COLUMN - Vadertje staat kan niet boekhouden en houdt burgers voor de gek

30 april 2013 - De afgelopen jaren woedde een felle strijd tussen voorstanders en tegenstander van vrij salderen van zonnestroom. De aarzelende overheid is ronduit voorzichtig vanwege ‘inkomstenderving’. Een volstrekt archaïsche argumentatie ligt hier aan ten grondslag. Vadertje staat kan niet boekhouden en houdt burgers voor de gek.  

De discussie over onbeperkt salderen op de eigen woning is geslecht. U kunt met zonnepanelen op het dak de opbrengst daarvan onbeperkt salderen met uw verbruik. Diverse energiebedrijven waar hier reeds toe overgegaan, maar zoals vaker ijlt de overheid na. Nu resteert nog een antwoord op de vraag of je mag salderen wanneer de energie wordt opgewekt op een ander gebouw.

Op afstand
Investeren in zonne-energie is inmiddels een goede investering. Daar kan geen bank tegenop. Waarom is salderen op afstand dan nog niet toegestaan? Met salderen op afstand wordt bedoeld het toestaan van het plaatsen van zonnepanelen op een ander gebouw dan jezelf en de opbrengst verrekenen met het eigen verbruik. Dat is dus salderen tegen 22 cent per kWh die je anders betaalt en niet de 7 a 9 cent terugleververgoeding van een energiebedrijf.

Dit salderen op afstand zou de Nederlandse overheid per kWh uur dus geld kosten, wordt beweerd. Toch is deze redenering volstrekt onjuist om de volgende reden. Wanneer belastinginkomsten afnemen kost dit de overheid geen geld, maar levert het de overheid minder op. Dat is een cruciaal nuanceverschil. Belastinsinkomsten zijn immers geen vanzelfsprekend recht, hoewel ze wel dusdanig behandeld wordt.

Framing
Salderen op afstand met het verbruik van consumenten kost dus niets. Het kost de investeerder geld om het systeem aan te schaffen en de installateur te betalen. Salderen kost de overheid niets, maar salderen levert minder op. Dat is de essentie van de discussie. Grootschalige investeringen in zonnepanelen leveren overigens nog steeds belastinginkomsten op uit onder andere de btw op de verkoop van de producten en uit inkomensbelasting uit installatie.

Dat vrijgeven van salderen op andere gebouwen de overheid veel geld kost blijft toch rondzingen. Dat is wel een heel boude vorm van 'framing'. De feitelijke getallen van de kosten, of gederfde inkomsten, lopen uiteen, maar het kan gaan om honderden miljoenen euro’s. Toch draait daar nu de hele discussie om. Dat dit een feitelijk oneigenlijk argument is, is gestoeld op de wet van behoud van belasting.

De wet van behoud van belasting

Wat het doel is van het heffen van belastingen wordt nog wel eens vergeten in deze discussie door betrokkenen. Beleidsmakers en bestuurders zien belasting in de regel als een entitlement. De Nederlandse vertaling doet geen recht aan het Engels, maar het dichtstbij komt: ´'een recht'. Belastinginkomsten staan te boek als een vanzelfsprekendheid en een recht onder bewindvoerders. Tornen hieraan wordt ervaren als een persoonlijke aanval. Dat belasting heffen gebeurt bij de gratie van de burgers wordt vaker dan gezond is vergeten.

Functies
Belastingen hebben botweg twee functies: de budgettaire en de instrumentele functie. De budgettaire belasting wordt ingezet voor het financieren van collectieve diensten en goederen. Naarmate deze belastingen omhoog gaan, moeten de burgers dit geld via de politiek terug zien komen. Hierbinnen kan de Nederlandse overheid bijvoorbeeld bepalen om de transitie naar een duurzame energievoorziening te financieren, zoals in Duitsland is gebeurd.

De instrumentele belasting daarentegen is gericht op andere (politieke doelen) zoals het ontmoedigen van gedrag: belasting op sigaretten, drank en benzine, of bijvoorbeeld de herverdeling van welvaart dmv inkomstenbelasting.

Honingpot
Dat de energiebelasting jaarlijks (fors) stijgt en ongeveer 2/3 van de consumentenprijs uitmaakt beseffen velen zich niet. Bovenop de energiebelasting wordt ook nog BTW geheven. Een belasting op een belasting.

Op dit moment wordt energiebelasting gebruikt voor de algehele belastingpot. Een specifieke allocatie voor de energiebelasting is niet gemaakt. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de waterschapsbelasting. Van het waterschap ontvangt u jaarlijks een prachtige folder waarin staat welke activiteiten ze ontplooien voor uw bijdrage. Je zou dan kunnen zeggen dat energiebelasting budgettair wordt ingezet. In dit geval heeft de overheid geen enkel belang bij welke vorm van bezuinigen dan ook. Het is zelfs in het belang van de overheid dat burgers maar zoveel mogelijk energie blijven gebruiken.

Doel en gevolg
De logische aanname is dat de hoge energiebelasting een hoog energieverbruik door consumenten ontmoedigt (niet door bedrijven; die betalen immers na het doorlopen van de eerste staffels van energiebelasting weinig belasting). De zogenaamde instrumentele belasting. Deze logica doorredenerende, zou het doel van de overheid zijn door middel van de energiebelasting de burgers aan te moedigen minder energie te gebruiken.

U ziet hem al aankomen. Als dat zo is, dan zijn doel en gevolg van de instrumentele belastingmaatregel dat burgers uiteindelijk minder energie gebruiken, wat leidt tot minder belastinginkomsten. Toch lijken de ontwerpers en hoeders van onze energiebelastingawet niet zo naar de maatregel te kijken.

Ander voorbeeld

Het voorbeeld van de moestuin is eerder veel gebezigd: als ik tomaten teel in mijn eigen moestuin, op een andere locatie dan mijn huis, betaal ik daar ook geen belasting over.

Laat ons eens een logische vergelijking maken. Als iedereen nu de woningen fors gaat isoleren, dan loopt de belastingdienst immers ook inkomsten mis. Waarom wordt over dit product geen felle discussie gevoerd over gederfde belastinginkomsten? 

De keuze voor zonne-energie

De primaire reden waarom mensen in zonne-energie stappen is financieel. Als een zonnestroom-installatie op je dak niet een veel hoger rendement zou hebben dan je geld op de spaarrekening zetten, zouden lang niet zoveel mensen hiervoor kiezen. Hoewel de terugverdientijd in jaren gerekend moet worden, is het een bijzonder interessante investering. Afhankelijk van de grootte van de installatie op het dak wordt jaarlijks voor honderden euro’s bespaard.

Open zenuw
Een mooi appeltje voor de dorst in tijden van crisis. Ook woningbouwcorporaties zien in isolatie en zonnestroom een mooi antwoord om lasten te verlagen en daarmee koopkracht te vergroten. Hoewel veel burgers hier ook graag in willen investeren kunnen ze dit niet in verband met de huissituatie: het dak ligt niet gunstig of de mensen wonen in een huurhuis. Juist de bereidheid van burgers te willen investeren in een financieel interessant en veilig product dat goed is voor de koopkracht, milieu en duurzaamheidsdoelstellingen moet omarmd worden.

Dat de duurzame energie sector hard groeit als een van de weinige sectoren moet niet tegengewerkt worden, maar juist gestimuleerd. En daarmee wordt direct de open zenuw van een achterhaalde beleidsstrategie blootgelegd.

De overheid als een verwend kind

In feite gedraagt iedere politieke tegenstander van de vrije salderingswet zich als een verwend kind. Een verwend kind dat vindt dat zakgeld van haar ouders een recht is. Een verwend kind dat beter denkt te weten hoe het geld goed te besteden dan de ouders.

Emancipatie
Alles komt er op neer dat niet de burger, maar de overheid haar zaakjes niet op orde heeft. Burgers die massaal koopkracht willen versterken door middel van isolatie, zonnepanelen of zonneboilers versterken de eigen positie. Logisch, zeker in tijden van crisis. De overheid moet niet in de weerstand schieten, maar deze beweging, die toch niet te stuiten is, omarmen en creatief zoeken naar kostenreductie bij haar eigen organisatie en de opkomende duurzame economie stimuleren, omdat deze veel werkgelegenheid oplevert. 

Meer decentrale energie betekent ook een stap in de emancipatie van burgers. Burgers die zelf bepalen waar hun geld naartoe gaat. Ditmaal op het vlak van energie. Daarbij komt dat meer lokale duurzame energie zoals zonnepanelen ertoe leidt dat allerlei subsidies kunnen worden stop gezet en dat uitvoeringsdiensten kunnen slinken. Toch een enge gedachte voor de overheid.

Rolf Heynen

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn