Afvalbeleid, hoe verder? Politiek moet touwtjes stevig in handen nemen

16 juli 2012 - Het afvalbeleid ligt na twee jaar Atsma compleet in gruzelementen.  Alles wat goed werkte is zo'n beetje afgeschaft en daarvoor in de plaats kwam een vaag akkoord met de verpakkingensector, waar heel veel doelen in genoemd worden maar dat geen enkele garantie bevat dat die doelen ook echt gehaald worden. Het wordt tijd voor een grote schoonmaak op het ministerie van I&M en een goed bewindspersoon voor milieu en afval, die de de touwtjes stevig in handen neemt en die oog heeft voor duurzaamheid.

Fout
De fout die Atsma en zijn ambtenaren steeds maken is dat afvalbeleid iets is dat in samenspraak met de sector moet worden vastgesteld. Milieubeleid is echter bij uitstek iets dat van bovenaf moet worden opgelegd, simpelweg door heldere regels vast te stellen die ook gehandhaafd worden. Anders, als er vrijwillig afspraken worden gemaakt, doet zich namelijk het bekende prisoner's  dilemma voor. Voor de maatschappij als geheel zou het goed zijn als iedereen zich aan de afspraken houdt, maar voor iedere individuele participant is het voordelig om zich niet aan de afspraken te houden, waardoor niemand zich aan de afspraken zal houden.

Inpakken
Dit laatste is ook precies wat er zal gaan gebeuren met het convenant dat met de sector is gesloten, en waar gemeenten schoorvoetend ja tegen hebben gezegd. Er kan niet gehandhaafd worden, en er zal ook niet gehandhaafd worden, waardoor het voor bedrijven voordelig is zich niet aan de afspraken te houden. Er zal dus niets van de gemaakte afspraken terecht komen en de koepelorganisatie Nedvang komt over een paar jaar dan wel met één of andere smoes, of de organisatie vervalst de gegevens weer eens en houdt vol dat de doelen wel gehaald zijn. Dat weet iedereen nu al, en dat weet de Tweede Kamer ook.

Dieptepunt
Convenanten werken niet, dat hadden we al geconstateerd bij de evaluatie van het beleid van voorganger Cramer, dat mislukt is, en ook Elbert Dijkgraaf (nu Kamerlid voor de SGP) constateerde het bij zijn inauguratie tot hoogleraar. De overheid moet zich boven de partijen in het veld stellen en heel duidelijke regels afkondigen. 'Zo doen we het en niet anders.' Dat hoeft geen geld te kosten en dat hoeft geen overdreven bemoeizucht op te leveren. Het middenveld is belangrijk en moet vooral veel zelf doen, maar dat wil niet zeggen dat ze in moet stemmen met de regels die we vaststellen. Het dieptepunt op afvalgebied was op dit punt nog wel de weigering van de vorige afvalminister Tineke Huizinga om tegemoet te komen aan de wens van de Kamer om de verwijderingsbijdrage af te schaffen, hoewel het geld tegen de plinten van de betreffende fondsen opklotste, met als argument dat er één of andere vage organisatie in de sector was die het hier niet mee eens was.

Een goed milieu-beleid begint en eindigt bij de overheid

Inpakken
De Tweede Kamer heeft zich in de afgelopen jaren keer op keer laten inpakken door Atsma (sorry, maar de gezegden die te maken hebben met afvalbeleid liggen voor het oprapen). Op één of andere manier hebben de vrouwelijke woordvoerders voor afval en milieu (en daar zijn er veel van) een zwak voor deze bijziende en knullig overkomende staatssecretaris, en pakten ze hem wellicht om die reden niet aan. Dat is echter wel wat hij had verdiend. Hij had keihard aangepakt moeten worden. De dames moeten wellicht nog leren dat een algemeen overleg in de Kamer iets anders is dan een theekransje waar het vooral gezellig moet zijn. Het gaat goeddomme wel om controle van het beleid van de regering.

Oor niet laten hangen
Er zijn twee opties. Of we krijgen in de volgende kabinetsperiode weer een minister of staatssecretaris die er toe doet en die de touwtjes weer stevig in handen neemt. Of de Kamer stelt zich wat krachtiger op en neemt het heft in eigen handen. Dat laatste heeft de Kamer ook gedaan bij het energiebeleid. Op een gegeven moment beseften de Kamerleden zich dat het van belang is om de bedrijven gewoon voor te schrijven hoe  zich te gedragen en om niet langer hun oren te laten hangen naar de bestuursvoorzitters en hun ielepielerige deelbelangetjes. De splitsingswet, de salderingsmaatregel en een hoop nieuwe regelgeving om de consument te beschermen was het gevolg.

Primaat heroveren
Bij het waterbeleid gebeurt nu iets soortgelijks. Daar zijn de Kamerleden zeg maar halverwege met het terugveroveren van het primaat over het nemen van beslissingen. Een aantal onzalige maatregelen zijn hierdoor al van tafel. Er is echter nog een lange weg te gaan, want het zicht op alle ins en outs van de vele miljoenen- en miljardenprojecten van Rijkswaterstaat ontbreekt vaak nog. Zoiets moet ook bij het afvalbeleid gebeuren. De afval- en verpakkingsbedrijven mogen geld verdienen, maar binnen de regels die wij ze met zijn allen vaststellen. Als wij zeggen dat verpakkingsbedrijven hun rotzooi op moeten ruimen dan moeten ze hun rotzooi opruimen. Klaar. Het Parlement als volksvertegenwoordiging is de enige die daar uiteindelijk over gaat.

Schoonmaak
Het lijkt trouwens ook tijd om de ambtenaren op het ministerie die zich bezighouden met afval te vervangen. De rol van die ambtenaren moet niet onderschat worden, helemaal niet bij een man als Atsma die tijdens debatten het grootste deel van de tijd gewoon opleest wat zijn ambtenaren in koeienletters voor hem op papier hebben geschreven. Wat er nu zit lijkt niet veel soeps te zijn, een soort van groezelige, moeilijk kijkende apparatsjiks, die waarschijnlijk na dertig of veertig arbeidsjaren op het ministerie innige banden hebben met de mensen in de afvalbedrijven. Vervang die ambtenaren door mensen uit de duurzame hoek, die iets weten van de circulaire economie. (Die houden het nu natuurlijk nog geen week vol op zo'n duf miniserie; dus het is ook zaak de cultuur daar te veranderen).

Portefeuille-verdeling
Daarbij was de verdeling van de portefeuilles op het ministerie niet echt evenwichtig: met Schultz die alleen over de aanleg van wegen ging (misschien vergeet ik iets) en Atsma die water, afval en milieu in portefeuille had. Dat laatste was teveel van het goede.

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn