An inconventient truth: indrukwekkend en persoonlijk maar een tikje overdreven?

16 oktober 2006 - De beelden in de film 'An inconvenient Truth' van voormalig Amerikaans presidentskandidaat Al Gore zijn indrukwekkend. Zo is er het beeld van de aarde gefotografeerd vanuit de ruimte, met de zon achter het ruimtetoestel, waardoor de planeet volledig zichtbaar is. Een ander shot toont de aarde opnieuw, ook gefotografeerd vanuit de ruimte, maar nu niet groter dan een pixel.

Dan is er de vissersvloot op de bodem van het drooggevallen Aralmeer. Die bodem toont nog de sporen van de verwoede pogingen van vissers om op het laatste moment een vaargeul te maken naar het beetje water dat er nog is. En niet te vergeten: de beelden van smeltende gletsjers, van bergen en dalen overal in de wereld vóór en na de opwarming van de aarde, alsof het een reclame voor een haargroeimiddel betreft, en de gigantische stromen smeltstromen die van de ijsmassa op Groenland langzaam een Zwitserse gatenkaas maken.

De film is vooral een weergave van een 'slide show' van Gore. Die slide show heeft hij al minstens duizend keer gehouden en is, mede daardoor, 'smooth' en overtuigend. "I used to be known as the next president of the United States", zo begint hij, waarop de zaal lacht. "I don't think this is funny", luidt het vervolgens. Gore vliegt, sinds hij de verkiezingen in 2000 verloor van George Bush, heel de wereld rond om de boodschap van de opwarmende aarde te verkondigen. "Stad voor stad, persoon voor persoon en familie na familie" wil hij overtuigen, zo zegt Gore op een gegeven moment.

Hij weet inmiddels hoe hij dat moet aanpakken. "Ik ben altijd op zoek naar de barrières in de hoofden van mensen en ik vraag me dan af: hoe kan ik die vernietigen?" Eén van de misconcepties is volgens Gore dat er twijfel is in de wetenschappelijke wereld over de vraag of de aarde opwarmt. Die twijfel is er niet, maar mensen met belangen hebben die twijfel bewust gezaaid. En daar zijn ze in geslaagd. Van alle onderzochte wetenschappelijke artikelen was er niet één dat twijfelt aan de vraag of het warmer wordt, stelt hij. Echter in 50% van de artikelen in de media over dit onderwerp wordt er wel aan getwijfeld.

Maar toch is het de vraag of er in de film niet een beetje overdreven wordt. Zijn alle rampen van de laatste tijd echt het gevolg van de opwarming van de aarde? De uitdroging van meren in Afrika en Rusland, het uitsterven van diersoorten, overstromingen, grote droogtes, orkanen, het afsterven van koraalriffen; het wordt allemaal toegeschreven aan de opwarming van de aarde. In andere woorden: als de watersnood van 1953 in Nederland ergens in de afgelopen jaren had plaatsgevonden, was die ook het gevolg geweest van de opwarming van de aarde.

Zo is die opwarming in de film ook verantwoordelijk voor de orkaan Katrina, die onder meer New Orleans vorig jaar verwoestte. De temperatuur van het zeewater stijgt en dit wakkert zo'n orkaan aan, als die zich boven zee bevindt, zo legt Gore in de film uit. De vraag die blijft hangen bij de leek, is waarom er dit jaar dan geen orkanen van betekenis zijn geweest.

Soms wordt in de film expliciet gezegd dat er andere factoren in het spel zijn. Zo is de uitdroging van het Aralmeer vooral het gevolg van irrigatie van de daar gelegen katoenvelden. Maar wat doen de beelden van de vissersvloot op het droge dan in een film over de opwarming van de aarde? De zeespiegel stijgt met zes meter als de ijsmassa van Antartica smelt, en met nog eens zes meter als de ijsmassa van Groenland de zee in glijdt, zo leert de film. Honderden miljoenen mensen zullen op de vlucht slaan. Zou dat echt zo zijn?

Natuurlijk is er echt wel een milieuprobleem. Een mens hoeft maar om zich heen te kijken om te zien dat de natuur verloren gaat. Het Nederlandse landschap verandert in rap tempo in een ratjetoe van bedrijfsgebouwen, eentonige nieuwbouwwijken en af en toe een postzegeltje natuur. De lucht in Amsterdam is merkbaar viezer dan bijvoorbeeld in de Franse Vogezen. Verder weg van huis sterven allerlei diersoorten uit, worden tropische regenwouden gekapt en afgebrand en de gletsjers lijken inderdaad te smelten.

De cijfers van Gore zijn overtuigend. Hij presenteert gegevens uit een onderzoek naar de sneeuw in Alaska, die onderzoekers in staat stelt om 650.000 jaar terug te kijken. Daaruit blijkt dat de CO2-concentratie in de lucht nooit zo hoog is geweest als nu, en dat de hoeveelheid CO2 in verband staat met een stijging van de temperatuur. Gore laat zichzelf op een podium in een lift omhoog voeren, om met een aanwijsstok op de kaart aan te wijzen tot welke hoogtes de CO2-niveaus de komende vijftig jaar zullen stijgen.

Gore geeft drie oorzaken van het probleem. De eerste is de huidige overbevolking. Dat klinkt logisch. Ook als de bijna 6,5 miljard mensen die vandaag de dag op aarde rondlopen, nog steeds op houtvuurtjes zouden stoken, zou er een groot probleem zijn. De tweede oorzaak is de technologische ontwikkeling. De graafmachines van vandaag staan in geen verhouding tot de schepjes van toen.

De derde reden is het gedrag van mensen, dat is inert. Gore: "Een kikker die in warm water terecht komt spring er meteen weer uit. Maar een kikker die zich in water bevindt dat langzaam verwarmt wordt, blijft zitten totdat. hij gered wordt." En: "Het duurt soms lang voordat het kwartje valt. Maar latere generaties zullen straks denken: was het kwartje maar eerder gevallen", aldus Gore.

Behalve een film over de opwarming van de aarde is 'An inconvenient truth' ook een persoonlijk document geworden. Gore vertelt over de tijd dat zijn zoontje op zesjarige leeftijd ernstig ziek in het ziekenhuis lag, en er een kans was dat hij het jongetje kwijt zou raken. "Hoe moet ik mijn tijd besteden?", vroeg hij zich daarna af. Gore realiseerde zich dat we ook de aarde zouden kunnen verliezen.

Ook refereert hij veelvuldig aan zijn vader, die een boerderij had. De man stopte pas met het verbouwen van tabak, toen iemand die dichtbij hen stond overleed aan longkanker. Een rapport uit 1964, waaruit bleek dat roken ongezond was, had dat effect eerder niet gehad. Gore gebruikt dit als voorbeeld van het 'langzaam vallende kwartje'. Het verlies van Bush in 2000 was voor hem een "hard blow". "Maar wat doe je dan. Je moet er het beste van maken". Gore zag toen heel duidelijk wat zijn missie was.

En nu reist hij dus in CO2-uitstotende vliegtuigen de wereld rond. Hij vliegt in helikopters boven Antartica en vaart er in onderzeeboten rond. "I have been telling this story for a long time but I feel that I don't get the message across." Gore is van mening dat politici het probleem ontkennen, omdat ze zich anders realiseren dat ze niet anders kunnen dan grote veranderingen doorvoeren. "Het is moeilijk voor iemand om zijn mening te veranderen, als zijn salaris afhangt van het niet veranderen van zijn mening."

Een ander citaat luidt: "Wat ons in problemen brengt is niet datgene waar we over twijfelen, maar datgene waar we zeker van zijn en wat we niet ter discussie stellen". Volgens Gore is de aanpak van de vervuiling een moreel dilemma, in plaats van een politiek probleem. "We hebben alles om het aan te pakken, behalve misschien de politieke wil. En die is gelukkig ook hernieuwbaar."

Tijdens de lange aftiteling werden de kijkers opgeroepen om zich in te gaan inzetten voor het milieu. Ook werden allerlei tips gegeven, onder andere over het gebruik van spaarlampen en zuinige auto's. En: "Als u gelovig bent, bidt dat mensen hun gedrag zullen veranderen." Hoopgevend was dat het publiek, in een zaal in de Amsterdamse bioscoop Tuschinski, bijna geheel uit jongeren bestond. Ontmoedigend: het publiek bestond bijna alleen maar uit jongeren.

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn