CRISIS: Verduurzaming zal doorgaan vooral daar waar die samenvalt met versobering

29 mei 2012 - Het gaat niet goed met de economie. De kans dat het financiële systeem in Spanje ergens in de komende maanden ineen zakt, of met heel veel geld door Europa van de ondergang moet worden gered, is zo goed als één. Ook de wond die Griekenland heet is nog lang niet uit geëtterd. Hoe meer geld van de Grieken zelf uit het land verdwijnt, hoe meer geld van ons erin zal gaan. De effecten op de reële economie van die financiële perikelen lijken vooralsnog onderschat te worden. Vraag is wat dit alles voor de energiesector zal betekenen. We hebben geprobeerd de gevolgen voor vraag, prijzen en mate van verduurzaming op een rijtje te zetten.

Verbruik
Overheden moeten bezuinigen en ook de burgers en bedrijven van Nederland zullen zo min mogelijk uitgeven de komende jaren. De economie in Nederland en die in Europa zullen daarom waarschijnlijk de komende jaren niet of nauwelijks meer groeien, of zelfs verder krimpen. In de afgelopen drie kwartalen was er in Nederland al krimp. Een recessie betekent minder productie, minder hard draaiende fabrieken en daarmee afnemende vraag naar brandstoffen als olie en gas. Kleine afnemers zullen op hun verbruik gaan letten en de verwarming een tandje lager zetten en hun auto wat vaker laten staan. Het stroomverbruik zal ook dalen. Tennet gaat al jaren uit van een stijging van het stroomverbruik met 2% per jaar, maar hier is de afgelopen tijd niets van terecht gekomen. Sinds midden vorig jaar daalt het energieverbruik.

Prijzen
Het aanbod van olie en kolen blijven vooralsnog op peil ondanks spanningen tussen het Westen en Iran. Een dalende vraag en een gelijkblijvend aanbod betekent dalende prijzen. De prijs van olie is al met zo'n 13% gedaald in deze maand. De daling in de kolenprijs is al eerder in gang gezet. Vorig jaar moest er nog zo'n 50% meer betaald worden voor een ton kolen dan nu. De lucht lijkt nog lang niet uit de ballon te zijn. Af te toe stijgen de prijzen, zoals de afgelopen dagen, maar die stijgingen zijn waarschijnlijk niet blijvend. Waarschijnlijk zullen de prijsdalingen doorzetten. De terugkeer naar een prijs van 40 dollar per vat is heel goed mogelijk. Bij een financiële meltdown in Griekenland en/of Spanje zullen de prijzen van grondstoffen als olie en kolen waarschijnlijk van de ene op de andere dag ineen schrompelen. Als zo'n meltdown uitblijft zullen ze langzaam maar gestaag blijven dalen. Het feit dat de olie en de kolen op heel lange termijn op zullen raken doet hier waarschijnlijk niet veel aan af.

Inert
De prijzen van gas en elektriciteit lijken de laatste tijd wat inerter te zijn. Wat bij gas meespeelt is mogelijk dat het aanbod onmiddellijk naar beneden gaat als de vraag daalt. Er wordt dan minder gas uit de bodem gehaald, bijvoorbeeld in Nederland door de NAM. Het aanbod daalt dus ook gelijk. Daarnaast zijn er lange-termijncontracten, waarin afspraken zijn gemaakt over de gasprijs. Door deze inertie in de gasprijs gaat mogelijk ook de stroomprijs niet zo makkelijk omlaag. Stroom wordt in Nederland vooral opgewekt in gasgestookte centrales. Producenten zullen hun stroom nooit onder de kostprijs verkopen; anders zetten ze nog liever hun centrale uit. Toch zijn ook de stroom- en gasprijzen gedaald in de afgelopen maanden. Bijna kwam de prijs voor levering in 2013 vorige week onder de 50 euro per MWh terecht.

Energierekening

Mogelijk dat de gasprijs in elkaar klapt ergens in de komende maanden; dat heb je vaak als zo'n prijs om onduidelijke redenen 'blijft hangen'.  De prijs van gas ligt al een aantal jaren rond de 25 euro per MWh, maar in de periode daarvoor was een prijs van bijvoorbeeld 12 euro per MWh niet ongebruikelijk. In maart 2010 was de prijs van gas voor levering in 2011 slechts zo'n 14 euro per MWh. Op een gegeven moment zullen ook gasproducenten de structureel dalende vraag gaan voelen en zullen ze hun marktaandeel veilig willen stellen. Ze zullen dan de concurrentie met elkaar aangaan en hun prijzen beneden gooien. Grote afnemers (klanten met lange-termijn contracten) zullen bovendien steeds meer gaan aandringen op lagere prijzen. Daarbij zijn gasprijzen in de lange-termijn contracten vaak gekoppeld aan olieprijzen en als die flink gaan dalen kunnen de gasprijzen dus ook flink omlaag. Dit schept ruimte voor dalingen in de stroomprijs.

Kaal
Dan kan ook de energierekening voor de consument omlaag. Energiebedrijven als Nuon en Essent hebben al hogere prijzen voor de consument aangekondigd maar deze aankondiging is eigenlijk al weer ingehaald door de werkelijkheid. Die prijsverhogingen per 1 juli gaan wellicht nog wel door, maar op 1 januari 2013 zal er dan weer een neerwaartse bijstelling volgen, van de kale leveringsprijs wel te verstaan. Omdat de BTW omhoog gaat in oktober, de energiebelasting omhoog gaat en er vanaf 2013 een belasting komt ter financiering van subsidies voor duurzame energie, zal de totale energierekening niet zo snel omlaag gaan. Ook de transportkosten gaan voorlopig nog wel omhoog want netbeheerders investeren vrolijk door alsof er niets aan de hand is en die hogere investeringen is voor hen aanleiding om de prijzen te verhogen; want consumenten zijn een soort financiers in dit geval.

Loodje
Lagere prijzen is niet echt goed voor duurzame energie. Het maakt de opbrengsten van zelf-opwek minder. Het is te verwachten dat veel lokale duurzame energiebedrijven de komende jaren het loodje zullen leggen. Dat zal ten eerste te maken hebben met het verleggen van prioriteiten van de trekkers van die initiatieven. Dat zijn veelal particulieren en die zullen zich de komende jaren meer dan nu moeten concentreren op het echte werk; het werk dat geld in het laatje brengt. Al vaker is te horen geweest dat de inspanning die het kost om zo'n initiatief draaiende te houden bijna niet op te brengen is. Daarnaast zullen de opbrengsten dalen door de dalende stroomprijs en zal er waarschijnlijk minder subsidie beschikbaar zijn voor duurzame energieprojecten. Daarbij zal over een tijdje al het laaghangend fruit wel zo'n beetje zijn geplukt. Dat laaghangend fruit bestaat met name uit het leggen van zonnepanelen op daken in de buurt. De volgende stap zal zijn het plaatsen van windmolens, maar initiatiefnemers zullen hier veelal vastlopen in het stroperige besluitvormingsmoeras dat Nederland op dit gebied kenmerkt.

Oplevinkje
Sommige lokale duurzame energiebedrijven zullen zich nog wel bezig gaan houden met andere vormen van verduurzaming, zoals het leggen van groene daken, het aanleggen van een dubbele riolering waarmee het regenwater apart wordt afgevoerd en het opzetten van een bio-energie-installatie waarin snoeihout uit de omgeving wordt verbrand. Andere vormen van duurzame energie-opwekking als vergistingsinstallaties, warmte-pompen en eventueel warmte-koude opslag lijken meer iets te zijn van individuele bewoners en boeren. Dus het valt te verwachten dat de grenzen van wat de burger collectief kan doen wel zo'n beetje in zicht komen. Mogelijk komt er nog kleine opleving als salderen voor de meter wordt toegestaan. Dit is iets waar onderzoek naar gedaan zal gaan worden, zo beloofde de Kunduz-coalitie. De maatregel zal vooral een stimulans zijn voor de aanleg van collectieve zonne-energie systemen, en niet zozeer van andere installaties.

Duveltje
En dan zal het wel zo'n beetje ophouden. Daarmee is niet gezegd dat verduurzaming ten einde komt. Veel houdt mogelijk op, maar niet de aanleg van zonnepanelen. Mogelijk dat er de komende jaren een dip is door de slechte economische situatie, ondanks de stimulering door de overheid, maar particulieren en bedrijven zullen waarschijnlijk doorgaan met de plaatsing van panelen op hun daken. De economische voordelen daarvan zijn simpelweg te groot. Het zal wellicht een soort het duveltje uit het doosje blijken te zijn. Zoals bij het programma 'Ter land, ter zee en in de lucht'. Er wordt een groot gevaarte van een glijbaan het water in gegleden en op het moment dat die het water raakt en tot stilstand komt, springt er een klein gevaarte uit dat, als het goed is, over het water naar de bel schiet. Uiteindelijk zullen andere technieken ook weer aanhaken, waarbij de economische meest voordelige technieken zich het eerst in een hernieuwde belangstelling van mensen en bedrijven kunnen verheugen.

Poespas
Verduurzaming zal vooral aantrekkelijk zijn daar waar die neerkomt op versobering en op besparing op kosten. Om die reden zal verduurzaming bij bedrijven en overheidsorganisaties gewoon doorgaan, eerder dankzij dan ondanks de crisis. Bedrijven moeten hun winst op peil houden en organisaties als gemeenten en ministeries zullen moeten bezuinigen. Alleen waterschappen voelen nog te weinig druk om op hun budgetten te gaan letten. Alle poespas zal er waarschijnlijk wel af gaan; het zal nu echt een kwestie worden van overleven. Maar de wens naar een meer duurzame wereld is oprecht en zal ook blijvend blijken te zijn. Bedrijven die in wezen onduurzaam zijn vanwege de aard van hun producten, zoals Shell en Unilever, zullen het moeilijk krijgen. Bedrijven die niet alleen duurzaam zijn, maar ook nog duurzame producten aanbieden hebben de toekomst. Mensen zullen naar verwachting steeds bewuster kiezen; voor zoveel mogelijk duurzaamheid per euro die ze te besteden hebben; dus minder producten maar wel die producten die goed zijn voor hun gezondheid, de omgeving en die ook nog op een duurzame wijze zijn gemaakt.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn