Alleen media die brengen wat lezer wil horen, of wat klanten willen uitdragen, overleven

18 december 2013 - Energienieuws brengen, er is geen eer meer aan te halen. Er zijn teveel sites waar het nieuws gratis vandaan te plukken is. Vaak klopt het verhaal niet, of het is gekleurd van hier tot ginder maar dat maakt velen niet veel uit. Mensen kiezen zelfs bewust voor het lezen van die sites, waarvan de invalshoek of kleur het beste past bij hun eigen kleur. We lezen nu eenmaal wat we willen lezen.

Concurrentie
Daarnaast is er de grote almachtige publieke omroep, die private nieuwsdiensten het leven zo goed als onmogelijk maakt. Bij de nieuwsdienst van de NOS schijven 400 mensen in dienst te zijn, en het nieuws is zo goed als gratis beschikbaar dankzij de grote vetpotten van de overheid. Daar kan geen privaat nieuwsbureau tegen op. Kranten hebben het ook moeilijk om die reden. Ook om andere redenen trouwens: ze weten niet echt meer wat er leeft bij mensen en ze hangen nog een soort negentiende-eeuwse gedachte aan over wat nieuws is en hoe dat te brengen.

Gekleurde soep
Het grote probleem is echter dat mensen niet echt willen betalen voor goed, onafhankelijk nieuws, maar dat bedrijven en andere organisaties wel veel geld willen neerleggen om hun boodschap over het voetlicht te brengen. Dit is de reden dat er bijna geen onafhankelijke sites zijn waar mensen voor moeten betalen, maar wel heel veel gratis sites zijn die gesponsord worden, of het nu is Energiepodium (Gasterra) of Duurzaam bedrijfsleven. Lezers hebben vaak niet eens door dat het om gesponsorde sites gaat. Het nieuws is sterk gekleurd.

Gemankeerd
Maakt niet uit, zo kun je denken. Het echte nieuws krijgen mensen toch wel mee. Iemand die een artikel leest met als kop: 'Schandalig dat minister Kamp saldering afschaft', die krijgt in ieder geval mee dat saldering afgeschaft wordt.
Maar eigenlijk is het ook wel heel schadelijk. Want iemand die alleen maar die site leest krijgt wel een gemankeerd beeld van de werkelijkheid. We waren bijna gaan geloven dat aardgas inderdaad een schone transitie-vloeistof is zoals Gasterra ons wil doen laten geloven, en dat er zoiets is als schone kolen, of nog erger: schone kernenergie. Mensen die FD en Energeia lazen dachten wellicht dat er zoiets als een schaliegasrevolutie aanstaande was, of dat het werkelijk iets zou worden met die CO2-opslag.

Naar de mond praten
De lezer blijft achter met een gemankeerd wereldbeeld. En dat kan denk ik heel schadelijk zijn, op het moment dat de persoon beslissingen moet nemen die er echt toe doen. Stel je voor dat bedrijven op basis van die informatie op Energeia of in het FD volop hadden ingezet op CO2-opslag, of volop had geïnvesteerd in de winning van schaliegas? (Oh, wacht...). Overigens zijn FD en Energeia geen gratis nieuwsdiensten. Die hebben weer een ander businessmodel. Die brengen precies wat de klanten die het meest betalen willen horen, waardoor die klanten bereid blijven om voor de informatie heel veel geld te blijven betalen. Het is ook een soort sponsoring maar dan in omgekeerde richting. Die klanten zijn een bepaalde specifieke groep in de samenleving, waardoor ook een heel specifiek, gemankeerd beeld van de werkelijkheid geschetst wordt. Het model  Elsevier zeg maar, dat ook al decennia lang precies schrijft wat de rechts-reactionaire lezersschare wil horen.

Match
Een match tussen de ideologie van de journalist en die van de lezer maakt dat de lezer het nieuws eerder als nieuws ervaart. Mensen willen bevestigd worden in wat ze vinden; anders gaan ze steigeren. Je kunt er vergif op innemen: als je een positief bericht schrijft over iemand krijg je te horen (van diegene) dat het een goed bericht is, maar als je een negatief bericht schrijft ben je een slechte journalist en doe je aan stemmingmakerij. Tendentieus is dan het woord wat in de mond genomen wordt. ALTIJD, geloof me. Dat is wel typisch toch? Dat negatief in de ogen van de lezer overeenkomt met slecht als het over hem zelf gaat en positief met goed. Nodig is dus een match. De ideologie van NRC sluit steeds minder aan bij die van het gros van de mensen, wat dus een van de redenen is dat die krant het moeilijk heeft en niet lang meer zal bestaan.

Deuk
Anyway, die onafhankelijke sites op het gebied van energie zijn daardoor nauwelijks meer te vinden. Je moet brengen wat een groot deel van het publiek wil horen. Dan komen de inkomsten binnen, hetzij via sponsoring en advertenties, hetzij via klanten die betalen om te horen wat ze willen horen. RTL en Telegraaf zijn daar meester in geworden. Het aantal berichtjes over Onno Hoes en Sylvie van der Vaart, of hoe ze tegenwoordig ook mag heten, zijn niet van de lucht. En dat werkt waarschijnlijk echt; het zijn echt de berichtjes waar het meest op geklikt wordt. Het gevaar is wel dat de grote mediabedrijven doorslaan. 'Hits' of kijkcijfers betekenen bij deze bedrijven niet eens zozeer extra abonnees, maar meer extra advertentie-inkomsten. En de hoeveelheid reclame bij RTL wordt zo langzamerhand niet meer te pruimen.
Heel verstandig dus dat FD en Energeia brengen wat de energiesector wil horen; in commercieel opzicht dan. Maar echt verder brengt het ons als samenleving niet, net als het bestaan van Elsevier compleet nutteloos is. Het zijn allemaal media die nog geen deuk in een pakje boter slaan. Ze schetsen een beeld van het verleden, ook als ze het over de toekomst hebben; en voor zover ze invloed hebben is het een stilstand-bevorderende invloed. Hetzelfde geldt voor vaksites in andere sectoren, zoals Waterforum en Afval Online. Het is allemaal van eenzelfde grauwe middelmatigheid, vergelijkbaar met het gesprek na het eten over wie er gaat afwassen en wie de kinderen naar bed gaat doen. De grote media-bedrijven richten zich op wat de mensen echt zelf willen horen; de vakbladen richten zich meer op wat de klanten willen uitdragen.

Lelijke tante
Het gaat ook niet om het schrijven van mooie verhalen, zoals de schoonschrijvers van De Correspondent lijken te denken. Het gaat om het beschrijven van de werkelijkheid, en die is weerbarstig. De waarheid is een lelijke tante. Eentje die eigenlijk niemand wil bezoeken. Net zoals je de blauwe brieven die op je deurmat vallen het liefste niet openmaakt. De waarheid is niet sexy. Dus alles wat sexy is, is meestal niet de waarheid. Verhalen over hoe mooi de wereld wordt als we allemaal gaan voor duurzaam: geloof er niet in. Een mooi verhaal, met een kop en een staart en zo, geeft de lezer een goed gevoel en maakt dat hij tevreden zijn krantje opzij legt als hij boodschappen gaat doen, maar is noodzakelijkerwijs niet het echte of ware verhaal. Verhalen over de werkelijkheid hebben vaak geen kop en staart en geen mooie opbouw.

Eenzame tante
De waarheid is bovendien meestal verfijnder dan de ideologie van de meute, of beter: het is een potpourri, van alles wat. Als je die opschrijft beantwoord je aan de wens van niemand. Je hoort nergens bij. Dat is een probleem. Alleen een heel klein gezelschap staat open voor nieuwe ideeën en voor ongehoorde stellingen. Zoals de stelling dat het klimaatprobleem alleen op te lossen is als we met zijn allen wat minder gaan rampetampen en we aan bevolkingspolitiek gaan doen, zodat het aantal kinderen drastisch daalt. Het is ook nog een eenzame tante, die lelijke tante. Wat natuurlijk weer niet betekent dat ieder uitzinnig verhaal dat niet te lezen is de waarheid is.

Consolidatie
Brengen wat mensen willen horen ligt niet zo in mijn aard, hoewel ik wel steeds beter doorkrijg wat goed gelezen wordt en wat niet. Maar de eerlijkheid gebied me ook wel te zeggen dat het nieuws in de energiesector me niet meer zo weet te boeien. Ik weet niet hoe dat komt. Ik heb het gevoel dat ik alles wel gezien heb en daarover heb geschreven. Er is een soort consolidatiefase aangebroken in de sector. Eventjes leek het alsof lokaal duurzaam de boel flink zou gaan opschudden maar dat is niet het geval. Weer een persbericht over een 'stopcontact op zee', de oprichting van een duurzame energie-coöperatie of een smart grids-project. Het boeit me allemaal niet zoveel meer. Het is geen echt nieuws.

Vingers
Maar misschien heb ik het mis. Misschien gaat alles drastisch op de schop de komende jaren en wordt zelfs politiek Den Haag begeistert door het duurzaamheidsvirus. Die kans is best wel aanwezig. De eerste kleine overwinning is binnen; hoewel het mogelijk een Pyrrusoverwinning is. Dan ben ik alleen maar blij; en dan ben ik blij dat ik mogelijk een steentje heb bijgedragen aan die omslag door in de afgelopen jaren mijn vingers blauw te hebben geschreven aan alles wat er gebeurde op het gebied van duurzaamheid en de tegenwerking daarvan. Maar voor nu stop ik even met het brengen van nieuws. Ik ga een verhaal vertellen. Keep up the spirts. See you.

Jurgen Sweegers

Copyright © Geldengroen.net

Deel dit artikel

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn