ENERGIEMIX I: Gas en kolen kunnen het beste gezien worden als sluitpost van de energiebegroting

20 december 2011 - Veel discussies in de energiesector komen eigenlijk neer op de vraag: wat moet de energiemix van de toekomst zijn? Het is echt hoognodig dat hierover een serieuze en meer expliciete discussie wordt gevoerd, in de politiek en daarbuiten, en dat er mogelijk min of meer een consensus komt over een stip op de horizon. Met zo'n gewenste en realistische energiemix van de toekomst, niet alleen voor 2020 maar ook voor 2050, kan beleid worden ontwikkeld om die mix werkelijkheid te laten worden.
Gezien de plannen van veel gemeenten (klimaatneutraal worden) en de Europese Commissie (80 tot 95% CO2-reductie in 2050) is voor fossiele bronnen als gas en kolen weinig plaats meer in de energiemix van de toekomst, hoe duur en gelikt de marketingcampagnes van Shell en Gasterra ook moge zijn. Vraag is echter of deze doelen realistisch zijn en of de productie van duurzame energie zover opgerekt kan worden. Kerstmis is een tijd van reflectie. De komende tijd zullen we een aantal artikelen schrijven over de energiemix in de toekomst.

Ratjetoe
De Europese Commissie is al een aantal jaren vrij resoluut: de CO2-uitstoot moet in 2050 drastisch zijn gedaald; met 80 tot 95%. Inmiddels lijkt dat getal al stiekem bijgesteld te zijn naar de onderkant van deze range: 80%. Begin dit jaar kwam er een 'routekaart' uit om dat doel te bereiken. Daar worden we niet veel wijzer van. Het rapport bestaat uit een ratjetoe aan ideeën en wensen die nu in de mode zijn, en die ook niet noodzakelijkerwijs op reductie van CO2-uitstoot betrekking hebben. Zo wordt er veel nadruk gelegd op investeringen in grensoverschrijdende netwerken, terwijl heel goed betoogd kan worden dat die juist heel slecht zijn voor de CO2-uitstoot, want aan dikke kabels hangen meestal vieze grote energiecentrales, in plaats van kleine duurzame centrales. Bovendien gaat de aanleg ervan gepaard met veel CO2-uitstoot en natuurverlies en leidt transport over grote afstanden tot veel verlies aan elektriciteit.

Je weet het niet, hè?
Het rapport bestaat weer uit die nietszeggende ambtelijk prietpraat die we zo goed kennen van de Europese Commissie. "De bebouwde omgeving biedt kansen om de emissies op korte termijn en tegen een lage kostprijs terug te dringen". Ja, kansen genoeg, dat is waar. Het is net zoiets als zeggen: 'Ik wil tien kilo lichter worden. Een kosteneffectieve manier om dat te bereiken is door het gewicht van mijn buik op korte termijn te verminderen." En: "Vroegtijdige investeringen in de koolstofarme economie stimuleren een geleidelijke structurele aanpassing van de economie en kunnen per saldo nieuwe banen opleveren". Ja, dat kan. Het kan ook weggegooid geld zijn omdat er over tien jaar allerlei nieuwe technieken voorhanden zijn, die we nu nog niet kennen. Je weet het niet. Maar het is handig, en kenmerkend voor instellingen als de EU, om alleen die mogelijkheden op te schrijven die in het verhaal te pas komen en om andere mogelijkheden weg te laten. Dat hoef je het realiteitsgehalte van die mogelijkheden ook niet te onderzoeken.

Tien kilo lichter
Er wordt vooral geschermd met heel veel doelstellingen. De algemene doelstelling wordt opgesplitst in doelstellingen per sector. Opvallend is dat de doelsteling voor de energiesector maar liefst bijna 100% is, volstrekt onhaalbaar dus. Niet duidelijk wordt hoe die doelstellingen gehaald moeten worden. Genoemd worden onder meer het Europese handelsssysteem ETS, CO2-opslag en kernenergie. Maar het Europese handelssysteem ligt op zijn gat, de liefde voor kernenergie is flink bekoeld sinds de ramp in Fukushima en zo'n beetje iedereen buiten de Europese Commissie heeft nu wel door dat CO2-opslag niet echt een optie is.

Kernenergie-scenario
De algemene routekaart wordt gevolgd door allerlei routekaarten per sector. Vorige week is die voor de energiesector verschenen. Daar wordt met scenario's gewerkt, zoals een scenario met veel kernenergie, eentje met veel energiebesparing, etc. Met dat rapport komen we iets meer te weten over de energiemix in 2050, zoals de Europese Commissie die voor ogen heeft. Het aandeel duurzame energie in het totale energieverbruik varieert in die scenario's van zo'n 40 tot 60%. In een scenario met veel kerncentrales is dit lager dan in een kernenergie-rijke wereld. In een scenario waarin het energieverbruik flink wordt teruggebracht bedraagt het aandeel duurzame elektriciteit (dus niet energie) bijna 100%. Hier is dan veel opslag voor nodig, om zo de natuurlijke fluctuaties in de opwek van zonne-energie en windenergie te kunnen opvangen. Het aandeel kernenergie varieert in de verschillende scenario's van zo'n 5 tot 15%. CO2-opslag zou zo'n 20% (met kerncentrales) en 30% (zonder kerncentrales) van de uitstoot van de elektriciteitssector voor zijn rekening nemen, een volstrekt onhaalbaar plan.

Olie, gas, kolen
Door die onrealistische veronderstelling van CO2-opslag blijft het gebruik van gas, kolen en olie mogelijk. Het aandeel olie daalt van zo'n 35% naar 15%. Kolen (solid fuels) daalt naar zo'n 5 to 10%. Opvallend is dat de Commissie stelt dat kolen "een belangrijke rol in een duurzame en zekere energiehuishouding kunnen blijven spelen." Hoe serieus moet je zo'n rapport dan nog nemen? Gas zou zo'n 20 tot 25% van de energie moeten gaan leveren in 2050, zo denkt de Commissie. Opvallend is dat de verschillen tussen de scenario's hier niet zo groot zijn. De commissie is vol lof over gas: dat is cruciaal in de energie-transitie. Overschakeling van kolen (en olie) op gas zou moeten bijdragen aan een sterke reductie in de CO2-uitstoot. De Commissie merkt terecht op dat het gebruik van gas in de huishoudelijke sector waarschijnlijk sterk gaat dalen (met een kwart tot 2030), maar dat gebruik van gas als brandstof voor de productie van elektriciteit groot zal blijven. Voordeel van gasgestookte centrales is immers dat ze flexibel ingezet kunnen worden om fluctuaties in productie van stroom uit zon en wind te kunnen opvangen, en ook dat het rendement voor investeerders redelijk verzekerd is.

Scenario-denken
Als CO2-opslag geen optie is en de Commissie wil toch aan de doelstellingen vasthouden dan zal het gebruik van kolen, olie en gas zo'n beetje tot nul moeten dalen. Het is een gedachte die de Commissie nog niet durft te denken, laat staan opschrijven, omdat ze dan de hele fossiele wereld over zich heen krijgt, maar het is wel een gevolgtrekking van het hebben van ambitieuze doelstellingen. Nu is het inderdaad de vraag in hoeverre het verbruik van gas, kolen en olie terug kunnen worden gebracht. In andere woorden: in hoeverre kan de productie van duurzame energie worden opgevoerd? Wat is de rol van kernenergie in de toekomst? En wat blijft er dan nog over aan te produceren energie? Gas, olie en kolen kunnen daarbij het beste worden gezien als een soort sluitpost. Nadat we onderzocht hebben wat de productie van duurzame warmte, stroom en mobiliteit maximaal kan zijn en we weten of we kernenergie willen toepassen (nee), weten we wat we nog aan energie moeten produceren met de meer conventionele bronnen. Dan hebben we een stip op de horizon, en kunnen we beleid gaan uitstippelen om die stip realiteit te laten worden. De mate van CO2-reductie is dan geen doel maar, maar die volgt uit al onze inspanningen om het aandeel duurzame energie zo groot mogelijk te laten zijn.

Wordt vervolgd

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn