets gelegen laat liggen aan het algemeen belang?

Falende innovaties
Het zoveelste project wordt opgetuigd. In Den Haag is het een aardwarmte-centrale of een klimaatcentrum; elders is het wat anders. Het probleem is dat de vraag naar de producten of diensten die dit project gaat voortbrengen niet vanuit de samenleving zelf is gekomen. Ergo: de kans is groot dat er helemaal geen vraag is naar wat er aangeboden wordt. Bedrijven en gemeenten weten ongeveer wat mensen beweegt, maar vaak net niet precies genoeg. De burgers wordt weer een product door de strot geduwd waar ze niet om gevraagd hebben, maar waar ze wel de rekening voor krijgen, in de vorm van een belastingaangifte. Het project mislukt en sterft een stille dood. De cyclus van falende innovaties doet zich gelden.

Gevalletje OV-chipkaart
Ook gemeenten zelf zijn goed in het verwarren van belangen. Ze verwarren hun eigen belang met dat van de burgers; maar die twee lijken in toenemende mate uiteen te lopen. Bedrijven spelen daar op in. Gemeenten hebben behoefte aan controle, monitoring, veiligheidsmaatregelen en dat soort zaken en de bedrijven bieden producten die hen daartoe in staat stellen aan, terwijl burgers er juist veel last en irritatie van ondervinden. Gek wordt je van de camera's op de wegen. Vaak ook is er een volstrekte overschatting van wat technologie allemaal vermag, ook ingestoken door bedrijven die net met die nieuwe technologie op de proppen zijn gekomen. De bestuurders raken in katzwijm van zoveel moois, maar de technologie heeft zich nog niet bewezen en faalt. Gevalletje OV-chipkaart zeg maar.

Verwachtingen
Veel ontwikkelingen die nu op duurzaam gebied plaatsvinden komen op een dergelijke manier tot stand: aanbod-gestuurd dus. Het voorbeeld bij uitstek zijn de slimme meter en de smart grids. We hebben het hierover al vaak gehad op deze plek. Mensen zitten er niet op te wachten, maar het aantal congressen wat over dit onderwerp wordt georganiseerd is ontelbaar, om maar een uitwas van alle marketinginspanningen te noemen.

Aanjagers
Een ander voorbeeld zijn de oplaadpalen voor elektrische auto's. Wie zijn de aanjagers? Niet de autorijders, want die zien de elektrische auto nog niet zo zitten. Het zijn bedrijven die belang hebben bij de aanleg ervan: de energiebedrijven die de stroom verkopen, of infrabedrijven die het moeten hebben van het aanleggen van kastjes en kabels, of de autofabrikanten die volop hebben ingezet op de productie van deze auto's. Natuurlijk: er is de bekende kip-en-het-ei situatie. Mensen zullen geen elektrische auto gaan rijden als er geen oplaadpalen zijn. Dat is dan het argument voor gemeenten, zoals aangereikt door bedrijven, om zich volop op die oplaadpalen te storten. Maar het is te verwachten dat die oplaadpalen, als de behoefte aan elektrisch rijden groot is, er wel komen, zoals ook de benzine-stations er ook gekomen zijn.

Bedrijfswens is vader van de gedachte
Of neem allerlei onderzoeken die in opdracht van gemeenten worden gedaan. Onderzoeksbureaus als CE Delft en SEO weten overheden blijkbaar constant te overtuigen dat er van alles onderzocht moet worden. Het gevolg zijn rapporten die veel geld kosten, maar waar werkelijk niemand iets mee opschiet. Voorbeeld is het recente backcasting-rapport van CE Delft, een tamelijk nutteloze exercitie. Ook allerlei energie-scan projecten zoals die van Liander in Amsterdam komen voort uit gemeentelijke en bedrijfswensen. Zelfs energie-coöperaties, die door iedereen altijd genoemd worden als hét voorbeeld van iets dat uit de samenleving zelf komt, zijn niet zelden aanbod-gedreven, in de lucht gehouden met subsidies, zonder dat er echt vraag is naar de producten die worden aangeboden.

Ballonnen doorprikken
Bestuurders en ambtenaren doen er goed aan zich van dit onderscheid tussen bedrijfsbelang en algemeen belang rekenschap te geven. Constant moeten ze zich afvragen wat het belang is van bedrijven die met mooie voorstellen komen. Aan verhalen als dat die voorstellen in het belang van de inwoners zijn hoeft niet veel waarde te worden gehecht. Gemeenten moeten zich afstandelijk opstellen richting de bedrijven. Ze doen er goed aan de poorten van het gemeentehuis zo goed als gesloten te houden. Als er behoefte  is aan iets moet die vanuit de gemeente zelf komen. Zij ontbieden dan de bedrijven op eigen initiatief  op het stadhuis.  Vast moet staan dat er dat er onder de bewoners behoefte aan die producten of diensten is. Beter is het om maar helemaal niet meer in zee te gaan met bedrijven, behalve als het gaat om verduurzaming van hun eigen gemeentelijke organisaties natuurlijk.

Wegwijs
Gemeenten moeten zich vooral verstaan met de burgers en met de bedrijven van de gemeente als zijnde inwoners van die gemeente; dit laatste om in kaart te brengen wat er leeft. Die burgers en bedrijven kiezen dan vervolgens zelf de bedrijven waarmee ze zaken willen doen; en ze kopen producten van die bedrijven met hun eigen geld. Dat is de beste manier om te waarborgen dat er vraag is naar datgene wat wordt aangeboden. Gemeenten hoeven de verduurzaming niet vorm te geven door voor veel geld met allerlei bedrijven in zee te gaan. Ze doen er goed aan zich te concentreren op het bieden van hulp aan mensen en bedrijven die het duurzame pad op willen gaan, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van grond ten behoeve van de bouw van duurzame energie-installaties, door het wegnemen van zinloze regeltjes, zoals die rond de plaatsing van zonnepanelen op daken, het geven van hier en daar een beperkte subsidie en het wegwijs maken van de inwoners in duurzaamheidsland.

Dus zo:
gemeente ---> burgers----> bedrijven

In plaats van zo:

Gemeente ---> bedrijven ----> burgers

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn