De twaalf grootste misvattingen/leugens in de energiesector van de afgelopen jaren

25 mei 2011 - Hierbij een overzicht van twaalf opvattingen die jarenlang opgeld hebben gedaan in de energiesector maar die niet waar blijken te zijn, of waarbij ten minste grote vraagtekens kunnen worden gezet.

1) Kerncentrales zijn nodig

Dit argument van de voorstanders van kernenergie werd jarenlang onbetwist gelaten. De discussie tussen voor- en tegenstanders was erg gepolitiseerd en spitste zich vooral toe op de milieu-effecten. De komende jaren zal er echter grote overcapaciteit op de productiemarkt voor stroom ontstaan, zelfs zonder de bouw van die nieuwe centrale in Borssele.

Dit is een autonome reden om af te zien van de bouw van zo'n centrale, temeer omdat nieuwe kerncentrales meer duurzame vormen van energie-opwekking, met name WKK-installaties, van de markt zullen drukken. De meeste mensen realiseren zich dat nu wel, behalve wellicht dy-hards als VVD-Tweede Kamerlid René Leegte. Leegte is de mening toegedaan dat er wereldwijd een tekort aan energie zal ontstaan, waarmee hij waarschijnlijk productiecapaciteit bedoelt, en trekt daaruit ten onrechte de conclusie dat er in Nederland een kerncentrale moet worden gebouwd. De elektriciteitsmarkt is echter noodzakelijkerwijs lokaal van aard.

2) Energiebedrijven als Nuon en Essent kunnen niet overleven in de grote Europese markt als ze worden opgesplitst

Dit was het argument wat de voormalige bestuursvoorzitters van Nuon en Essent hanteerden ten tijde van de discussie over de splitsing van de energiebedrijven. Ze waren tegen de splitsing omdat die hun bedrijven zou 'marginaliseren', zoals zij dat zeiden, waarna ze een gemakkelijke prooi zouden worden voor de buitenlandse energiegiganten als Eon en RWE. Kleine bedrijven kunnen echter prima overleven in de energiemarkt, ook als ze geen netwerk hebben, wat elke dag weer bewezen wordt door talrijke bedrijven, die vaak ook nog vele maten kleiner zijn dan Nuon en Essent waren. Daarnaast vergaten de bestuursvoorzitters te vermelden dat bedrijven alleen maar een prooi zijn als ze als prooi worden aangeboden. In andere woorden: de aandeelhouders en directies hadden Nuon en Essent niet in de etalage hoeven te zetten, zoals ze wel gedaan hebben, waarmee verkoop aan Vattenfall en RWE voorkomen had kunnen worden. Dit ware wellicht beter geweest.

3) Er bestaat zoiets als groen fossiel

Groen fossiel was opeens de kreet die het land in werd geslingerd, in een poging om de bouw van nieuwe kolencentrales aanvaardbaar te maken voor de Nederlandse goegemeente. Het was de aanduiding voor kolencentrales die uitgerust zouden worden met installaties om CO2 af te vangen en op te slaan. Het is gelukkig nooit echt wat geworden met de slogan. Net toen die een beetje ingeburgerd begon te raken begonnen steeds meer mensen en politici vraagtekens te zetten bij het nut van CO2-opslag, en werden Nederlandse projecten afgeblazen. Tot zover de term groen fossiel in Nederland.

4) CO2-opslag is een oplossing voor het klimaatprobleem

Het zou kunnen dat de aarde opwarmt omdat we veel CO2 uitstoten. Zelf vraag ik me af of de aarde niet opwarmt simpelweg omdat we met zijn allen veel warmte produceren, maar dat is een andere discussie. Zelfs als CO2-uitstoot een probleem is, dan is het onder de grond stoppen daarvan niet de oplossing. Het zal altijd maar een schijntje zijn in vergelijking met wat we uitstoten, de bergingen zullen vol raken en dan bestaat het probleem nog steeds, en trouwens de techniek is nog niet beschikbaar en, als die uitontwikkeld is, zal die veel geld kosten. Daarnaast is het opbergen van CO2 een oplossing die vergelijkbaar is met het onder het vloerkleed vegen van vuil op het moment dat er bezoek komt. Een typische Shell-oplossing dus, vergelijkbaar met het laten afzinken van een boorplatform en het onder de grond stoppen van radioactief afval. De echte oplossing is natuurlijk stoppen met het uitstoten van CO2.

5) Gas is een uitermate geschikte transitiebrandstof

Motto van de gassector om het draagvlak voor gas overeind te houden in een tijd dat er steeds meer vraagtekens worden gezet bij fossiele brandstof. Natuurlijk, het gebruik van gas is beter dan dat van kolen (en uranium), maar om gas dan als transitiebrandstof te bestempelen is onzin. Het is onzin omdat we als maatschappij ergens heen willen en dan kiezen we voor bepaalde duurzame vormen van energie, waar gas niet bijhoort. Dat wil niet zeggen dat we alle gascentrales onmiddellijk stil gaan leggen. Natuurlijk zullen we de komende vijftig jaar nog gas gebruiken. Dat is niet omdat het zo'n goede transitiebrandstof is, maar  gewoon omdat we niet anders kunnen en willen, omdat Gasunie het toch wel omhoog blijft pompen, omdat het veel geld oplevert en omdat we allerlei lange-termijncontracten hebben. Het is dus meer: 'gooi je oude schoenen niet weg voordat je nieuwe hebt.'
Daarnaast is het natuurlijk zo dat de gassector helemaal niet van mening is dat gas alleen maar geschikt is voor de transitieperiode en dat er daarna afscheid van kan worden genomen. Onduidelijk is verder of er wel zoiets bestaat als een nauwkeurig afgebakende transitieperiode. De maatschappij en ook de manier waarop we onze energievoorziening inrichten zijn altijd in beweging. Die transitieperiode: hoe lang duurt die eigenlijk?

6) De prijzen van windturbines dalen alleen maar

We moeten nog even door de zure appel heen bijten, maar op lange termijn komt alles goed. De kosten van zonne-energie en windenergie dalen namelijk alleen maar en worden op een gegeven lager dan die van conventionele energie. Tot die tijd moet de 'onrendabele top' (vreselijk woord) betaald worden door de overheid. Inmiddels is duidelijk dat de kosten van windmolens en de plaatsing daarvan de laatste jaren alleen maar stijgen. De reactie van overheden is om te kiezen voor steeds grotere molens, want dat zou efficiënter zijn, maar dit lijkt niet de juiste weg te zijn. Hoewel een deel van de stijging te maken heeft met stijgende grondstofkosten, kan je afvragen of de prijs niet ook opgedreven wordt door de aanbieders van molens en vooral door de aannemersbedrijven die ze plaatsen. Voor zonnecellen lijkt de theorie overigens wel op te gaan.

7) Overstappen naar een andere energieleverancier levert honderden euro's voordeel op

Deze stelling is altijd de wereld in gebracht door mensen en instanties die er belang bij hadden dat de consument gaat overstappen. Dat zijn bijvoorbeeld de NMA, die wil dat de vrije energiemarkt een succes wordt, en de aanbieders van vergelijkingssites, die willen dat mensen via hun sites overstappen naar een andere leverancier, waarvoor ze een vergoeding krijgen. Omdat het op zich natuurlijk goed is als mensen ook daadwerkelijk overstappen, zijn media altijd gevoelig geweest voor de boodschap dat de consument honderden euro's kan besparen. Het aantal keren dat Ben Woldring in grote kranten en op TV reclame mocht maken voor zijn toko, uit mocht leggen dat overstappen echt heel voordelig is, is niet meer op één hand te tellen. In werkelijkheid vallen de voordelen erg tegen en is het voor de consument vooral zaak een bedrijf te kiezen waar de klantenservice goed is geregeld. Dat kan uiteindelijk namelijk nog veel meer kosten, moeite en energie besparen. Nodig is derhalve een rangschikking van de bedrijven naar de mate waarin ze deugen, veel meer dan een lijst waarin ze zijn vergeleken louter op basis van kosten.

8) Hoge salarissen zijn nodig om goede bestuursvoorzitters te krijgen

Dit is een leugen of misvatting die ook opgeld doet in veel andere sectoren. Mij lijkt dat mensen die alleen maar bestuursvoorzitter willen worden als ze twee ton of meer kunnen gaan verdienen per definitie uitermate ongeschikt zijn voor de baan. Het zijn wellicht vaak aansprekende personen, die makkelijk in het nieuws komen en die met allerlei gelikte maatregelen komen vlak nadat ze zijn aangetreden, maar ze zijn vaak juist niet het meest geschikt om bedrijven te leiden. Rust, bescheidenheid, overzicht en het afwegen van allerlei belangen lijken vaak meer gewenst. Mensen met de hoogste noten op hun zang op dit gebied blijken achteraf ook vaak de managers te zijn die hun bedrijf veel schade blijken te hebben berokkend, maar dit is moeilijk te bewijzen.

9) Zonne-energie is alleen voor de Sahara

Uitspraak van de voor de rest onvolprezen ex-minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst, die waarschijnlijk ingefluisterd is door zijn ambtenaren, en die dan ook de hardnekkige visie van het ministerie van Economische Zaken weerspiegelt. De grote vlucht die zonne-energie nu aan het nemen is in Nederland, is al een bewijs van de onjuistheid van de stelling. De reden dat het ministerie de waarde van zonne-energie altijd heeft miskend is waarschijnlijk dat ze geen oog heeft voor allerlei voordelen die moeilijk in geld zijn uit te drukken. Zo levert zonne-energie geen hinder op voor omwonenden, is het één van de weinige energievormen waar particulieren en bedrijven zelf mee aan de gang kunnen, maakt het hen wat onafhankelijker van gehate energiebedrijven en heeft men er na installatie geen omkijken meer naar. Maar de mening van het ministerie is waarschijnlijk ook simpelweg de mening van het ministerie omdat het de mening van Shell is.

10) Liberalisering leidt tot lagere prijzen

Vaak verkondigde stelling bij de opening van de energiemarkten in 2004. De prijs van elektriciteit was en is echter vooral kostprijs gedreven, en daar verandert liberalisering niets aan. Die kostprijs wordt bepaald door de prijzen van brandstoffen zoals olie en gas en iedereen weet wat daarmee is gebeurd. Daarbij komt dat de markt voor eindverbruikers weliswaar is geliberaliseerd, maar dat de groothandelsmarkt voor gas in Nederland nog steeds wordt gedomineerd door Shell, Gasterra. Alle energieleveranciers in Nederland zijn daarvan afhankelijk. Gasterra kan hoge prijzen blijven vragen, en dat doet ze met name door de koppeling met de olieprijzen in lange-termijncontracten in stand te laten. Op de vrije beurzen zijn de prijzen voor gas wel gedaald.
Energieprijzen zijn dus alleen maar gestegen. Dat kwam overigens ook door een sterk stijgende energiebelasting, en door de komst van het CO2-emissiehandelstelsel. Energiebedrijven moesten zogenaamd gaan betalen voor hun CO2-uitstoot en hoewel ze dat nauwelijks gedaan hebben was het wel een mooi excuus om de prijzen te verhogen.

11) Cross border leases leiden tot grote schadeclaims als de energiebedrijven worden opgesplitst

Ook weer zo'n leugen die verspreid is door de bestuursvoorzitters van, met name, Nuon en Essent in hun strijd tegen de splitsing. Een deel van de netten en productie-installaties van de energiebedrijven was verkocht of langjarig verhuurd aan Amerikaanse investeerders en vervolgens weer terug gehuurd door de Nederlandse bedrijven. Dit leverde fiscaal voordeel op voor de Amerikanen, wat deels werd doorgegeven aan de Nederlandse bedrijven. Er is na de splitsing voor zover bekend geen enkele claim gekomen en er zijn ook geen miljoenen aan schadecliams betaald. Eigenlijk zouden de bestuursvoorzitters, Ludo van Halderen van Nuon en Michiel Boersma van Essent, nog eens ter verantwoording moeten worden geroepen over wat ze toen allemaal hebben gezegd en voor alle onrust die ze teweeg hebben gebracht in de Nederlandse samenleving. Ook zouden ze dan meteen ter verantwoording kunnen worden geroepen voor het feit dat ze die cross border leases überhaupt hebben afgesloten.

12) Zo veel mogelijk interconnectie met het buitenland is een zegen voor iedereen

Ideologische gedreven prietpraat van de Europese Commissie die het ideaal van de gemeenschappelijke markt zo nodig ook door wil trekken naar energie, een opvatting die vervolgens met dankbaarheid overgenomen is door netwerkbedrijven als Tennet en Gasunie die zich lekker belangrijk kunnen voelen als ze veel kunnen investeren. Het sterk uitbreiden van interconnectie met het buitenland is echter waarschijnlijk vooral heel erg schadelijk voor een land dat het duurzame pad op wil. Duurzame energie-initiatieven worden bij voorbaat kansloos door de import van veel goedkope stroom uit het buitenland. Net als India en China groot zijn geworden door hun markten goed af te schermen voor goedkope buitenlandse import zou nu hetzelfde moeten gebeuren om goedkope Franse kernenergie en gesubsidieerde Duitse bruinkoolstroom buiten de deur te houden.
Daarnaast kost de aanleg van al die verbindingen heel erg veel geld (door ons opgebracht, niet door de energiebedrijven), verpesten ze het landschap, leiden ze tot gezondheidsproblemen, hebben ze veel verlies van energie tot gevolg (omdat het over lange afstanden wordt vervoerd), vallen ze nogal eens uit, en geven ze de regering een excuus om tegen de grote buitenlandse energiebedrijven te zeggen: 'kom maar hier met jullie vieze kolen- en kerncentrales want wij kunnen de stroom toch wel exporteren'.

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn