De tien meest mislukte energie-innovaties van de afgelopen jaren

2 juni 2012 - 'Nederland innovatie-land', ammehoela. Hier de tien grootste mislukkingen op het gebied van energie-innovaties van de afgelopen jaren.

1) Algen
Algen zouden de aardolie van de nieuwe duurzame samenleving worden. Behalve dat er diesel van gemaakt kan worden zouden ze nog voor talrijke andere toepassingen gebruikt kunnen worden. Zo zouden ze CO2 uit de lucht halen terwijl ze groeien en bloeien, en schadelijke stoffen uit het water. Ze zouden kunnen dienen als kleurstof en als grondstof voor medicijnen en zalfjes. En, het belangrijkste, ze zouden als biomassa kunnen worden opgestookt in een biomassa-centrale, waarna er min of meer gratis stroom en warmte in overvloed zou zijn. En dat allemaal dankzij zo'n eencellig beestje of plantje. Helaas. Het heeft allemaal niet zo mogen zijn. Algen kweken is nog niet zo makkelijk als gedacht en trouwens: het neemt nogal veel plaats in beslag en er is warmte voor nodig. Wie nu langs de Polderbaan van Schiphol rijdt, langs de algenkwekerij die daar is aangelegd, weet al hoe laat het is. Dat wordt nooit meer wat.

2) Getijde-energie
Ook zoiets. Getijde en Nederland; die horen bij elkaar. Dus wat is er logischer dan dat we grootschalig stroom gaan opwekken door gebruik te maken van de beweging van eb en vloed? Ook de golfslag zelf zou aangewend kunnen worden. Ecofys ging enthousiast aan de slag en bouwde de wave-rotor. Mooie naam. Maar zoals zo vaak: hoe mooier de naam, hoe kanslozer het project. Econcern ging failliet, Ecofys kwam terecht bij Eneco en daarna werd het een stuk stiller rond de wave-rotor. Er is nog wel iets met een steiger en Total en Borssele. Eind mei is de technologie verkocht aan IHC Merwede, die er goede sier mee wil gaan maken. Veel valt er niet meer van te verwachten. Ook niet van andere vormen van getijde-energie. Zo wordt er al jaren gepraat over de aanleg van een getijdecentrale in de Brouwersdam, op het moment dat die doorgestoken wordt. Zou het er ooit van komen? Veel kracht lijkt er in de beweging van eb en vloed niet te zitten.

3) Blue energy
Ook al weer zo'n belofte van de toekomst. Half Nederland zou in de toekomst van energie kunnen worden voorzien met behulp van deze techniek, waarmee energie wordt opgewekt op plekken waar zout en zoet water bij elkaar komen. Er zijn veel van die plekken in Nederland, dus de mogelijkheden waren eindeloos. In elke schets over de toekomstige Afsluitdijk staat wel weer het bekende plaatje van een blue-energy-centrale ingetekend. Vooralsnog blijft het echter bij een klein proefprojectje ergens in Friesland, en al jaren wordt gesproken over de bouw van een grotere blue-energy centrale. OK, tegen de tijd dat die er komt horen we het wel, maar we hebben er weinig fiducie meer in. Dat hebben we trouwens nooit gehad al is het maar omdat zoet en zout water in het echt niet op één plek bij elkaar komen, maar er een groot grijs schemergebied is van brak water. Maar dat is allemaal maar boerenverstand. Alliander heeft er overigens wel vertrouwen in want die nam recentelijk een belang in Redstack, een bedrijf dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van de blue-energy technologie.

4) HRe-ketel
Het leek zo mooi: allemaal thuis op zolder elektriciteit opwekken met de HRe-ketel. Grote bedrijven als Gasterra en invloedrijke personen als Dick Tommel schaarden zich er achter; dus moest het wel goed komen. Appeltje, eitje. De HRe-ketel zou met net zo'n gemak de zolders van Nederlandse huishoudens veroveren als de HR-ketel zo'n twintig jaar gelden. Wat er precies mis ging is niet helemaal duidelijk. Het ding schijnt nogal veel lawaai te maken en om één of andere reden vonden leveranciers het nodig om hem voor 10.000 euro in de markt te zetten, waarmee een mislukking zeker werd. Nederlandse fabrikanten wilden er niet aan. In Azië werden in allerijl productie-fabrieken opgezet, maar dat heeft ook niet gebaat. Mogelijk is de afhankelijkheid van de producent van de Stirling-motor te groot, en vraagt die teveel geld.
Fundamenteel probleem is echter dat het ding heel veel stroom maakt in de winter en heel weinig in de zomer, terwijl het stroomverbruik van de Nederlanders over het algemeen vrij constant is (op warme dagen juist hoger omdat dan allerlei koelinstallaties aanslaan). Daarnaast is er steeds minder warmte nodig om huizen te verwarmen, waardoor een HRe-ketel ook steeds minder rendabel zou worden. Mogelijk was er ook een lobby van energieleveranciers tegen het apparaat, want al die thuisopwek leidt maar tot dalende omzetten. We weten het niet. En netbeheerders waren er mogelijk ook niet zo blij mee. Al die stroom die in huizen wordt opgewekt: dat leidt maar tot problemen in het lokale net. In plaats van dat ze het net gingen versterken, gingen ze stellen dat er afstemming nodig zou zijn. Ze wilden de HRe-ketels het liefst van buitenaf zelf aan gaan sturen. Ja, daag.

5) Helianthos
Het lachertje van alle energie-innovaties die Nederland in de afgelopen decennia rijk is geweest. Echt een showcase van een mislukt innovatie-project. Bestuurders die zich op de borst kloppen, honderden persberichten van elke scheet die met het project gelaten wordt, miljoenen subsidiegeld dat in bodemloze putten verdwijnt, enthousiaste wetenschappers en energiebedrijven die het project zagen als middel om een duurzame reputatie te kopen. Kortom: 'Nederland innovatieland' lag op ieders lippen bestorven bij het horen van de magische naam Heliantos. Dunne, flexibele folie met zonnecellen zou het helemaal worden. Waar zou je het spul níet op kunnen plakken? Helaas, er ging iets mis. Het project is recentelijk voor een appel en een ei (of voor helemaal niets) overgedragen aan een vaag technologiebedrijf. Die zal de technologie nu echt naar de markt gaan brengen. Ha ha. Eerder zag Akzo Nobel er geen brood in, bleek Nuon niet in staat om een fabriek op te zetten, zagen meer dan honderd gegadigden uit heel de wereld er vanaf om de boel over te nemen, mislukte een veiling en strandde een particulier initiatief van een wazige milieu-professor en zijn adjudanten. Succes.

6) Alles wat Gosse Boxhoorn op touw zet
Het lievelingetje van het FD en andere zakelijke media. Een beetje het type Roel Pieper, Maurice de Hond en, ach hoe heet die ook al weer: die knakker van Spijker met een Griekse ij die dacht dat hij Saab wel eventjes kon overnemen? Zogenaamde rasondernemers, maar in feite avonturiers die goed kunnen lullen en behept met een charmant voorkomen. Het ene duurzame energieplan na het andere borrelt op bij Gosse Boxhoorn. Boxhoorn stortte zich op zonne-energie nadat hem de wacht werd aangezegd door Shell, dat besloot de strategie te gaan verleggen en zich alleen nog maar bezig te gaan houden met de meest vervuilende manieren om energie op te wekken, en dat in de meest kwetsbare delen van de wereld.
Het bedrijf Holland Solar werd echter geen succes, ondanks het handig uit elkaar spelen van alle verschillende overheden om zoveel mogelijk subsidiegeld in de wacht te slepen. De fabriek die bij Heerlen op de grens van Nederland en Duitsland werd opgetrokken bleef grotendeels leeg. Tegenvallers werden beantwoord met een vlucht naar voren: het zou nog groter en mooier moeten worden; een vorm van de bekende verliesfinanciering. Een naïef energiebedrijf, Delta, liet zich overhalen om de fabriek te kopen, net als eerder een naïef Nuon zich had laten overhalen om Helianthos te kopen (en een naïef Alliander, en een naïef IHC Merwede, etc.). De fabriek is nu failliet of zo goed als failliet. Gosse houdt echter vol en wist met zijn mooie praatjes bestuurders in het Limburgse te interesseren voor de bouw van een fabriek voor de productie van silicium, de grondstof voor zonnepanelen. Hoe het daarmee staat? We weten het niet en we willen het eigenlijk ook niet weten.

7) Desertec
Mijn god, hoeveel jaren van zijn leven is Paul van Son, voormalig directeur van Essent Deutschland, al bezig met dit kansloze woestijnproject. En al die jaren verschijnt er zo'n twee of drie keer per jaar een pagina-groot artikel in weer een andere krant of een ander tijdschrift, van een journalist die lucht kreeg van het project en meteen stijl achter over sloeg van zoveel vernuft. Het is de simplistische logica van voormalig minister Brinkhorst die zei dat zonne-energie alleen iets voor de woestijn is. De woestijn: dat is immers heel veel zon en plaats zat; dus wat is logischer dan die kale vlakte vol te leggen met zonnepanelen of concentrated solar power-installaties. Nou een heleboel. Eens kijken, wat zullen we eens noemen? Bijvoorbeeld dat de eigenaar om de tien meter een beveiligingsbeambte moet neerzetten omdat de panelen anders gestolen of gemold worden. Of dat er miljarden geïnvesteerd moeten worden voor het transport van de stroom naar plaatsen waar die ook echt afgenomen kan worden, wat ook nog gepaard gaat met heel veel stroomverlies. Of, om nog maar eens iets te noemen, dat de woestijn vaak grondgebied is van landen die politiek niet zo stabiel zijn (om het nog mild te zeggen), en die ook nog heel arm zijn. Hé, hoorden we daar het woordje 'arm'? Dat schept weer mogelijkheden, zo moet die arme Van Son gedacht hebben. Ofwel Westerse landen: 'trekken die portemonnee met geld voor ontwikkelingssamenwerking'. Waarmee het project nog kanslozer werd dan het al was.

8) Slimme meter
Leuk idee, niet eens zo heel onlogisch. Een energiemeter die op afstand uitgelezen kan worden zodat de meteropnemer niet meer langs hoeft te komen, wat ie de afgelopen tien jaar trouwens toch al niet meer deed maar dat terzijde. Helaas. De energiebedrijven vonden het echter nodig om van de slimme meter een soort big brother en een Paard van Troje ineen te maken, waardoor zij heer en meester zouden worden over de meterkast en de achterliggende energievoorziening in onze huizen. Het zou hen in staat stellen om de energietoevoer op afstand af te sluiten ('nee, mevrouwtje, we hebben het geld nog niet binnen') en om, vanachter de beeldschermen in de control rooms, van minuut tot minuut te volgen wat we in huis allemaal aan het uitspoken zijn, in elektrotechnische zin dan. Niet zo'n prettig idee. Bovendien: datatransmissie kan onderschept worden door onverlaten, zo toonde de OV-chipkaart-faal aan. De slimme meter is in een kwade reuk komen te staan. De kans is groot dat het niets meer wordt, hoeveel dure communicatieplannen overheid en netbeheerders er ook tegenaan gooien. De Buckler van de energievoorziening, in andere woorden.

Potentieel mislukkende energie-innovaties:

9) Slimme netten
De hype van dit moment. Congressen over slimme netten, smart grids of zelfs smart cities, volgen elkaar in hoog tempo op, en er komen ook elke keer honderden mensen op af. Iedere zichzelf respecterende stad manifesteert zich als een smart city (Amsterdam, ha, ha) en een netbeheerder die niet met slimme netten bezig is is een loser. 'Innovatie is goed, zo horen we keer op keer van de minister en slimme netten klinkt als innovatie, dus slimme netten zijn helemaal te wauw en we hebben er daarom graag een paar extra miljoentjes (van de burger) voor over', aldus de netbeheerders.
Maar het nut is onduidelijk. Slimme netten zouden nodig zijn omdat we allemaal lokaal stroom gaan opwekken en omdat de bevolking en het stroomverbruik zo ontzettend gaan toenemen. Maar niemand kan uitleggen waarom die slimme netten dan beter zijn dan gewoon versterking van het bestaande net, of waarom investeren in zo'n slim net goedkoper is. En trouwens, de bevolking en het stroomverbruik nemen mogelijk helemaal niet meer toe.
Veel zal er dan ook niet van terecht komen. Het is zelfs niet duidelijk wat er precies mee bedoeld wordt. Natuurlijk: ook de stroomvoorziening kent nuttige innovaties, zoals de technologie die maakt dat een deel van de transformatorhuisjes zichzelf opnieuw opstart bij een kortsluiting, maar dat zijn gewoon van die normale technologische ontwikkelingen, die we in alle sectoren van de economie zien. Dat maakt het nog niet nodig om van slimme netten te gaan spreken. We gaan immers ook niet spreken van slimme ovens, of slimme televisies als er eens een extra snufje telecommunicatie of internet-technologie aan toegevoegd wordt. In andere woorden, waar het op neerkomt: Netbeheer ontdekt de computer en vindt zich meteen heel erg slim en noemt vervolgens alles wat het doet slim.
Dat heeft vervolgens geleid tot het ontstaan van een 'slimme-netten-wereldje' dat bevolkt wordt door lieden met wetenschappelijke aspiraties, vaak net afgestudeerd, die er dan allerlei theorietjes over de 'netten van de toekomst' op na gaan houden en deze theorietjes met veel aplomb maar zonder enige wetenschappelijke onderbouwing uit gaan dragen op congressen over het onderwerp, die nu dus aan de orde van de dag zijn. Het stelt deze lieden in staat een heel toekomstbeeld van de mensheid als zodanig te poneren, terwijl we goeddomme spreken over een paar draadjes in de grond met een computer aan de voor- en achterkant ervan. 'Zeg, die slimme netten, levert dat de burger en het bedrijfsleven nu eigenlijk nog wat op of hoe zit het?' Terzijde: netten en meters kunnen niet slim zijn, want slim is een eigenschap waarvoor hersenactiviteit nodig is, en netten en meters beschikken hier niet over.

10) Elektrische auto
En de laatste in de reeks van vooraf grandioos overschatte energie-innovaties. Dit is op zich wel zinvolle technologie en er zullen best nichemarkten zijn waar de elektrische auto zal aanslaan, zoals die van bedrijven en organisaties die veel met auto's rond rijden in de stad. Maar de auto van jan en alleman zal het waarschijnlijk nooit worden en de gigantische investeringen daarin zullen zich dan ook niet terug verdienen. Ook hier zijn die investeringen vooral overheidsgedreven; en dan gaat het wel vaker mis. De auto-industrie stond op instorten en alleen als de bedrijven plechtig beloofden om te investeren in zogenaamd schone wagens kregen ze geld. En dat investeren deden ze. Maar de nadelen van van de elektrische auto werden onderschat, weggemoffeld en genegeerd want, zoals dat gaat, iedereen had daar op dat moment even belang bij. De nadelen zijn nu wel bekend: lage actieradius, weinig kofferbak-ruimte, weinig oplaadpunten en vele uren die nodig zijn om het kreng weer op te laden als een snellaad-station niet in de buurt is. Daarbij kunnen eigenlijk alleen mensen met een oprit er zeker van zijn dat ze het ding 's nachts kunnen opladen.
Daarnaast kan met recht getwijfeld worden aan de duurzaamheid van de auto. Waar blijven de accu's als de auto naar de schroot gaat? En hoe wordt de stroom opgewekt? Vooralsnog, in Nederland, vooral met kolen- en gasgestookte centrales. Dat klinkt niet echt schoon. Och, mensen zullen best kunnen uitrekenen dat zelfs dan de uitstoot lager is per kilometer of wat dan ook dan bij een benzine-auto. Maar veel zal het allemaal niet schelen. Soms heb ik ook het idee dat de auto met de verkeerde argumenten aan de man wordt gebracht. De voorstanders zouden het ding moeten promoten door te stellen dat het stil is en geen uitlaatgassen produceert. Maar dan nog: ook hier hebben vooral anderen dan de eigenaar zelf profijt van, net als van de eventueel lage CO2-uitstoot. Het is en blijft vooral iets wat de overheid wil en iets wat de overheid wil is nu eenmaal vaak niet iets wat de burger wil. Mensen moeten iets gaan kopen dat minder comfortabel is dan wat ze gewend zijn terwijl anderen er profijt van hebben.

PS: Woensdag een rijtje met de meest succesvolle energie-innovaties, want we willen niet alleen maar negatief zijn hier.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn