Hoe de kloof tussen de schijnwereld van persberichten en de echte wereld te dichten?

18 mei 2012 - Het verbaast me elke keer weer hoe heftig mensen kunnen reageren als ze hier lezen wat ze elders gezegd hebben. Dit keer was het een advocaat die had gesproken tijdens het congres 'Actualiteitendag Energierecht 2012' die aan de telefoon hing. 'Of ik even over wilde gaan tot verwijdering van een aantal berichten die ik naar aanleiding van die dag geschreven heb?' Ja, vast. Hij vond dat wat hij gezegd had niet voor de openbaarheid geschikt was. "Waar ik nu helemaal mee bezig was?" Nou, met het uitoefenen van mijn beroep bijvoorbeeld.

Moeilijk
Dit wordt geen artikel over vrije nieuwsgaring. Ik was gerechtigd om op te schrijven wat ik op heb geschreven; er waren afspraken met de organisatie gemaakt. Mijn punt is dat het heel lastig is om een goed beeld van de werkelijkheid neer te zetten op deze manier. Het is heel lastig om specialisten op een bepaald gebied te spreken te krijgen, die dan ook nog een eerlijk beeld van een bepaalde situatie geven. Advocaten, accountants, kernfysici, etc. praten over het algemeen niet met de pers, en al helemaal niet over zaken die ze 'in behandeling' hebben, of over bedrijven of projecten waar ze bij betrokken zijn. Tegelijkertijd zijn zij echter de enigen die over deze zaken iets weten. Daarom zijn congressen als die Actualiteitendag ook zo nuttig.

Oester
Ik merkte het afgelopen week weer toen ik in de financiële cijfers van Van Gansewinkel dook. Ik ben geen accountant, dus het is lastig, zo niet onmogelijk om die cijfers te duiden. Je hoeft op dit moment niet naar Van Gansewinkel te bellen, want die zijn zo gesloten als een oester door alle problemen daar. (De klassieke reactie: we zitten in problemen, dus we zeggen niets meer, alsof er ook maar één bedrijf is geweest die ooit door deze reactie uit de problemen is gekomen). De financiële mensen van Van Gansewinkel zeggen niets, de accountant niet en ook collega-accountants houden hun mond over Van Gansewinkel stijf dicht. Het is echter wel de taak van journalisten om ondanks deze desinformatie over een belangrijk Nederlands bedrijf een beeld te schetsen van hoe het er voor staat. Probleem is dat die geen accountant zijn en er dus eigenlijk te weinig verstand van hebben. Want iemand die voor accountant heeft gestudeerd is accountant geworden en geen journalist. En iemand die kernfysica studeert zal terecht komen in Vlissingen of in Delft en niet gauw bij de Volkskrant of De Telegraaf. Dus de mensen die weten hoe het zit zullen er niet over praten en mensen die er wel over willen praten weten niet hoe het zit.

Twitter-journalist
Dit geldt voor onderwerpen op veel gebieden. Het is de makke van de journalistiek. Natuurlijk er zijn uitzonderingen: journalisten die wel echt verstand van zaken hebben over de onderwerpen waarover ze schrijven, en specialisten die zich wel eens uitlaten over het één of ander. Zo was het ontzettend waardevol dat kernfysicus Diederik Samsom zich tijdens de kernramp in Japan opwierp als een soort objectieve twitter-journalist. En ook de oprispingen van iemand als Pieter Lakeman zijn onbetaalbaar (anders hadden we nu nog met die rotte DSB-bank gezeten). Maar bijna nooit hebben de journalisten een even gedegen opleiding gehad als de mensen werkzaam in het veld. Veel journalisten zijn geneigd om zich, mede daarom, te concentreren op de persberichten. Logisch want je kunt niet van hen verlangen dat die elke dag naar kantoor gaan met het idee weer eens de onderste steen boven te halen, terwijl er tientallen persberichten voor het grijpen liggen. Ze nemen een van die persberichten als uitgangspunt, plegen nog enkele belletjes om wat dingen helder te krijgen en voila, weer een bericht is af.

Appeltjes-groene weiden
De wereld van persberichten is een schijnwereld: een soort wereld van appeltjes-groene weiden waarin alles pais en vree is en de wereld één grote positieve ingestelde oase van rust en vooruitgang. Persberichten worden vaak uitgegeven bij het begin van projecten of gebeurtenissen en dan is iedereen sowieso nog optimistisch. Maar daarnaast zullen de bedrijven en overheden die de persberichten uitgeven natuurlijk alleen maar een positief beeld over zichzelf schetsen, terwijl in het bedrijf bij wijze van spreken de bestuurders rollebollend over de kantoorgang gaan. Meer nog dan vroeger zijn persberichten onderdeel geworden van het marketingbeleid geworden, wat onder meer blijkt uit de beschrijvingen van vacatures voor persvoorlichters. 'Het fantastische bedrijf Facebook geeft nog meer aandelen uit, tegen een nog hogere prijs dan eerder verwacht', aldus het persbericht. De media melden het; ze laten het woordje 'fantastisch' wel weg maar de positieve grondtoon blijft. De kater komt later. Er is om deze reden een grote kloof tussen de echte wereld, dat is de wereld van de specialisten die niet praten over wat er zich in het eigen bedrijf of de eigen sector afspeelt, en de wereld zoals die geschetst worden in de media.

De klap
Dit is mogelijk de reden dat journalisten zoveel niet zien aankomen: kernrampen (niet specifiek de kernramp in Japan maar kernrampen in het algemeen), de problemen bij Vestia, de monetaire problemen van de Europese Unie, en waarschijnlijk ook de ineenstorting van de koers van het aandeel Facebook straks. Ineens is daar de klap, terwijl mensen in de sector waarschijnlijk al lang en breed bekend waren met de problemen. Het is een beetje als met de ontdekkingsreizen van vroeger: 'Columbus heeft Amerika ontdekt.' 'Oh ja? Waren er dan niet al heel veel mensen die wisten dat dat continent bestond, Indianen of zo?' Zo is het vaak ook met het nieuws.

Nieuws
Dus het woordje 'nieuws' slaat vaak niet op nieuwe ontwikkelingen, maar op ontwikkelingen die voor het eerst beschreven zijn door een relatief grote krant of een populaire zender. Voor veel lezers van Energieenwater.net zal het 'nieuws' van de afgelopen week dat de energie-rekening gaat stijgen door de aanleg van veel grote, overbodige, centrales niet echt nieuws zijn geweest. Er zijn natuurlijk allerlei gradaties. Op zich geldt: hoe minder mensen wisten van bepaalde gebeurtenissen voordat een krant of nieuws-programma op TV er over bericht, hoe meer de beschrijving van die gebeurtenis kwalificeert als echt nieuws. Het uitgelekte Lente-akkoord, zoals woensdag gebracht door de Telegraaf, was echt nieuws, volgens die definitie. De wereld van politiek Den Haag is sowieso gelukkig nog steeds een wereld waarin de invloed van persberichten minimaal is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de energie-wereld.

Bron van alle kwaad
Het is niet dat alles wat er in persberichten staat fout is, of dat het per definitie verkeerd is om informatie te brengen die middels persberichten verspreid is. Maar door de focus op persberichten ontstaat een geforceerd, positief beeld van de werkelijkheid. Journalisten zouden hun eigen agenda moeten trekken; en dat hoeft helemaal niet te betekenen dat alleen over negatieve ontwikkelingen wordt geschreven; in de wereld 'out there' gebeuren ook veel positieve zaken die niet beschreven worden door de persberichten en die zelfs vaak het beeld dat in persberichten beschreven wordt onderuit halen. 'AFM pakt aflossingsvrije hypotheken aan', zo lazen we een tijdje geleden in alle kranten, want die worden tegenwoordig gezien als de bron van alle financiële kwaad in Nederland. En, vervolgens: 'CDA wil dat mensen kunnen aflossen op aflossingsvrije hypotheken'. De werkelijkheid: mensen kunnen al standaard tot 10% van hun aflossingsvrije hypotheek aflossen en veel mensen doen dat waarschijnlijk ook.

Kloof
Daarbij geldt dat er zoveel zaken te beschrijven zijn, dat de bewerking van het zoveelste persbericht eigenlijk alleen maar ophoudt. Veel journalisten zullen ervaren dat ze maar niet toekomen aan dat ene bericht dat ze al zo lang willen schrijven, door alle pers-plichtplegingen. Oproep: 'Ga die berichten schrijven en leg de persberichten terzijde!' 'Durf ook eens over zaken niet te schrijven, ook al vult de concurrent daar de halve krant mee.' Zelf heb ik me in ieder geval voorgenomen om niet meer af te gaan op de persberichten. Daarom zult u hier de komende tijd wat minder zogenaamde nieuwsartikelen vinden, zoals die door alle concullega's worden gebracht. Het aantal artikelen zal ook wat afnemen: want het schrijven van die andersoortige berichten neemt veel meer tijd in beslag dan het bewerken van die persberichten. Hopelijk kunnen we de kloof tussen wat al lang en breed bekend is in de energiesector maar wat nog geen nieuws is geweest en wat bekend is bij het algemene publiek hierdoor een beetje meer dichten.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn