Innovatiesubsidies zijn verschrikkelijk onrechtvaardig en discriminerend

28 oktober 2010 - We eten al eeuwen brood. En aan dat brood verandert niet zoveel. Gelukkig niet. Hetzelfde met tafels, stoelen, huizen en lampen. Natuurlijk, af en toe wordt er wel vernieuwd. Maar om nu te zeggen dat het innovatieve producten zijn, nee. Het meeste geld wordt derhalve verdiend met gewone huis-, tuin- en keukenproducten (en diensten). Toch zegt de spiksplinternieuwe minister van Economische Zaken in zijn eerste optreden dat innovatie belangrijk is omdat "we daar toch ons geld mee moeten gaan verdienen".

Weer geen verstand
Hier wreekt zich natuurlijk het feit dat we weer geen minister van Economische Zaken hebben gekregen die verstand heeft van economische zaken. Maar hij is niet de enige die de waarde van innovatie overschat. Diep is deze overschatting doorgedrongen tot alle krochten van het overheidsapparaat. Het gevolg is het kwistig strooien met overheidssubsidies naar alles wat naar innovatie riekt. De opmars van het woord innovatie bij de naamgeving van overheidsorganen is ook tekenend. Eerst werd het toegevoegd aan de naam een directoraat-generaal en nu zelfs aan die van een heel ministerie.

Zagen Bill Gates en Steve Jobs, toen ze in hun garages aan het ploeteren waren, ineens het licht toen de Amerikaanse overheid hen voor 5000 dollar aan innovaties-vouchers ter beschikking stelde?

Subsidie voor een goede boekhouding
Natuurlijk innovatie is niet geheel onbelangrijk. Bedrijven die echt innovatief zijn kunnen het ver schoppen; zie Apple en Microsoft. Maar andere zaken zijn net zo belangrijk voor het welslagen van een onderneming: zoals gedreven werknemers, een goed management, een goede boekhouding en noem maar op. Gaan we nu ook subsidies geven voor het voeren van een goede boekhouding? Overheden moeten zich niet bemoeien met de interne gang van zaken van bedrijven, maar alleen met het scheppen van goede institutionele kaders, niet alleen voor innovatieve bedrijven, maar voor alle bedrijven. En trouwens innovatief zijn is geen noodzakelijke voorwaarde om het ver te kunnen schoppen.

Ongeleid projectief
Daarnaast is het zo dat juist innovatie iets is wat niet te sturen is. Is er ooit een echt revolutionaire uitvinding in de geschiedenis van de mensheid tot stand gekomen dankzij subsidies van de overheid? Zagen Bill Gates en Steve Jobs, toen ze in hun garages aan het ploeteren waren, ineens het licht toen de Amerikaanse overheid hen voor 5000 dollar aan innovaties-vouchers ter beschikking stelde? Ik dacht het niet. Innovatie gebeurt of het gebeurt niet. Is Philips, dat de laatste jaren honderden miljoenen aan overheidssubsidie heeft binnen gesleept, sinds de uitvinding van de CD-speler nog met iets op de proppen gekomen wat echt innovatief is?

Hoeveel bedrijven hebben het niet gered?
Het is het paard achter de wagen spannen. Ambtenaren en politici zien dat bepaalde innovatieve bedrijven het ver hebben geschopt en denken dan dat ze innovatie moeten gaan stimuleren om bedrijven te kweken die het ver gaan schoppen. Maar zo werkt het natuurlijk niet. In de tijd dat Apple en Microsoft groot zijn geworden, zijn er honderden of duizenden vergelijkbare bedrijfjes geweest die het niet hebben gered. Sterker nog; het is waarschijnlijk dat al die overheidsaandacht en al dat belastinggeld eerder remmend zal werken op het succes van de onderneming dan stimulerend. De ondernemers worden er lui van en denken dat ze het al hebben gemaakt, terwijl ze zich nog helemaal moeten bewijzen.

Alleen de markt kan waarde van innovatie beoordelen
Daarnaast is het zo dat alleen de markt als geheel, dus alle mensen en organisaties in die (wereld-) markt, de waarde van een nieuw product of een nieuwe dienst kunnen beoordelen. Dat is per definitie zo, want alleen als er behoefte aan is zal de innovatie waardevol blijken te zijn, en er is alleen ergens behoefte aan als mensen en bedrijven het willen kopen. Ambtenaren, juist ambtenaren, zijn niet in staat om dat van te voren te beoordelen. Toch zijn zij het die, nog voordat een nieuwe vinding een succes is geworden, gaan bepalen of een bedrijf dat met iets nieuws op de proppen is gekomen in aanmerking komt voor miljoenensubsidies. Grote kans dat het weggegooid geld is. Als een vinding echt een doorbraak is, zal die vroeger of later wel aanslaan. Als die niet aanslaat, was het blijkbaar toch niet zo’n goede vinding. Er ís simpelweg geen ander beoordelingskader, hoe imperfect ook, of hoe imperfect het soms ook lijkt ('ja maar, zo'n Fokkertoestel was toch zo'n goed vliegtuig').

Dus of de ambtenaren krijgen gelijk (kleine kans) en de subsidie was overbodig, of ze hadden geen gelijk en de subsidie is weggegooid geld.

Grove onrechtvaardigheid
Innovatiesubsidies zijn verder natuurlijk slecht voor de overheidsfinanciën, die hoog nodig gesaneerd moeten worden. Maar het belangrijkste argument tegen overheidssubsidies voor zogenaamd innovatieve bedrijven is nog wel dat ze zo ontzettend verschrikkelijk onrechtvaardig zijn. Waar de ene ondernemer keihard moet werken voor zijn geld, krijgt de andere onderneming, die nog nauwelijks van start is gegaan, ineens miljoenen euro’s in zijn handje geschoven omdat hij zo ‘innovatief’ is. En waarom is het bakken van brood, of het maken van stoelen en tafels minder waardevol dan het maken van nieuwe machines voor de chipindustrie? Wat is belangrijker: eten en wonen of internetten? Nou dan.

Class action
En trouwens die bakkers en meubelmakers zijn ook vaak innovatief, op allerlei manieren (zie Ikea); alleen valt het wat minder op omdat de sectoren waar ze in zitten niet zo sexy zijn, of omdat het niet de nieuwste van de nieuwste technologie betreft waar ze het geld mee verdienen. Mogelijk kunnen al die ondernemers die geen subsidie krijgen zich verenigen, om een juridische procedure te starten tegen de overheid wegens het geven van ongeoorloofde staatssteun en het bevoordelen van bedrijven die iets doen wat toevallig in de smaak valt bij een toevallig groepje ambtenaren in Den Haag.

Jurgen Sweegers

Kenniscentrum Geldengroen.net
Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn