Flinke bezuinigingen goed voor begroting, goed voor de economie, goed voor verduurzaming, goed voor ondernemerschap

12 september 2013 - 'Bezuinigen is slecht en asociaal. De regering bezuinigt de economie kapot'. Als je dat roept maak je je al snel populair. Iedereen die op een of andere manier getroffen wordt door bezuinigen zal je vriend zijn. Vandaar dat er populistische stukjesschrijvers als Ewald Engelen en Bas Jacobs ook zo populair zijn op twitter. De boodschap verkondigen dat bezuinigen goed is en nodig is om op een duurzaam groeipad te komen is minder populair. Toch is dit wel het geval. Het op orde brengen van de begroting getuigt van gezond verstand. Het is niet meer of minder dan de tering naar de nering zetten, ofwel goed koopmanschap.

Orde
Begrotingen moeten op orde zijn, altijd en overal: die van een sportclub, van een huishouden, van een bedrijf of organisatie en die van de overheid. Uitgaven mogen dan ook over het algemeen niet groter zijn dan inkomsten. Er kan reden zijn om te lenen, maar alleen voor eenmalige uitgaven en alleen als min of meer zeker is dat de inkomsten in de toekomst zodanig zijn dat de lening kan worden afgelost of dat de lening juist voor extra inkomsten zorgt waarmee die kan worden afgelost. Net zoals een huishouden eenmalig leent voor de aankoop van een huis, of een ondernemer voor de start van zijn bedrijf.

Ongezond
Structureel meer uitgeven dan dan er binnenkomt is een ongezonde situatie. Dan is de zaak niet onder controle. Dat brengt onherroepelijk problemen met zich mee. Een gezin gaat er aan onderdoor, een bedrijf gaat er failliet door; en een land glijdt af. De rente gaat stijgen, de inflatie wordt aangewakkerd en de kredietwaardigheid van een land daalt. Het heeft niet voor niets tientallen jaren geduurd voordat Nederland de schulden die het in de jaren zeventig aanging, weer min of meer onder controle had. De oorzaak van de huidige problemen in de eurozone is met name gelegen in de grote schulden van overheden, en niet zozeer in wanbeleid bij de grote banken. Veel mensen zijn dat blijkbaar al weer vergeten.

Consumptieve overheid
Uitgaven van de overheid zijn zelden investeringen, die op lange termijn tot extra inkomsten leiden. Zelfs van uitgaven aan onderwijs kan niet gezegd worden dat ze zullen leiden tot extra inkomsten voor een land. De wens is hier vaak de vader van de gedachte en theorieën hierover zijn hoogst speculatief. Innovatie zou tot extra groeikracht moeten leiden maar de projecten waar de overheid subsidie in stopt draaien meestal uit op een mislukking. En we stelden boven dat investeringen een eenmalig karakter moeten hebben. Het beste kunnen alle uitgaven van de overheid daarom als consumptie worden gezien. Dat maakt tegelijkertijd dat er een behoorlijke dekking tegenover die uitgaven moet staan.

Molensteen
Er is ook een morele component. We hebben het recht niet om onze kinderen en kleinkinderen op te zadelen met schulden die gemaakt zijn louter en alleen om onze eigen behoefte te bevredigen. Het is lang niet zeker dat de generatie na ons in staat is om die terug te betalen. Sterker nog; die schulden zullen waarschijnlijk als een steeds zwaardere molensteen om de nek van toekomstige generaties gaan hangen. De Nederlandse economie zal de komende jaren geen boom meer kennen. Links en rechts worden we ingehaald door opkomende landen. De inkomsten van de overheid zullen structureel dalen hierdoor, en door het opraken van het gas in het Groningenveld. De overheid kan het tij niet keren. Ondernemers kunnen dat, als ze heel hard gaan vechten, maar niet de overheid. Die kan de zaak eigenlijk alleen maar verergeren.

Van kwaad tot erger
Het zal dus steeds moeilijker worden, en niet makkelijker, om de begroting op orde te krijgen. Hierdoor zullen de nadelen van het aangaan van steeds grotere schulden steeds geprononceerder worden: hogere rente en een steeds groter deel van de inkomsten dat aan die rente moet worden uitgeven. De begroting moet dus in evenwicht zijn; niet een begrotingstekort van 3% zoals de Europese Commissie dat voorschrijft maar evenwicht: géén begrotingstekort. In Nederland is die dat niet. Al jarenlang niet. In Duitsland wel; daar gaat het ook een stuk beter, wat niet alleen oorzaak maar ook gevolg is van begrotingsdiscipline.

De waard
Bezuinigen dus en niet zo'n beetje ook. Logisch. Oh, maar dan hebben we buiten de waard gerekend. Op internet en op de universiteiten wemelt het van de zogenaamde professoren die moord en brand roepen zodra ze het woordje bezuinigen valt. 'Bezuinigen in deze tijd is zo ongeveer het meest vreselijke wat we kunnen doen. Want het gaat slecht en als de overheid gaat bezuinigen zal het nog slechter gaan. Meer mensen zullen in problemen komen.' Waarschijnlijk hebben ze iets meegekregen van de theorieën van John Maynard Keynes. 'De overheid moet nu juist de economie stimuleren en dat doet ze  juist door geld uit te geven. Later bezuinigen, als het weer goed gaat, niet nu.'

Populisme
Het is een populisme vergelijkbaar met dat van de SP. Emile Roemer loopt in de Kamer constant te roepen dat er geïnvesteerd moet worden in plaats van bezuinigd, maar hij heeft geen flauw idee waar hij het over heeft en wat hij eigenlijk bedoelt met 'investeren'. Het is makkelijk scoren; voor iedereen die dat roept. Engelen en Bas Jacobs hebben dan ook veel volgers op twitter. Jacobs wordt uitgenodigd een lezing te houden voor de CDA-fractie. Een FNV-er die de term 'kapot bezuinigen' weer van stal haalt krijgt een vol item in alle journaals. Hun argumenten rammelen aan alle kanten. 'Het gaat slecht met Nederland dús mag er niet bezuinigd worden.' Dat is zo'n beetje het belangrijkste argument. En oh ja, de media hebben het natuurlijk allemaal gedaan. Die besteden aandacht aan de Europese regel dat een land onder een tekort van 3% moet blijven, een regel die er dankzij Nederland is gekomen. Typisch aan de populisten is ook dat ze constant verwijzen naar 'iedereen'. Iedereen zou vinden wat zij vinden, dus is het goed. Het is laf om je te verschuilen achter iedereen maar ja, als je geen argumenten hebt moet je toch wat.

Heroïne-injectie
Deze 'iedereen' weet echter dat geld uitgeven verslavend is en dat het zo goed als onmogelijk is om de uitgaven van vandaag morgen weer terug te draaien. Iedereen weet ook dat de theorie van Keynes alleen aanhangers kent in slechte tijden en dat er in goede tijden nooit extra bezuinigd wordt om te zorgen dat de tekorten van de jaren daarvoor goed gemaakt worden. Dan, in die goede tijden, is het argument dat de schulden relatief onbelangrijker worden door het stijgende BBP. Bovendien is 'stimuleren' een groot woord voor de geldverkwisting waar overheidsuitgaven op neer komen. De overheid kan de economie weliswaar een oppepper geven, een soort heroïne-injectie, maar niet echt stimuleren; niet door het uitgeven van geld in ieder geval. Wel door het ontwerp van goede wet- en regelgeving overigens.

Kwakkeling
En daarnaast, zoals net gezegd, de kans is klein dat er de komende tien jaar weer een opleving van enige betekenis komt. Dus ook al zouden we de zelfdiscipline hebben het komt waarschijnlijk niet meer tot overschotten op de begroting, die ons in staat stellen om eerdere tekorten terug te draaien. Waarschijnlijker is dat we zo'n beetje blijven kwakkelen, net als Japan al  decennia lang doet. Op zijn best. Niet bezuinigen nu leidt dus alleen maar tot erger. De Nederlandse schuld gaat structureel omhoog, elk jaar weer.

Prijzen omlaag
De bezuinigingen zijn nodig om de begroting op orde te krijgen maar ook om tot een kleinere overheid te komen. De overheid is uit zijn vel gegroeid en moet een stuk kleiner worden. Er is valse concurrentie op talrijke gebieden. Belastingen mogen daarom niet verder omhoog; die moeten eerder omlaag, zodat mensen zelf weer een keuze kunnen maken in plaats van dat ambtenaren dat voor ze doen. Mensen weten zelf het beste hoe ze hun geld willen besteden. Grote, wanpresterende bedrijven moeten failliet gaan; die mogen niet gered worden door de overheid. Kleine, nieuwe ondernemers moeten weer een kans krijgen om zich te ontworstelen aan de almacht van de overheid en de grote ondernemingen. Ondernemers moeten weer een boterham kunnen verdienen door adviezen of klussen voor 50 euro aan te gaan bieden. De lonen en de prijzen moeten omlaag. Ondernemers zullen hun best moeten doen om het klanten naar de zin te maken.

Wake-up
Nep-economen als Bas Jacobs en Ewald van Engelen hebben dus ongelijk. Er moet bezuinigd worden om de begroting op orde te krijgen, om te zorgen dat de overheid kleiner wordt en om echte ondernemers weer een kans te geven. Natuurlijk zullen mensen dat gaan voelen, in hun portemonnee. Het is de prijs die we betalen voor jarenlang financieel mismanagement bij de overheid, waar we ook met ons allen van geprofiteerd hebben. En soms zal het zelf tot persoonlijke ellende leiden. Wake up; het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn. We moeten nu een flinke veer laten. We leefden boven ons stand en we moeten nu een stuk onder onze stand gaan leven om er weer bovenop te komen. 

Duurzame keuzes
Waar staat geschreven dat we altijd alleen maar welvarender worden? Waar staat geschreven dat het noodzakelijkerwijs goed is dat we alleen maar welvarender worden? Onze natuur lijdt onder de overconsumptie. Of gaan we zeggen dat een espresso-apparaat cruciaal is voor ons welbevinden? Een drastische welvaartsvermindering zal ons dwingen om opnieuw keuzes te maken en zal ons in staat stellen om meer duurzame keuzes te maken: voor echt voedsel, voor simpel duurzaam speelgoed, voor een dagje naar het bos in plaats van naar een duur pretpark, etc. Even een vent wezen en op  je tanden bijten. Het is niet anders. En dan zullen de prijzen dalen. En dan zal er een nieuw evenwicht komen. Overigens is het niet zo dat de huidige verkwisting niet tot ellende bij veel huishoudens zal leiden. De klap zal later alleen maar groter zijn en de ellende voor de huishoudens van later evenzeer.

Subsdieloos
Er moet bezuinigd worden en gelukkig kán er ook bezuinigd worden. Er wordt zoveel geld verkwist bij de overheid en de overheid heeft zoveel taken op zich genomen die niet des overheids zijn. Het is  geen taak van de overheid om te zorgen voor vermaak. Als je dit zinnetje tot je door laat dringen besef je hoe de overheid uit haar krachten is gegroeid. Subsidies aan kunst, cultuur, de publieke omroep en talrijke andere subsidies van Rijk, gemeenten en provincies kunnen per direct worden stop gezet; de JSF kan worden afbesteld, duizenden ambtenaren kunnen naar huis, de salarissen van ambtenaren kunnen en moeten met minstens 20% omlaag, de overheid kan stoppen met het bouwen en luxueus inrichten van protserige kantoorgebouwen en met het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen en nieuwbouwlocaties.

Kwaliteit
Neem alleen al Rijkswaterstaat. Hoeveel daar niet bezuinigd kan worden door geen nieuwe wegen, bruggen en tunnels meer aan te gaan leggen en te stoppen met het plaatsen van camera's en trajectcontroles. En niet te vergeten: het hoger onderwijs. Vier van de vijf faculteiten kunnen dicht. Want die kenniseconomie die bestaat eigenlijk alleen maar in de natte dromen van D66-ers. De werkelijkheid is dat de universiteiten bevolkt worden door hordes middelmatige denkers die de samenleving veel geld kosten maar die werkelijk niets zinnigs bijdragen aan de ontwikkeling van ons land en die het ene flutonderzoekje na het andere uitpoepen. Het gaat dan ook om kwaliteit, niet om kwantiteit. En dan zijn we mogelijk eindelijk verlost van al die middelmatige roeptoerende wetenschappers die, hoewel ze zich econoom noemen, duidelijk totaal geen kaas hebben gegeten van economie. Wat zal het aangenaam stil worden op de twitters.

Jurgen Sweegers

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn